Đáng đáng chú ý nhất là ở hai chi tiết liên quan đến thuyết minh trích lập dự phòng: Quy mô hàng bị trả lại sau ngày chốt sổ và cách công ty chọn ghi nhận khoản dự phòng này.

Giá trị mua lại lên tới 237% doanh thu

Theo Thuyết minh 26 của báo cáo tài chính quý II của công ty cổ phần Vàng, bạc, đá quý Phú Nhuận (PNJ), từ đầu tháng 7 đến ngày phát hành báo cáo (29/7/2026), giá trị hàng mua lại và nhận trả lại từ khách hàng ước tính tương đương 237% doanh thu. Thuyết minh không nêu rõ tỉ lệ trên so với mức 2.828 tỉ doanh thu bình quân tháng hay của cả quý II. Tuy nhiên, con số này ít nhiều chỉ rõ quy mô của làn sóng trả hàng sau sự cố P-Lab lớn đến mức nào so với hoạt động kinh doanh bình thường của công ty.

Sự việc bắt nguồn từ việc cơ quan chức năng khởi tố ông Đặng Ngọc Thảo, người được văn bản PNJ cho là nguyên giám đốc P-Lab, công ty giám định kim cương do PNJ sở hữu 100% vào ngày 2.7.2026. Diễn biến này khiến khách hàng gia tăng trả lại hoặc bán lại trang sức kim cương cho PNJ với quy mô bất thường, buộc công ty phải trích lập khoản dự phòng lên tới gần 865,5 tỉ đồng, được ghi nhận trong chi phí quản lý doanh nghiệp quý II. Do vậy, trích lập dự phòng đã tăng từ 203,5 tỉ đồng cùng kỳ lên 1.062,7 tỉ đồng. Kết quả, PNJ báo lỗ sau thuế 282,9 tỉ đồng trong quý II, đảo chiều so với mức lãi 437 tỉ đồng cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, khoản dự phòng này được ghi nhận ngay trong quý II dù các sự kiện liên quan cơ quan điều tra cho tới làn sóng trả hàng xảy ra sau ngày 30.6, ngày kết thúc quý II. Cách xử lý này cho thấy PNJ chọn hướng thận trọng, dự phòng sớm cho rủi ro thay vì chờ đến quý III. Nhưng từ đây, cũng nảy sinh câu hỏi về nghiệp vụ kế toán: Liệu đây có được xem là sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ có tính chất điều chỉnh hay không, theo chuẩn mực kế toán hiện hành? Vì sao khoản dự phòng gắn với mua lại/trả hàng sản phẩm lại được hạch toán vào chi phí quản lý doanh nghiệp thay vì là khoản giảm trừ doanh thu hoặc giá vốn. (Bloomberg Businessweek Vietnam đã gửi các câu hỏi này với PNJ và sẽ cập nhật khi có phản hồi.)

Cổ đông lớn nước ngoài giảm sở hữu 

Sự cố quản trị khiến thị giá PNJ giảm từ vùng 50 ngàn đồng xuống còn 32,5 ngàn đồng vào ngày 30.7. Cùng với đà giảm là làn sóng rút vốn của các định chế tài chính lớn. 

Theo thông báo ngày 30.7, T. Rowe Price không còn là cổ đông lớn của PNJ từ ngày 24.7 sau khi hạ tỉ lệ sở hữu từ 5,79% xuống 4,97%. Trước đó, nhóm quỹ VinaCapital cũng mất tư cách cổ đông lớn kể từ ngày 8.7 sau khi bán hơn 3 triệu cổ phiếu. Tương tự, nhóm quỹ Dragon Capital đã bán ròng hơn 2,5 triệu cổ phiếu, đưa tỉ lệ nắm giữ xuống dưới ngưỡng 5%.

Các đơn vị phân tích đồng loạt đưa ra cái nhìn thận trọng. UBS đã hạ giá mục tiêu của PNJ xuống 48.000 đồng/cổ phiếu và nâng mức phí rủi ro vốn cổ phần (equity risk premium) lên 8%. 

Nửa đầu năm vẫn tăng trưởng

Nếu không tính tới các số liệu trong thuyết minh 26 về trích lập dự phòng, hoạt động sản xuất, kinh doanh của PNJ trong sáu tháng đầu năm thuộc loại tốt. Lũy kế 6 tháng đầu năm, PNJ ghi nhận doanh thu thuần 25.729,0 tỉ đồng, tăng 49,5% so với cùng kỳ 2025. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông mẹ đạt 1.184,5 tỉ đồng, còn dòng tiền từ hoạt động kinh doanh đạt 1.989,6 tỉ đồng, đảo chiều mạnh so với mức âm 108,3 tỉ đồng của nửa đầu năm ngoái.

Bảng cân đối kế toán vẫn cho thấy bộ đệm thanh khoản tương đối dày. Doanh nghiệp hoạt động trong mảng vàng, bạc, đá quý này có 608,7 tỉ đồng tiền và tương đương tiền, thêm 3.393,3 tỉ đồng đầu tư tài chính ngắn hạn, gần bằng khoản vay ngắn hạn 3.989,1 tỉ đồng tại thời điểm 30.6.2026.

Hai loại rủi ro và câu hỏi còn bỏ ngỏ

PNJ đang phải kiểm soát hai rủi ro cùng lúc. Thứ nhất, cấu trúc kinh doanh nặng hàng tồn kho. Giá trị hàng tồn kho 15.149,4 tỉ đồng, tương đương gần 79% tổng tài sản, trong khi tài sản cố định chỉ quanh 4% tổng tài sản. Thứ hai là lấy lại niềm tin sau khi khách hàng trả lại hàng với quy mô vượt xa mức bình thường.

Ban điều hành PNJ cho biết sự việc có thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh quý III.2026 và nửa cuối năm, nhưng chưa công bố ước tính cụ thể. Câu hỏi còn lại là liệu khoản dự phòng 865,5 tỉ đồng đã đủ hấp thụ làn sóng trả hàng hay PNJ sẽ phải trích lập thêm trong quý III.