Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) ngày 10.11 thông báo gia hạn cuộc điều tra về việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của Việt Nam thêm ba tháng, đến ngày 28.2.2027. Cơ quan này cho biết vụ việc có những vấn đề phức tạp cần thêm thời gian để xem xét.

Cuộc điều tra được Mỹ khởi động từ tháng 5, nhằm làm rõ những cáo buộc cho rằng Việt Nam liên tục không giải quyết các quan ngại kéo dài liên quan đến bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Theo kế hoạch ban đầu, quá trình điều tra dự kiến kết thúc vào cuối tháng 11.2026.

Việc kéo dài thời hạn có thể khiến Việt Nam phải chờ thêm trước khi biết kết quả xem xét của Washington. Cuộc điều tra cũng có khả năng dẫn đến các biện pháp thuế quan mới đối với hàng hóa Việt Nam, một trong những nguồn cung hàng nhập khẩu quan trọng của Mỹ.

Theo thông báo của USTR, thời hạn công bố kết luận được chuyển sang ngày 28.2.2027 do cuộc điều tra liên quan đến những vấn đề phức tạp hoặc đòi hỏi quá trình xem xét bổ sung. Bộ Ngoại giao Việt Nam chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức về động thái này.

Trước đó, Mỹ xếp Việt Nam vào nhóm quốc gia nước ngoài cần ưu tiên xử lý các vi phạm sở hữu trí tuệ (priority foreign country). Đây là lần đầu tiên trong 13 năm một nền kinh tế được đưa vào nhóm theo dõi có mức độ nghiêm trọng cao nhất của Washington về vấn đề này.

Một trong những địa điểm từng được USTR nêu tên là chợ Ninh Hiệp, ngoại thành Hà Nội. Khu chợ này nằm trong danh sách các thị trường bị cho là nổi tiếng với hoạt động kinh doanh hàng giả và hàng vi phạm bản quyền, bất chấp những đợt truy quét của cơ quan chức năng Việt Nam và nguy cơ Mỹ áp thêm thuế liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ.

Ngoài cuộc điều tra này, hàng hóa Việt Nam hiện chịu mức thuế đối ứng phổ thông 12,5% khi xuất khẩu sang Mỹ. Mức thuế được áp dụng sau khi USTR kết luận Việt Nam chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp ngăn chặn việc sử dụng hàng hóa nhập khẩu có liên quan đến lao động cưỡng bức. Washington cũng đang tiến hành một cuộc điều tra riêng về cáo buộc dư thừa năng lực sản xuất.

Việt Nam và Mỹ đã đàm phán một thỏa thuận thương mại trong hơn một năm qua. Những tuần gần đây, các quan chức Việt Nam bày tỏ sự tin tưởng rằng quá trình thương lượng sắp hoàn tất. Một thỏa thuận có thể giúp hai bên giảm bớt bất định về chính sách thuế, song cũng có khả năng đi kèm những nghĩa vụ thuế bổ sung đối với hàng hóa Việt Nam.

Rủi ro thuế quan đã trở thành vấn đề đáng chú ý đối với Việt Nam từ năm ngoái, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp mức thuế 20% sau sự kiện được gọi là "Ngày Giải phóng". Tuy nhiên, mức thuế này sau đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ. Đến tháng 7 năm nay, Washington áp dụng mức thuế hiện hành 12,5%.

Những thay đổi trong chính sách thương mại của Mỹ cũng tác động đến các tập đoàn đa quốc gia đang sử dụng Việt Nam làm cứ điểm sản xuất và lắp ráp. Tesla và Samsung nằm trong số các doanh nghiệp phản đối khả năng Mỹ áp thêm thuế đối với hàng hóa từ Việt Nam. Đây là một trung tâm lắp ráp quan trọng đối với nhiều sản phẩm công nghiệp xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

Các nhà sản xuất giày dép, hàng may mặc và hàng tiêu dùng cũng cảnh báo về tác động của những mức thuế mới. Việc tăng thuế có thể làm giảm sức cạnh tranh về giá của hàng hóa sản xuất tại Việt Nam, đồng thời ảnh hưởng đến quyết định phân bổ đơn hàng và đầu tư của các doanh nghiệp quốc tế.

Ở chiều ngược lại, một số nhà sản xuất Mỹ trong các ngành thép, thủy sản, ván ép, pin năng lượng mặt trời và sản phẩm gỗ cáo buộc Việt Nam có những hoạt động thương mại không công bằng. Các doanh nghiệp này đã gửi kiến nghị lên USTR, kêu gọi Washington áp dụng thêm biện pháp thuế quan đối với hàng hóa Việt Nam.

Việc gia hạn điều tra đến cuối tháng 2.2027 khiến vấn đề sở hữu trí tuệ tiếp tục trở thành một nội dung cần giải quyết trong quan hệ thương mại song phương, bên cạnh các vấn đề về thuế quan, năng lực sản xuất và nguồn gốc hàng hóa.