IEA: Chiến sự Iran định hình lại trật tự năng lượng toàn cầu

BBWV - Cú sốc nguồn cung do chiến sự Iran buộc các nước ưu tiên an ninh năng lượng, đa dạng hóa tuyến vận chuyển và đẩy nhanh chuyển đổi theo IEA.

Nguồn: Blooomberg

Nguồn: Blooomberg

Tác giả: Alex Longley và Elena Mazneva

20 tháng 11, 2026 lúc 9:00 AM

Chiến sự Iran sẽ để lại tác động lâu dài lên thị trường năng lượng toàn cầu, khi các nước ưu tiên an ninh nguồn cung và giá cả phù hợp sau đợt gián đoạn nguồn cung lớn nhất từng được ghi nhận, theo cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Trong báo cáo Triển vọng năng lượng Thế giới, IEA cho biết các tác động dây chuyền trong dài hạn rất đa dạng và khó xác định. Theo một kịch bản mới, nếu các nước thực hiện những biện pháp được đề xuất trong thời gian chiến sự, nhu cầu dầu có thể bắt đầu giảm sớm hơn so với kịch bản dựa trên các chính sách hiện hành. Xung đột càng kéo dài, tác động có thể càng lớn.

Tuy nhiên, nếu chiến sự sớm kết thúc, thị trường dầu và khí đốt có thể nhanh chóng chuyển sang thế có lợi cho bên mua khi nguồn cung tăng tại nhiều khu vực. Điều này sẽ tạo thuận lợi cho việc bổ sung dự trữ trên toàn cầu, theo IEA, cơ quan có trụ sở tại Paris chuyên tư vấn cho các nước tiêu thụ năng lượng.

soc nguon cung dau

Trước xung đột, khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới đi qua eo biển Hormuz, khiến nơi đây trở thành điểm nghẽn vận chuyển năng lượng quan trọng nhất. Dù lượng dầu và khí đốt vận chuyển đã phục hồi từ mùa hè, Iran tiếp tục tấn công các tàu đi qua tuyến hàng hải này, gây rủi ro lớn cho việc đưa nguồn cung ra thị trường toàn cầu. Gián đoạn nguồn cung của cả hai mặt hàng đã đẩy giá lên, gia tăng áp lực lạm phát và kìm hãm tiêu thụ.

“Khủng hoảng Hormuz đã gây cú sốc lớn cho toàn hệ thống,” giám đốc điều hành IEA Fatih Birol nhận định. “Tôi không thấy khả năng thực tế nào để thị trường năng lượng thế giới trở lại như trước.”

Báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới thường niên của IEA đưa ra các kịch bản được theo dõi sát sao về diễn biến dài hạn của thị trường năng lượng toàn cầu. Chính phủ các nước và doanh nghiệp năng lượng sử dụng rộng rãi những dự báo này làm cơ sở tham khảo khi quyết định chính sách và đầu tư.

Cho thấy tác động sâu rộng của cuộc chiến, IEA nhận định giá dầu tăng trong năm nay sẽ góp phần đưa xe điện chiếm hơn một phần tư tổng lượng xe hơi bán ra trong năm 2026. Các nhà sản xuất Trung Đông đang cân nhắc xây thêm đường ống dẫn dầu với tổng công suất 7 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, tiến trình mở rộng khả năng tiếp cận điện và các phương thức nấu ăn sạch lại bị đẩy lùi do lượng khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) cung ứng suy giảm.

Dù giá thấp hơn và hoạt động bổ sung dự trữ trên toàn cầu sẽ hỗ trợ nhu cầu trong ngắn hạn, nhiều nước cũng đang tìm cách tăng sản lượng. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) có kế hoạch mở rộng sản lượng sau khi rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Trong kịch bản dựa trên các chính sách đã công bố, IEA nâng dự báo sản lượng Venezuela năm 2035 lên 1,5 triệu thùng/ngày, cao hơn khoảng 900.000 thùng/ngày so với dự báo đưa ra một năm trước.

Nếu các dự án LNG được triển khai đúng kế hoạch, nguồn cung toàn cầu sẽ tăng đặc biệt mạnh, với Mỹ dẫn đầu. Theo IEA, điều này có thể tạo ra tình trạng mất cân đối cung cầu lớn và kéo dài trên thị trường khí đốt.

Những thay đổi chính sách

Một loạt biện pháp chính sách đang hình thành để ứng phó với khủng hoảng. IEA đưa một số biện pháp vào kịch bản mới, xem xét điều gì sẽ xảy ra nếu các chính phủ thực hiện những cam kết được nêu trong bài phát biểu, báo cáo rà soát chiến lược, thông báo và các tuyên bố công khai khác. Các biện pháp gồm:

  1. *  Giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu
  2. * Mở thêm tuyến xuất khẩu
  3. * Đẩy nhanh việc chuyển sang sử dụng điện trong các hoạt động tiêu thụ năng lượng.
  4. * Phát triển nguồn điện phát thải thấp trong nước.
  5. * Sử dụng nhiên liệu sẵn có trong nước.
  6. * Xây dựng kho dự trữ khẩn cấp và hạ tầng có khả năng chống chịu.

Theo IEA, trong nỗ lực tìm đường vận chuyển tránh eo biển Hormuz, các nhà sản xuất vùng Vịnh đang xem xét những dự án đường ống dẫn dầu cần vốn đầu tư ước tính 40 tỉ USD. Các dự án này sẽ làm tăng chi phí khoảng 2 USD cho mỗi thùng dầu xuất khẩu từ Trung Đông. Cơ quan này lưu ý rằng dù tránh được Hormuz, các tuyến thay thế vẫn có thể bị tấn công.

Ngay cả trong kịch bản các phương án thay thế được triển khai ở quy mô lớn nhất mà IEA xem xét, Trung Đông vẫn là khu vực xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới. Điều này cho thấy vai trò tiếp tục quan trọng của khu vực đối với nguồn cung toàn cầu.

Chiến sự cũng làm thay đổi triển vọng nguồn cung khí đốt. Dù IEA dự báo xung đột chỉ tạm thời kìm hãm việc mở rộng sản lượng tại Trung Đông, Mỹ hiện được dự báo sẽ vượt khu vực này để đóng góp nhiều nhất vào mức tăng nguồn cung toàn cầu đến năm 2035, nhờ xuất khẩu LNG tăng mạnh và nhu cầu trong nước đi lên.

Đây là thay đổi so với báo cáo năm ngoái, khi IEA dự báo Trung Đông có mức tăng lớn nhất theo kịch bản chính sách hiện hành (CPS). Dù vậy, Qatar vẫn được dự báo sẽ nâng công suất LNG trong những năm tới, bất chấp kế hoạch mở rộng có thể chậm 12 tháng.

“Khi tìm cách tăng cường an ninh năng lượng, các nước cần thận trọng để không thay thế sự phụ thuộc này bằng một sự phụ thuộc khác,” ông Birol nói. “Nhưng điều đáng khích lệ cho tương lai là an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng chưa bao giờ gắn bó chặt chẽ như lúc này.”

Với sự hỗ trợ thông tin của Nayla Razzouk và Charles Gorrivan

Theo Bloomberg

Theo phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn

https://phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn/iea-chien-su-iran-lam-thay-doi-lau-dai-thi-truong-nang-luong-toan-cau-61694.html

#năng lượng
#Iran
#chiến sự Iran
#hormuz
#IEA
#LNG
#Kiểm soát Hormuz

Mới nhất

Videos mới nhất