Sau hơn năm tháng bị giam trong “nhà tù thuế quan” của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cuối cùng Ấn Độ cũng được thả ra.

Mức thuế 50% từng trực tiếp đe dọa các ngành sản xuất của nước này sẽ được hạ xuống còn 18%, thấp hơn một chút so với mức thuế 20% của một trong những đối thủ lớn là Việt Nam. Con số này cũng dễ chịu hơn mức thuế đối ứng 26% mà ông Trump từng công bố dành cho Ấn Độ trong gói “Ngày Giải phóng” hồi tháng 4 năm ngoái. Xét trên phương diện truyền thông, đây rõ ràng là thời điểm thuận lợi cho Thủ tướng Narendra Modi, người có thể kể lại câu chuyện về “giá trị của sự kiên nhẫn”.

Tuy nhiên, trước khi New Delhi có thể mở tiệc ăn mừng, thỏa thuận mà ông Trump đăng trên mạng xã hội vẫn cần chữ ký chính thức. Quan trọng hơn cả, điều cần làm rõ là hai nhà lãnh đạo đã thống nhất những gì, cả trên giấy tờ lẫn trong cuộc điện đàm nhằm mang tính quyết định.

Với Ấn Độ, nguy cơ mất đi quyền tiếp cận thị trường xuất khẩu lớn nhất của mình hóa ra không hoàn toàn là chuyện xấu. Thái độ tự mãn mang màu sắc biệt lập, vốn chi phối cách các bộ trưởng và quan chức New Delhi tiếp cận thương mại toàn cầu, đã bị cú sốc này buộc phải tỉnh ngộ. Sức ép đến từ các doanh nghiệp trong nước buộc chính phủ phải tìm lối ra ngoài thị trường Mỹ, qua đó thúc đẩy các hiệp định thương mại riêng với Anh và Liên minh châu Âu. Riêng với EU, đó là thỏa thuận đã được đưa lên bàn đảm phán trong suốt hai thập kỷ qua. Một số rào cản phi thuế quan thái quá của Ấn Độ, đặc biệt xoay quanh các quy định kiểm soát chất lượng, cũng đang dần được tháo bỏ.

Ông Modi cũng bắt đầu hàn gắn mối quan hệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Mối quan hệ này đã rạn nứt từ sau các cuộc đụng độ biên giới hồi năm 2020 và tiếp tục xấu đi khi Bắc Kinh hỗ trợ quân sự cho Islamabad trong cuộc xung đột Ấn Độ–Pakistan vào năm ngoái.

Nhưng mọi chuyện không hề suôn sẻ. Suốt ba thập kỷ qua, Mỹ luôn là thị trường xuất khẩu số một của Ấn Độ, từ các ngành thâm dụng lao động như dệt may, tôm, trang sức, cho tới các dịch vụ phần mềm có hàm lượng chất xám cao. Việc chính quyền ông Trump cùng lúc siết chặt thương mại và thị thực lao động cho kỹ sư công nghệ Ấn Độ đã làm lung lay toàn bộ mối quan hệ song phương. Đây không phải mối đe dọa mơ hồ: Bản dự toán ngân sách cho năm tài khóa tới, vừa được New Delhi công bố hôm Chủ Nhật, đã khiến thị trường lo ngại về gánh nặng tài khóa nếu chính phủ phải giúp nền kinh tế chống chịu trước “cơn thịnh nộ” của Washington.

Bầu không khí ảm đạm ấy có thể sớm qua đi và nguy cơ bị gạt khỏi quỹ đạo ảnh hưởng của Mỹ cũng giảm bớt, miễn là những vướng mắc trong thỏa thuận được giải quyết. Nhưng liệu chúng đã thực sự được giải quyết chưa? Trong bài đăng của mình, ông Trump nói rằng ông Modi đã “đồng ý ngừng mua dầu của Nga và mua nhiều hơn từ Mỹ. Cũng có thể là từ Venezuela.” Trong khi đó, thông điệp xác nhận thỏa thuận của ông Modi lại không hề nhắc gì đến dầu Nga. Vậy liệu Ấn Độ sẽ dừng mua dầu Nga ngay lập tức, hay chỉ cắt giảm dần theo lộ trình?

Ethane, sản phẩm phụ của khí đá phiến Mỹ, là nguyên liệu đầu vào hấp dẫn cho mảng hóa dầu của tỉ phú Mukesh Ambani. Nhà máy lọc dầu của ông cũng có thể xử lý dầu thô nặng từ Venezuela. Nhưng khi nói đến việc cung cấp xăng và dầu diesel cho 1,4 tỉ người dân, liệu các nhà máy lọc dầu quốc doanh của Ấn Độ có được phép chuyển sang dùng dầu từ Iran hay không, trong bối cảnh ông Trump dọa áp thuế 25% lên các quốc gia làm ăn với Tehran? Những điều khoản cụ thể trong thỏa thuận Trump–Modi không chỉ liên quan đến an ninh năng lượng của Ấn Độ mà còn có thể tác động đến thị trường dầu khí trên phạm vi toàn cầu.

Ông Trump còn tuyên bố Ấn Độ sẽ “tiến tới việc giảm thuế quan và các rào cản phi thuế quan đối với Mỹ xuống BẰNG KHÔNG”, đồng thời mua “hơn 500 tỉ USD” hàng hóa Mỹ, từ năng lượng, công nghệ, nông sản, than đá cho đến nhiều sản phẩm khác.

Liệu các hệ thống vũ khí có nằm trong thỏa thuận nhằm giảm sự lệ thuộc của Ấn Độ vào Moscow không? Mỹ có cho phép Ấn Độ tiếp cận các chip AI tiên tiến không? Các nền tảng thương mại điện tử Mỹ như Amazon có được phép tự bán hàng tồn kho của mình tại Ấn Độ không? Một lần nữa, chi tiết mới là điểm quan trọng.

Hãy nhìn vào nông nghiệp. Ông Modi có nới lỏng lệnh cấm đối với cây trồng biến đổi gen dùng làm thực phẩm, khi chúng thậm chí còn không được phép trồng trong nước hay không? Mỗi năm, Ấn Độ pha khoảng 10 tỉ lít ethanol vào xăng, đủ để tiêu thụ đáng kể lượng ngô được trồng tại vùng Trung Tây nước Mỹ. Nhưng như tôi từng nói trước đây, việc đưa ngô Mỹ vào bình xăng của người lái xe Ấn Độ sẽ không dễ được chấp nhận.

Thật khó để thuyết phục nông dân trong nước tin vào lợi ích của thương mại tự do, nhất là khi họ không được hưởng lợi từ nó. Sau khi cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine bùng nổ năm 2022, chính phủ buộc nông dân trồng lúa mì của Ấn Độ rút khỏi thị trường toàn cầu để ưu tiên nguồn cung trong nước. Ngoại trừ một ngoại lệ hiếm hoi gần đây, lệnh cấm xuất khẩu ấy vẫn còn hiệu lực. Các đảng đối lập chắc chắn sẽ soi xét kỹ từng bước nhượng bộ của ông Modi trong lĩnh vực nông nghiệp.

New Delhi từng đàm phán rất cứng rắn với Brussels để đạt được một chế độ thị thực cởi mở hơn, cho phép sinh viên Ấn Độ tìm việc tại châu Âu. Lý do thì rất đơn giản. Khi Mỹ tỏ ra ngày càng khắt khe với lao động nước ngoài, giới chính trị gia và quan chức Ấn Độ cần một phương án dự phòng, không chỉ cho người dân Ấn Độ nói chung mà còn cho chính con cái họ ở nước ngoài.

Dẫu vậy, đối với họ và tầng lớp trung lưu đô thị hậu thuẫn ông Modi, thị trường lao động Mỹ vẫn rất hấp dẫn, bất chấp các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE). Người Ấn Độ hiện chiếm tới 70% số thị thực lao động H-1B tại Mỹ. Vì thế, bất kỳ sự nhượng bộ nào của ông Trump liên quan đến mức phí 100.000 USD cho mỗi lao động mới đều sẽ giúp ông Modi ghi điểm trong nước, miễn là ông thực sự giành được điều đó trên bàn đàm phán.