Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) đang âm thầm triển khai công cụ AI Mythos Preview của Anthropic, bất chấp việc Lầu Năm Góc đã xếp công ty này vào diện rủi ro chuỗi cung ứng.

Một email nội bộ ngày 14.4 từ Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng cho thấy Nhà Trắng đang tìm cách “mở khóa” quyền truy cập Mythos cho các cơ quan liên bang lớn. Diễn biến này làm lộ ra một vấn đề trong cách Washington định nghĩa “an ninh quốc gia”: nên kiểm soát rủi ro hay chấp nhận đánh đổi để giành lợi thế.

Để hiểu vì sao Mythos trở thành tâm điểm tranh cãi, cần nhìn lại nguồn gốc của Anthropic. Công ty này được thành lập bởi các cựu thành viên của OpenAI, với tham vọng xây dựng AI an toàn hơn thông qua mô hình “AI Hiến pháp” (Constitutional AI).

Trên lý thuyết, đây là hệ thống tự điều chỉnh hành vi dựa trên các nguyên tắc đạo đức định sẵn nhằm hạn chế các phản ứng nguy hiểm hoặc lệch chuẩn. Tuy nhiên, thực tế phức tạp hơn. Nhiều đánh giá cho thấy Mythos Preview có khả năng tự động phát hiện và khai thác lỗ hổng phần mềm, vượt qua các hệ thống kiểm soát truyền thống. Nói cách khác, cùng một cơ chế giúp nó tự kiềm chế cũng khiến nó giỏi phá vỡ các hệ thống khác hơn.

Sự khác biệt trong cách nhìn nhận về Mythos vì thế phản ánh rõ sự chia rẽ trong nội bộ chính phủ Mỹ.

Với Lầu Năm Góc, vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở lập trường của Anthropic. Công ty này nhiều lần từ chối cho phép sản phẩm của mình được sử dụng cho các mục đích như giám sát diện rộng hay vũ khí tự động hóa hoàn toàn. Trong mắt Bộ Quốc phòng, đây là những lĩnh vực then chốt trong chiến lược dài hạn. Vì vậy, việc phụ thuộc vào một đối tác có điều kiện đạo đức bị xem là rủi ro chiến lược.

Ngược lại, các cơ quan tình báo như NSA tiếp cận vấn đề theo hướng thực dụng hơn. Trong bối cảnh chiến tranh mạng ngày càng leo thang, năng lực phát hiện và vá lỗ hổng nhanh hơn đối thủ có thể quyết định cán cân quyền lực. Họ cho rằng nếu Mỹ không tận dụng các hệ thống như Mythos, các đối thủ địa chính trị vẫn sẽ phát triển công nghệ tương tự, thậm chí không bị ràng buộc bởi bất kỳ “hiến pháp” nào.

Vì vậy, với NSA, việc triển khai Mythos trở thành bước đi tất yếu để duy trì năng lực phòng thủ.

Khoảng trống giữa hai lập trường này đang mở ra cơ hội cho các đối thủ cạnh tranh. OpenAI, vốn linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh chính sách sử dụng, đã nhanh chóng định vị mình như một nhà cung cấp thay thế.

Việc ra mắt các dòng mô hình chuyên biệt cho an ninh mạng cùng với việc nới lỏng một số hạn chế liên quan đến ứng dụng quân sự cho thấy OpenAI muốn tiếp cận các hợp đồng quốc phòng. Trong khi Anthropic đại diện cho hướng tiếp cận đạo đức trước, OpenAI lại đang thử nghiệm mô hình cân bằng giữa đạo đức và tính thực dụng. Cách tiếp cận này có thể hấp dẫn hơn với Lầu Năm Góc và có thể mang lại cho công ty hàng tỉ USD.

Tuy nhiên, tác động của cuộc tranh luận này không dừng lại ở Washington. Mythos đang được các tổ chức quốc tế theo dõi sát sao như một rủi ro hệ thống. Tại các cuộc họp gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, các nhà hoạch định chính sách đã thảo luận về khả năng những mô hình như vậy có thể làm suy yếu hạ tầng tài chính toàn cầu. Nếu một AI có thể tự động tìm ra và khai thác lỗ hổng trong các hệ thống ngân hàng cũ, vấn đề sẽ không còn là một cuộc tấn công riêng lẻ mà trở thành nguy cơ mang tính dây chuyền.

Trong kịch bản đó, nếu một hệ thống như Mythos được sử dụng ngoài kiểm soát, nó có thể làm gián đoạn các hệ thống ngân hàng vốn chưa được thiết kế để đối phó với các tác nhân tự động thông minh. Đây không còn chỉ là giả thuyết khi Bộ Ngân khố Hoa Kỳ đã kêu gọi các ngân hàng lớn tiến hành stress test để chuẩn bị cho các kịch bản tấn công dựa trên AI.

Hệ quả là một cuộc chạy đua mới đang hình thành trong ngành tài chính, đó là xây dựng “lá chắn AI”. Các tổ chức tài chính lớn đang đầu tư mạnh vào hạ tầng tính toán từ Nvidia để phát triển hệ thống phòng thủ riêng, từ phát hiện xâm nhập đến mô phỏng tấn công.

Ở trung tâm của tất cả những diễn biến này là một câu hỏi chưa có lời giải: liệu con người có thể kiểm soát một công nghệ đủ mạnh để phá vỡ chính các hệ thống mà nó được tạo ra để bảo vệ hay không.