Trên các thị trường hàng hóa, một số sự thật có thể được coi là hiển nhiên.

Vàng liên tục có giá cao hơn bạc khoảng 15 lần trong suốt hơn 2.000 năm, từ thời vua Croesus của xứ Lydia cho đến chế độ bản vị vàng ở thế kỷ 19. Những biến động mạnh trong tương quan giữa giá đồng và giá dầu thường được các nhà giao dịch xem là chỉ báo cho những chuyển dịch mang tính địa chấn của nền kinh tế thế giới.

Bạn cũng có thể đưa ra lập luận tương tự đối với niken và đồng. Niken chủ yếu được sử dụng trong sản xuất thép không gỉ cho bộ đồ ăn và thiết bị gia dụng, trong khi đồng lại là nguyên liệu thiết yếu cho hệ thống dây điện trong xe điện, trung tâm dữ liệu, máy nướng bánh mì và máy giặt. Niken luôn được định giá cao hơn đồng một cách ổn định kể từ khi bắt đầu được khai thác trên quy mô lớn vào giữa thế kỷ 19. Quy luật tưởng chừng như của tự nhiên đó dường như đang trên bờ vực sụp đổ.

Sự chuyển dịch này là một chỉ báo cho thấy quá trình chuyển dịch năng lượng đang phụ thuộc đến mức nào vào nguồn cung đồng vốn đầy biến động. Giá niken đang chật vật vì khi thế giới cần nhiều hơn trong những năm gần đây, các công ty khai khoáng đã khai phá thành công các nguồn tài nguyên mới khổng lồ. Họ cũng từng thực hiện điều tương tự trong các thập kỷ trước đối với quặng sắt và nhôm. Trong khi đó, đồng, nguyên tố không thể thay thế khi thế giới điện khí hóa lại đang tỏ ra ít chịu tác động bởi các quy luật cung cầu hơn, do đó giá của nó đã vọt lên mức kỷ lục vào tháng trước.

Kể từ khi bắt đầu được giao dịch trên sàn giao dịch Kim loại London (LME) vào năm 1987, giá niken trung bình cao gấp khoảng 2,85 lần giá đồng. Trong vài tuần qua, con số này đã sụt giảm chỉ còn 1,17 lần, mức chênh lệch thấp nhất trong lịch sử. Tại mỏ, hai mức giá này có thể đã đảo chiều: Một mỏ đồng điển hình hiện có thể thu về nhiều tiền hơn cho một tấn kim loại so với một mỏ niken ở Indonesia.

Để hiểu tại sao, bạn cần tìm hiểu một chút về cách các nguyên tố này thực sự được sản xuất. Dòng niken mới khai thác lớn nhất trên thế giới hiện nay không phải là nguyên tố tinh chế cao được giao dịch trên LME, mà là gang niken (NPI), một sản phẩm phẩm cấp thấp rất phù hợp với nhu cầu của các nhà sản xuất thép. Hiện tại, các thợ mỏ Indonesia, những người đang chi phối ngành thương mại này, thu về khoảng 14.500 USD cho mỗi tấn kim loại chứa trong NPI của họ.

Các mỏ đồng cũng bán quặng tinh chế thay vì tinh chế kim loại. Các lò luyện trả cho họ mức giá LME trừ đi phí gia công luyện kim và các khoản điều chỉnh khác. Dù nghe có vẻ phi thường, các chi phí xử lý và tinh chế đó gần đây đã giảm mạnh xuống mức âm, phần lớn là do các lò luyện đang kiếm được tiền từ việc trích xuất và bán các kim loại cùng các phụ phẩm khác từ tinh chế quặng. Điều đó đồng nghĩa với việc mức giá dành cho các mỏ đồng là khoảng 15.112 USD/tấn, cao hơn khoảng 612 USD/tấn so với các mỏ niken.

Điều gì đang gây ra sự thay đổi này? Địa chất và luyện kim giải thích một phần cho hiện tượng này. Theo truyền thống, hầu hết niken và đồng đều đến từ những nơi có hoạt động núi lửa cổ đại giúp tạo ra các quặng sunfua với hàm lượng kim loại cơ bản cao. Không có nhiều vị trí như vậy trên hành tinh.

Tuy nhiên, những đổi mới trong công nghệ xử lý những thập kỷ gần đây đã mở ra các vùng quặng laterit niken mới rộng lớn ở Indonesia, nơi nhiệt độ và lượng mưa qua hàng triệu năm đã tích tụ các vỉa quặng gần bề mặt hơn. Các quặng laterit này thường có chi phí khai thác rẻ, một lý do khiến nhôm và quặng sắt, vốn có nguồn gốc từ các địa hình tương tự, từ lâu đã là những kim loại cơ bản thuộc loại rẻ nhất.

Ngành khai thác đồng chưa có cuộc cách mạng nào tương tự. Phẩm cấp quặng đã giảm trong nhiều thập kỷ, và các mỏ hiện nay dường như thích mua lại các vỉa quặng của nhau hơn là phát hiện ra những vỉa quặng mới. Điều này mang lại lợi ích cho các ngân hàng tư vấn M&A, nhưng không tạo ra thêm kim loại mới.

Chắc chắn có sự bất thường trong đợt đảo chiều giá hiện tại. Mức phí xử lý âm đối với đồng là minh chứng cho một thị trường mà ở đó các lò luyện đang khao khát có được tinh quặng bằng mọi giá. Các nhà chế biến Trung Quốc bù đắp cho mức phí xử lý mỏng như lưỡi dao cạo bằng cách thu hồi vàng, bạc và các phụ phẩm khác. Giá kim loại quý đạt kỷ lục có lẽ đang khuyến khích họ đưa ra các điều khoản cực kỳ ưu đãi cho các công ty khai khoáng.

Tại thời điểm này, điều đó thậm chí có thể đang góp phần thúc đẩy mối quan hệ giữa hai kim loại. Axit sunfuric là một phụ phẩm khác của đồng, và giá của nó đã tăng vọt sau khi cuộc chiến ở Iran làm nghẽn nguồn cung sunfua từ các nước xuất khẩu dầu mỏ vùng Vịnh. Nhiều mỏ niken ở Indonesia sử dụng lượng lớn axit này để trích xuất kim loại. Kết quả là, nhu cầu sunfua cho chế biến niken đang gián tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận của các lò luyện đồng.

Trên các thị trường hàng hóa, những biến động như vậy thường có thể được xoa dịu bởi sự chuyển dịch cân bằng trong tiêu dùng. Nhu cầu niken đã tăng nhanh hơn nhiều so với đồng trong thập kỷ qua, ban đầu nhờ thép không gỉ và sau đó là pin xe điện giàu niken. Nếu xu hướng đó tiếp tục, lượng nguồn cung mới bổ sung gần đây có thể sẽ được tiêu thụ hết, đẩy giá tăng trở lại.

Tuy nhiên, triển vọng nhu cầu đối với đồng có vẻ khả quan hơn. Thế giới đang bước vào “kỷ nguyên Điện lực”, theo cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khi năng lượng sạch, máy điều hòa không khí và các trung tâm dữ liệu định hướng nhiều hoạt động kinh tế hơn thông qua máy phát điện, dây dẫn và pin. Đồng sẽ hưởng lợi từ sự chuyển dịch này ở hầu hết mọi khía cạnh.

Triển vọng của niken có vẻ đan xen hơn. Lấy một ví dụ: Các loại pin lithium-ion sử dụng nhiều niken, động lực thúc đẩy làn sóng bùng nổ nguồn cung gần đây nhất của Indonesia, dường như đang tụt hậu rõ rệt so với các loại pin tiên tiến của Trung Quốc vốn sử dụng photphat để thay thế. Điều đó có thể biến đợt đảo chiều giá bất thường của năm 2026 thành một điều gì đó lâu dài hơn.

Đây không phải là lần đầu tiên điều này xảy ra. Vào thế kỷ 19, nhôm rất khó sản xuất đến mức nó có giá cao hơn cả vàng. Hoàng đế Pháp Napoleon III đã chiêu đãi khách bằng bộ đồ ăn bằng nhôm như một biểu hiện của sự xa hoa. Những cuộc cách mạng trong khai thác và chế biến đã biến nó thành một hàng hóa bình thường đến mức chúng ta sử dụng nó làm vỏ lon nước ngọt và giấy bạc bọc thức ăn.

Đừng loại trừ khả năng bình minh của kỷ nguyên điện lực cũng sẽ lặp lại điều tương tự đối với niken.