Kim cương là một trong những mặt hàng có giá trị cao nhất trên thị trường hàng hóa xa xỉ nhưng cũng thuộc nhóm dễ phát sinh gian lận do việc định giá phụ thuộc nhiều vào chứng nhận kiểm định. Chỉ cần thay đổi một cấp màu hoặc độ tinh khiết trên giấy chứng nhận, giá trị của một viên kim cương có thể chênh lệch hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn USD.

Những năm gần đây, hàng loạt vụ việc tại Bỉ, Ấn Độ, Hong Kong và Mỹ cho thấy các thủ đoạn gian lận ngày càng đa dạng. Các đối tượng không chỉ tìm cách tác động đến phòng thí nghiệm kiểm định mà còn tráo đổi kim cương tự nhiên bằng kim cương nuôi cấy hoặc lợi dụng hoạt động thương mại quốc tế để rửa tiền và khai khống hóa đơn.

Hối lộ nhân viên phòng thí nghiệm để nâng cấp chứng nhận

Năm 2015, tòa án Antwerp (Bỉ) tuyên án tù và phạt nặng bốn nhà buôn kim cương vì hối lộ nhân viên của Phòng thí nghiệm HRD Antwerp. Theo kết quả điều tra, các đối tượng trả "phần thưởng" cho nhân viên kiểm định để được cấp chứng nhận có cấp màu cao hơn chất lượng thực tế của viên kim cương.

Nhờ các chứng nhận bị nâng hạng, những viên đá này được bán ra thị trường với mức giá cao hơn đáng kể. Antwerp World Diamond Centre (AWDC) cho rằng vụ việc đã gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của hệ thống kiểm định, vốn là nền tảng để người mua và người bán xác định giá trị của kim cương.

Sau vụ án, HRD Antwerp siết chặt quy trình nội bộ nhằm hạn chế nguy cơ can thiệp vào kết quả kiểm định. Tuy nhiên, chỉ một năm sau, chi nhánh HRD tại Mumbai (Ấn Độ) lại phát hiện một vụ việc có phương thức tương tự.

Năm 2016, HRD Mumbai xác định một doanh nghiệp kim cương quy mô nhỏ đã hối lộ ba nhân viên phòng thí nghiệm để nâng cấp kết quả kiểm định. Đơn vị này sau đó sa thải các nhân viên liên quan, chấm dứt quan hệ với khách hàng vi phạm và thu hồi 156 báo cáo chứng nhận đối với các viên kim cương có trọng lượng từ 1,01 đến 3,96 carat.

HRD cũng thông báo kiểm định lại miễn phí cho khách hàng đang sở hữu các viên đá nằm trong danh sách bị thu hồi chứng nhận. Chuỗi sự việc cho thấy dù ngành kim cương đã áp dụng công nghệ khắc mã laser trên từng viên đá, yếu tố con người vẫn là mắt xích dễ bị tác động nhất.

Sau đó, HRD Antwerp tiếp tục đối mặt với các cáo buộc từ một đối tác cũ tại Thổ Nhĩ Kỳ về việc thường xuyên nâng cấp kết quả kiểm định. Những cáo buộc này đã dẫn đến thêm một cuộc điều tra tư pháp tại Bỉ.

Tráo kim cương tự nhiên bằng kim cương nuôi cấy

Sự phát triển nhanh của kim cương nuôi cấy (lab-grown) trong vài năm gần đây đã tạo ra một dạng gian lận mới. Do có hình thức gần như giống hệt kim cương tự nhiên nhưng giá thấp hơn rất nhiều, loại đá này trở thành công cụ để các đối tượng thực hiện các vụ tráo đổi.

Tháng 3/2025, cảnh sát Mumbai bắt giữ Ganshyam Tagdiya, 50 tuổi, đến từ Surat và phát lệnh truy nã hai đồng phạm. Tagdiya bị cáo buộc tráo một viên kim cương tự nhiên nặng 6,47 carat có chứng nhận của Viện Đá quý Mỹ (GIA), trị giá khoảng 1,7 crore rupee Ấn Độ, bằng một viên kim cương lab-grown có hình dáng tương tự.

Theo điều tra, Tagdiya tiếp cận nhà giao dịch S.C. Modi tại sàn Bharat Diamond Bourse với lý do muốn mua viên kim cương. Trong lúc kiểm tra trực tiếp, nghi phạm lợi dụng sơ hở để thực hiện việc tráo đổi mà chủ sở hữu không phát hiện.

Sau khi lấy được viên kim cương tự nhiên, Tagdiya tìm cách xin cấp chứng nhận mới tại văn phòng GIA ở Hong Kong dưới tên của mình. Vụ việc chỉ bị phát hiện khi chủ sở hữu nhận được email từ GIA Hong Kong thông báo có yêu cầu tái chứng nhận đối với chính viên đá của ông.

Tagdiya sau đó đóng cửa văn phòng và bỏ trốn. Cảnh sát cuối cùng bắt được nghi phạm nhờ thông tin do những người trong ngành cung cấp.

Một vụ việc tương tự xảy ra tại Surat vào tháng 6/2024. Chirag Shah, chủ doanh nghiệp Akshat Gems, bị mất một viên kim cương hình trái tim nặng 10,08 carat, màu D và độ tinh khiết VVS2, được định giá khoảng 4,55 crore rupee.

Theo hồ sơ điều tra, người tên Hitesh Purohit liên hệ với Shah thông qua nền tảng giao dịch RapNet và đề nghị xem hàng. Sau khi kiểm tra viên kim cương, người này lấy lý do đi rút tiền rồi tráo bằng một viên kim cương lab-grown chỉ có giá khoảng 100.000 rupee trước khi rời đi.

Con trai của Shah phát hiện sự việc ngay sau đó nhưng nghi phạm đã biến mất. Vụ việc tiếp tục làm dấy lên lo ngại về rủi ro trong các giao dịch trực tiếp giữa các thương nhân, nhất là khi người mua được cầm và kiểm tra hàng trước khi thanh toán.

Thủ đoạn tương tự cũng xuất hiện tại Mỹ. Năm 2025, Manashe Sezanayev, chủ doanh nghiệp Rachel's Diamonds ở New York, nhận tội trộm cắp tài sản sau khi tráo hai viên kim cương tự nhiên trị giá khoảng 260.000 USD bằng kim cương lab-grown.

Theo hồ sơ vụ án, các viên đá thay thế còn được khắc giả dòng chữ giống ký hiệu của GIA nhằm tạo cảm giác đây là kim cương đã được chứng nhận. Sezanayev sau đó bị tuyên án quản thúc và phải bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Các vụ việc tại Ấn Độ và Mỹ cho thấy một điểm chung là các đối tượng đều lợi dụng lòng tin trong quá trình giao dịch. Việc kết hợp giữa kim cương nuôi cấy, chứng nhận quốc tế và giao dịch trực tiếp khiến người bán rất khó phát hiện nếu không kiểm tra kỹ ngay sau khi giao dịch.

Rửa tiền bằng kim cương tổng hợp

Không chỉ bị lợi dụng để lừa đảo, kim cương còn được sử dụng như công cụ phục vụ hoạt động rửa tiền xuyên biên giới. Cuối tháng 12/2023, Hải quan Hong Kong phối hợp với cơ quan chức năng Ấn Độ triệt phá một đường dây trong chiến dịch mang tên "Gem Crusher".

Đây được xem là vụ rửa tiền dựa trên thương mại đầu tiên tại Hong Kong bị phát hiện có liên quan đến kim cương. Theo điều tra, nhóm tội phạm thành lập các công ty kinh doanh tại Hong Kong và Ấn Độ để tạo vỏ bọc cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Các đối tượng xuất khẩu kim cương tổng hợp giá rẻ từ Hong Kong sang Ấn Độ nhưng khai báo là kim cương tự nhiên cao cấp. Giá trị hàng hóa trên hóa đơn bị nâng lên khoảng 100 lần so với thực tế nhằm hợp thức hóa dòng tiền.

Chỉ trong năm 2021, đường dây này đã thực hiện hơn 130 giao dịch với tổng số tiền được cho là khoảng 500 triệu đôla Hong Kong, tương đương khoảng 64 triệu USD. Tiền có nguồn gốc bất hợp pháp tại Ấn Độ được chuyển sang Hong Kong dưới dạng thanh toán hàng hóa, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn.

Hải quan Hong Kong bắt giữ bốn nghi phạm, gồm ba người nước ngoài và một người địa phương từ 30 đến 56 tuổi. Lực lượng chức năng thu giữ hàng nghìn viên kim cương tổng hợp, một lượng nhỏ kim cương tự nhiên, khoảng một triệu đôla Hong Kong tiền mặt cùng nhiều tài liệu liên quan.

Phía Ấn Độ cũng bắt thêm bốn người trong cùng đường dây. Theo cơ quan điều tra, hai nghi phạm giữ vai trò giám đốc doanh nghiệp trực tiếp điều hành hoạt động xuất khẩu và khai báo sai, trong khi các thành viên còn lại phụ trách quản lý tài khoản hoặc thành lập công ty bình phong.

Vụ án cho thấy kim cương vẫn là loại tài sản dễ bị lợi dụng trong hoạt động rửa tiền do có giá trị lớn nhưng kích thước nhỏ và khó xác định giá trị thực. Khi kết hợp với giao dịch thương mại quốc tế, việc truy vết dòng tiền trở nên phức tạp hơn nhiều.

Vụ Nirav Modi và chiêu khai khống hóa đơn

Nirav Modi, một trong những doanh nhân nổi tiếng của ngành kim cương Ấn Độ, là nhân vật trung tâm trong vụ bê bối liên quan đến Punjab National Bank (PNB). Ông bị cáo buộc sử dụng các doanh nghiệp trong hệ thống của mình để thực hiện nhiều giao dịch khai khống giá trị và xoay vòng hàng hóa.

Theo điều tra của Cơ quan Tình báo Doanh thu Ấn Độ (DRI), các công ty của Modi xuất khẩu những viên kim cương chất lượng thấp sang Hong Kong, Dubai và Mỹ nhưng khai báo với giá cao hơn nhiều lần giá trị thực. Một phần hàng hóa tiếp tục được luân chuyển giữa các doanh nghiệp liên quan hoặc quay trở lại thị trường nội địa để tạo các giao dịch trên giấy tờ.

DRI cho biết doanh nghiệp của Modi phân loại kim cương thành bốn cấp chất lượng. Những viên tốt nhất được giữ lại để bán tại hệ thống cửa hàng của công ty, còn nhóm chất lượng thấp, thường được gọi là "dead diamonds", chủ yếu được dùng cho hoạt động xuất khẩu.

Các giao dịch này giúp doanh nghiệp tạo hồ sơ tài chính để tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thông qua các thư bảo lãnh thanh toán (Letters of Undertaking - LoU) bị cáo buộc phát hành trái quy định. Bản thân Nirav Modi cũng đứng ra bảo lãnh một số khoản vay, dẫn đến nhiều vụ kiện dân sự sau đó tại Anh.

Doanh nhân này đã thua kiện trong một số vụ việc và phải chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ trị giá hàng triệu USD. Vụ bê bối cũng làm lộ những lỗ hổng trong cơ chế quản lý tại các khu kinh tế đặc biệt và hệ thống ngân hàng Ấn Độ, đồng thời dẫn đến lệnh truy nã quốc tế đối với Nirav Modi, người hiện vẫn ở Anh.