Tổng thống Donald Trump hôm thứ Sáu cho biết chính quyền của ông đã đạt được thỏa thuận mang lại cho Mỹ “quyền kiểm soát an ninh vĩnh viễn” tại Greenland. Các lãnh đạo Đan Mạch và Greenland cũng xác nhận dự kiến thỏa thuận sẽ được ký vào tuần tới tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York.

Chi tiết đầy đủ của bản hợp tác hiện chưa được công bố. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố thỏa thuận “ghi nhận chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ” của vương quốc Đan Mạch cùng quyền tự quyết của người dân Greenland, cho thấy ông Trump không thu được quyền sở hữu hay chủ quyền đối với đảo này.

Đây là sự nhượng bộ đáng kể so với nỗ lực trước đó của ông Trump nhằm kiểm soát Greenland hoặc sáp nhập đảo này vào Mỹ. Những yêu cầu thâu tóm lãnh thổ liên tục từ phía ông từng làm dấy lên sự nghi ngờ giữa Washington và các đồng minh châu Âu, tạo ra một trong những rạn nứt nghiêm trọng nhất đối với tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trong nhiều thập kỷ qua.

Đối với Đan Mạch và Greenland, thỏa thuận này có ý nghĩa quan trọng vì nó có vẻ sẽ chấm dứt cuộc bế tắc kéo dài gần hai năm mà không phải nhượng đất cho Mỹ, theo nhận định của ông Marc Jacobsen, phó gióa sư tại viện Nghiên cứu Chiến lược và Chiến tranh thuộc học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch.

“Donald Trump cần được nhìn nhận như một người chiến thắng,” ông phát biểu trong một cuộc phỏng vấn. “Vì vậy, một thỏa thuận mới là điều bắt buộc để ông ấy có thể nói: hãy nhìn xem, áp lực của tôi đã có hiệu quả.” Nhưng xét về tham vọng thâu tóm hoặc kiểm soát Greenland về mặt chính trị của ông Trump, “ông ấy đã không đạt được mục đích,” ông Jacobsen nhận định.

Ông Trump đã thông báo về thỏa thuận này trên mạng xã hội vào thứ Sáu, khẳng định thỏa thuận sẽ trao cho Washington quyền ngăn chặn các đối thủ của Mỹ thành lập căn cứ hoặc hiện diện quân sự tại Greenland, cũng như thực hiện các khoản đầu tư nhạy cảm tại đây.

Tổng thống Mỹ cũng cho biết nước này sẽ ngay lập tức bắt đầu mở rộng sự hiện diện quân sự trên đảo và hợp tác với người dân Greenland để phát triển, xây dựng các cơ sở hạ tầng, tất cả đều với chi phí “HOÀN TOÀN BẰNG KHÔNG đối với Hoa Kỳ.”

Thỏa thuận đạt được sau hàng loạt thất bại của ông Trump, bao gồm cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông, việc chưa thể giải quyết cuộc chiến của Nga tại Ukraine và chi phí sinh hoạt gia tăng đối với cử tri Mỹ trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Dựa trên những gì ông Trump đã tiết lộ cho đến nay, thỏa thuận mới có vẻ mang lại cho Washington nhiều quyền an ninh tương tự những gì họ đã hưởng theo cơ chế hiện hành, ông Jacobsen phân tích. Một thỏa thuận năm 1951 ký với Đan Mạch, được cập nhật vào năm 2004 và hiện vẫn còn hiệu lực, đã trao cho Mỹ quyền hạn rộng rãi trong việc đóng quân tại Greenland. Washington có nghĩa vụ tham vấn và thông báo cho Copenhagen về các kế hoạch của mình, nhưng điều đó vốn được coi là thủ tục mang tính hình thức.

Mỹ từng có hơn chục căn cứ quân sự tại Greenland trong thời Kỳ chiến tranh Lạnh, trước khi đóng cửa toàn bộ ngoại trừ căn cứ không gian Pituffik ở cực Bắc.

Một số điều khoản của thỏa thuận có vẻ mang tính mới mẻ, theo đánh giá của ông Jacobsen. Đầu tiên là quyền phủ quyết của Mỹ đối với việc các quốc gia khác thành lập hiện diện quân sự tại Greenland. Điểm khác là thỏa thuận sẽ có hiệu lực vĩnh viễn. Thỏa thuận năm 1951 gắn liền một cách rõ ràng với một hiệp ước then chốt của NATO, và do đó phụ thuộc vào sự tồn tại của liên minh này. “Thỏa thuận lần này tập trung vào Mỹ và không gắn liền với tuổi thọ của NATO,” ông nói.

Thỏa thuận này cũng dường như mở ra một bước tiến mới về đầu tư. Việc trao cho ông Trump quyền ngăn chặn các khoản đầu tư nhạy cảm vào khai khoáng, cảng biển và hạ tầng của Greenland sẽ tương đương với “sự chuyển giao thẩm quyền quyết định sâu rộng nhất trong số các biện pháp được công bố,” ông Søren Lippert, người điều hành công ty tư vấn GeoPolitik, nhận định.

“Điều đó liên quan đến chủ quyền kinh tế, chứ không phải đất đai sử dụng cho các căn cứ quân sự, và nó hoàn toàn không xuất hiện trong báo cáo của Đan Mạch” về thỏa thuận, ông Lippert viết trong một ghi chú.

Nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa có lời giải, theo giáo sư Jacobsen từ học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch, bao gồm vị trí đặt các căn cứ mới, năng lực quân sự và lực lượng nào sẽ được triển khai, cũng như ai sẽ chi trả cho các hoạt động này. Một câu hỏi khác là Greenland nhận lại được gì, ngoài việc loại bỏ mối đe dọa bị Mỹ sáp nhập, ông nói thêm.

Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen, người trước đây từng bác bỏ khả năng nhượng lại chủ quyền, cho biết ông cảm thấy khích lệ bởi thỏa thuận này, một thỏa thuận “ghi nhận các lợi ích của Greenland và vị thế của chúng tôi trong hợp tác quốc tế.”

“Điều này mang lại lợi ích cho tất cả chúng ta,” Thủ tướng của vùng lãnh thổ bán tự trị thuộc vương quốc Đan Mạch phát biểu.

Quốc hội Đan Mạch nhiều khả năng sẽ không phản đối thỏa thuận, theo ông Ulrik Pram Gad, nghiên cứu viên cao cấp chuyên về Greenland tại viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch.

Các nhà chính trị Đan Mạch có nguyện vọng chung là giải quyết dứt điểm vấn đề này “và quay trở lại giải quyết các thách thức thực tế,” đồng thời “đưa Mỹ trở lại làm một đồng minh đáng tin cậy, ở một khía cạnh nào đó,” ông Gad chia sẻ với các phóng viên hôm thứ Bảy. Dù vậy, vẫn còn một băn khoăn là liệu “một thỏa thuận với Donald Trump có thực sự là một thỏa thuận hay không,” ông nhận xét.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái, ông Trump đã liên tục gia tăng áp lực lên Đan Mạch, đồng minh NATO, để từ bỏ Greenland. Căng thẳng leo leo đĩnh điểm vào tháng 1 sau khi ông không loại trừ khả năng can thiệp quân sự, buộc Đan Mạch và các đồng minh NATO khác phải điều động binh sĩ đến đảo quốc này.

Mặc dù đợt triển khai quân được công bố khai thác dưới hình thức một cuộc tập trận, Copenhagen đã cử các lực lượng mang theo đạn thật và chuẩn bị sẵn sàng đánh phá các đường bay nhằm ngăn chặn quân đội Mỹ hạ cánh nếu ông Trump tìm cách chiếm Greenland bằng vũ lực, theo một báo cáo của đài DR.

Cuộc đối đầu bắt đầu hạ nhiệt sau khi ông Trump có các cuộc hội đàm với tổng thư ký NATO Mark Rutte tại diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ. Tại đây, hai bên đã thống nhất các nét chính của một thỏa thuận khung liên quan đến Greenland. Các quan chức cấp cao của Đan Mạch, Greenland và Mỹ từ đó đã tiến hành các cuộc đàm phán trong một nhóm công tác được thành lập để xử lý tranh chấp.

Phát biểu với các phóng viên tại Copenhagen hôm thứ Bảy sau cuộc họp của các Tham mưu trưởng Quốc phòng các nước NATO, đô đốc Giuseppe Cavo Dragone hoan nghênh tin tức về thỏa thuận hôm thứ Sáu. Ông khẳng định từ góc độ quân sự, liên minh đang “giám sát rất chặt chẽ” khu vực này, bao gồm cả thông qua cuộc tập trận Arctic Sentry. Ông nhấn mạnh đây là một trong những ưu tiên hàng đầu của NATO, “bởi vì chúng tôi muốn giữ khu vực đó trong tầm kiểm soát.”

Sự quan tâm của ông Trump trong việc thâu tóm Greenland bắt nguồn từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông tại Nhà Trắng. Ông từng cảnh báo rằng Nga và Trung Quốc đang muốn cắm chốt tại đây và chỉ có Mỹ mới có thể ngăn chặn họ. Tuy nhiên, các lãnh đạo Đan Mạch và Greenland từ lâu đã bác bỏ ý định từ bỏ quyền kiểm soát đảo quốc này.

“Tuần tới có thể là một tuần tốt đẹp. Cho cả Greenland, Đan Mạch và Hoa Kỳ,” bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen chia sẻ trong một bài đăng trên Instagram sau khi đạt được thỏa thuận. “Hy vọng rằng một giai đoạn bất ổn kéo dài sẽ được thay thế bằng một thỏa thuận ràng buộc giúp tăng cường an ninh ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, qua đó củng cố an ninh chung của chúng ta trong NATO và châu Âu, đồng thời vẫn tôn trọng các ranh giới đỏ của vương quốc.”

Với sự hỗ trợ đưa tin từ Chris Miller, Sara Sjolin, Christian Wienberg, Valentine Baldassari và Rebecca Smith.