Mỹ và Trung Quốc đang thảo luận khả năng giảm thuế đối với một số hàng hóa tiêu dùng được xem là “phi nhạy cảm”, trước cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình vào cuối tháng 9.

Ông Tập dự kiến tới Nhà Trắng ngày 24/9, trước khi thỏa thuận đình chiến thương mại hiện nay hết hạn vào ngày 10/11. Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết chưa có quyết định cuối cùng về việc giảm thuế, trong khi một nguồn tin thân cận với các cuộc đàm phán cho rằng khả năng gia hạn đình chiến đang được kỳ vọng.

Trong các cuộc thảo luận ban đầu, Washington đề xuất giảm thuế với hàng chục tỉ USD hàng Trung Quốc, chủ yếu gồm giày dép, quần áo, dụng cụ nhà bếp và các mặt hàng tiêu dùng giá rẻ thuộc Danh mục 4A trong cuộc điều tra theo Mục 301 về thương mại không công bằng.

Danh mục này gồm khoảng 120 tỉ USD hàng tiêu dùng từng chịu thuế suất 7,5% theo thỏa thuận thương mại “Giai đoạn Một” ký năm 2020.

Bắc Kinh chưa hài lòng với phạm vi hàng hóa mà Washington đề xuất và muốn có thêm các ngoại lệ. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm Chủ Nhật cho biết nhóm hàng được xem xét có thể trị giá khoảng 30 tỉ USD mỗi bên, tập trung vào các sản phẩm phi chiến lược và không thiết yếu.

Mức này tương đồng mục tiêu từng được Hội đồng Thương mại Mỹ, Trung Quốc đặt ra sau chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump hồi tháng 5. Tuy nhiên, mọi thỏa thuận ở cấp làm việc vẫn cần được Tổng thống Trump phê duyệt.

Thuế quan vẫn là điểm nóng

Khả năng giảm thuế xuất hiện trong lúc chính quyền Trump tiếp tục phát tín hiệu cứng rắn với Trung Quốc. Washington đang cân nhắc áp thêm 7,5% thuế nhằm phản ứng trước tình trạng dư thừa công suất công nghiệp mà Mỹ cho rằng đang đẩy hàng hóa Trung Quốc ra thị trường toàn cầu.

Tại cuộc họp Bộ trưởng Tài chính G20 hôm Chủ Nhật, ông Bessent kêu gọi các nước xem xét lại quan hệ thương mại với Bắc Kinh, đồng thời chỉ ra thặng dư thương mại kỷ lục 1,2 nghìn tỉ USD của Trung Quốc trong năm 2025.

Bắc Kinh cho rằng chiến tranh thuế quan và thương mại không mang lại lợi ích cho bên nào, đồng thời kêu gọi hai nước xử lý các vấn đề kinh tế trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi.

Trung Quốc hiện vẫn chịu mức thuế cao nhất trong nhóm các đối tác thương mại lớn của Mỹ. Mô hình Ngân sách Penn Wharton ước tính thuế suất hiệu dụng bình quân với hàng Trung Quốc ở mức 23,2% vào tháng 6, trước khi Washington nâng mức thuế toàn cầu áp dụng cho Trung Quốc từ 10% lên 12,5%.

Một số nhà phân tích cho rằng việc xem xét giảm thuế hàng tiêu dùng cho thấy Washington đang cân nhắc giới hạn của chiến lược dùng thuế để đưa sản xuất trở lại Mỹ. Nếu chênh lệch thuế giữa hàng Trung Quốc và hàng hóa từ các nước châu Á đang phát triển tiếp tục thu hẹp, động lực chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc cũng có thể giảm.

Bắc Kinh vẫn cho rằng bất kỳ mức thuế bổ sung nào, miễn tổng mức thuế thực thi duy trì quanh 20%, vẫn có thể nằm trong khuôn khổ thỏa thuận đạt được hồi tháng 5.

Hai bên cũng đang tính tới một vòng đàm phán kinh tế, thương mại mới. Bộ trưởng Tài chính Bessent, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong có thể gặp nhau vào tháng 10, dù kế hoạch chưa được xác nhận.

Đất hiếm, Iran và Đài Loan

Thương mại chỉ là một trong nhiều vấn đề có thể phủ bóng lên cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo. Chính sách của Mỹ với Iran đang tạo thêm bất đồng khi Washington tìm cách gây sức ép để Trung Quốc giảm quan hệ kinh tế với Tehran.

Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran và đã bác bỏ yêu cầu của Mỹ, đồng thời khẳng định không công nhận các biện pháp trừng phạt đơn phương.

Đất hiếm cũng tiếp tục là một điểm nghẽn. Bắc Kinh đang siết kiểm soát những khoáng sản quan trọng được sử dụng trong xe điện, vũ khí và các ngành công nghệ cao. Trong nửa đầu năm 2026, xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Mỹ giảm gần 20%, trong khi xuất khẩu sang ASEAN tăng 31% và sang Liên minh châu Âu tăng 39%.

Việc nguồn cung khoáng sản thiết yếu sang Mỹ chưa được đẩy nhanh được xem là một trong những nguyên nhân khiến Washington gia tăng sức ép với Bắc Kinh.

Từ tháng 5, Mỹ đã hạn chế nhập khẩu một số sản phẩm công nghệ Trung Quốc như robot tiên tiến, bộ biến đổi công suất và bộ định tuyến Internet. Washington cũng bổ sung hàng chục doanh nghiệp Trung Quốc vào các danh sách hạn chế, viện dẫn cáo buộc liên quan lao động cưỡng bức và quan hệ với quân đội.

Đài Loan dự kiến tiếp tục nằm trong chương trình nghị sự của cuộc gặp. Đây từng là vấn đề được ông Tập nhấn mạnh trong cuộc trao đổi hồi tháng 5, khi cảnh báo nguy cơ “va chạm”. Trong khi đó, chính quyền Trump vẫn chưa phê duyệt gói viện trợ quân sự trị giá 14 tỉ USD cho Đài Loan và xem khoản viện trợ này như một công cụ đàm phán.

Trí tuệ nhân tạo cũng được dự kiến đưa vào chương trình thảo luận.

Dù còn nhiều bất đồng, các cuộc đàm phán đang hướng tới việc duy trì sự ổn định trước cuộc gặp Trump, Tập. Một phía muốn đảm bảo dòng đất hiếm từ Trung Quốc tới được các doanh nghiệp Mỹ, trong khi Bắc Kinh ưu tiên một chuyến thăm diễn ra thuận lợi, tạo hình ảnh tích cực và hạn chế những bất ngờ ngoài dự kiến.