El Niño đã quay trở lại và đang có nguy cơ trở thành hiện tượng mạnh nhất từng được ghi nhận.

Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ tuyên bố vào tháng 6 rằng hiện tượng khí hậu có tính chu kỳ này đã quay trở lại. El Niño bắt đầu khi khí quyển phản ứng với tình trạng ấm lên trên vùng biển xích đạo Thái Bình Dương. Khi diễn ra, hiện tượng này làm thay đổi các hình thái thời tiết trên toàn cầu. Nắng nóng và hạn hán có thể gia tăng ở một số khu vực, trong khi lượng mưa và lũ lụt tăng lên ở những nơi khác. Những xáo trộn kéo theo đó trên các thị trường nông sản và năng lượng có nguy cơ đẩy lạm phát lên cao và làm chậm tăng trưởng kinh tế.

Đợt El Niño này đã trùng hợp với mùa gió mùa yếu nhất tại Ấn Độ trong hơn một thập kỷ, làm các vụ cháy rừng ở Indonesia trầm trọng hơn và đe dọa sản lượng đường cùng cà phê của Brazil. Một vùng trên Thái Bình Dương được cơ quan Khí tượng Nhật Bản theo dõi có nhiệt độ cao hơn mức bình thường 4 độ C trong tháng 9, mức chênh lệch cao nhất trong gần tám thập kỷ.

Các nhà dự báo Mỹ nhận định có 83% khả năng đến cuối năm, El Niño này sẽ trở thành đợt nghiêm trọng nhất trong các hồ sơ bắt đầu từ năm 1950. Dự báo đó củng cố quan điểm của nhiều người rằng hiện tượng lần này có thể trở thành một "El Niño siêu mạnh".

El Niño là gì?

El Niño lần đầu được các ngư dân Peru quan sát vào những năm 1600. Họ nhận thấy nước biển Thái Bình Dương ấm lên bất thường vào khoảng thời gian Giáng sinh trong một số năm. Họ đặt tên cho hiện tượng tự nhiên này là "El Niño de Navidad", ám chỉ Chúa Hài đồng.

Trong thời kỳ El Niño, các gió mậu dịch thường thổi từ đông sang tây và đẩy dòng nước ấm ở Thái Bình Dương về phía châu Á bắt đầu suy yếu, thậm chí đảo chiều. Các nhà khoa học vẫn chưa rõ nguyên nhân kích hoạt sự thay đổi này, nhưng hệ quả là nước ấm trôi về phía châu Mỹ, làm nóng những vùng rộng lớn ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Nhiệt lượng bổ sung làm thay đổi bầu khí quyển phía trên mặt biển. Đường đi của bão dịch chuyển và quy luật mưa cũng thay đổi.

El Niño không xuất hiện theo một lịch trình cố định. Hiện tượng này thường xảy ra từ hai đến bảy năm một lần, với cường độ và thời gian kéo dài khác nhau. Đợt gần nhất diễn ra trong giai đoạn 2023-2024.

El Niño là một phần của chu kỳ khí hậu lớn hơn tại Thái Bình Dương, được gọi là El Niño - Dao động phương Nam, hay ENSO. Chu kỳ này dao động giữa El Niño, hiện tượng đối nghịch lạnh hơn là La Niña, và một pha trung tính nằm giữa hai hiện tượng. Trong thời kỳ La Niña, các gió mậu dịch thổi từ đông sang tây mạnh hơn, đẩy nước ấm về xa phía tây và khiến khu vực phía đông Thái Bình Dương lạnh hơn bình thường.

Quy mô khổng lồ của Thái Bình Dương, đại dương bao phủ khoảng một phần ba bề mặt Trái đất, khiến ENSO có ảnh hưởng đặc biệt lớn đến thời tiết toàn cầu. Dù các hình thái khí hậu tương tự cũng tồn tại ở Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương, chúng không có phạm vi tác động tương đương. Các đợt El Niño và La Niña thường đạt đỉnh trong khoảng tháng 12 và tháng 1, dù ảnh hưởng của chúng có thể kéo dài nhiều tháng.

El Niño được xác định thông qua việc theo dõi nhiệt độ tại Thái Bình Dương, phổ biến nhất là ở một khu vực được gọi là Niño 3.4. Ngưỡng El Niño do cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) sử dụng là khi nhiệt độ bề mặt biển cao hơn mức trung bình dài hạn ít nhất 0,5 độ C (0,9 độ F) trong năm giai đoạn ba tháng chồng lấn liên tiếp. Để được xem là El Niño mạnh, mức chênh lệch nhiệt độ phải đạt ít nhất 1,5 độ C, còn El Niño rất mạnh phải đạt ít nhất 2 độ C. Trong tháng 9, nhiệt độ tại khu vực Niño 3.4 cao hơn bình thường 2,1 độ C.

"Siêu El Niño" mạnh ra sao?

"Siêu El Niño" không phải là thuật ngữ chính thức được các cơ quan dự báo như NOAA và tổ chức Khí tượng Thế giới sử dụng. Thuật ngữ này trở nên phổ biến trong năm nay khi khả năng xuất hiện một đợt El Niño rất mạnh ngày càng rõ ràng.

Các đợt siêu El Niño rất hiếm gặp. Kể từ năm 1950, chỉ có khoảng một số ít đợt như vậy xảy ra, trong đó đợt gần nhất là vào giai đoạn 2015-2016. Thời tiết cực đoan có nhiều khả năng xuất hiện hơn khi El Niño mạnh hơn, nhưng điều đó không phải là chắc chắn.

Thời tiết bị ảnh hưởng thế nào bởi El Niño?

Lượng nhiệt mà El Niño từ từ giải phóng từ Thái Bình Dương vào khí quyển thường đẩy nhiệt độ toàn cầu lên các mức cao mới. Các nhà khoa học dự báo năm 2027 sẽ là một trong những năm nóng nhất từng được ghi nhận, thậm chí có thể vượt qua năm 2024, thời điểm nhiệt độ cao hơn 1,5 độ C so với mức trung bình thời kỳ tiền công nghiệp, theo NOAA.

El Niño không tác động đến mọi khu vực theo cùng một cách. Ảnh hưởng thường xuất hiện trước tiên tại các vùng nhiệt đới, sau đó lan sang Australia, châu Á, châu Mỹ và châu Phi.

Australia, Đông Nam Á, miền bắc Mỹ và Canada thường trở nên nóng và khô hơn, khiến các khu vực này dễ hứng chịu hạn hán và cháy rừng. Ấn Độ có thể gặp gián đoạn về lượng mưa gió mùa. Miền nam Mỹ, Chile, Argentina và một số khu vực ở Đông Phi thường có điều kiện ẩm ướt hơn, cùng nguy cơ lũ lụt cao hơn.

Mùa bão tại Đại Tây Dương thường yên ắng hơn trong những năm có El Niño, do hiện tượng đứt gió gia tăng, tức sự thay đổi đột ngột về tốc độ hoặc hướng gió, làm tan rã các cơn bão đang hình thành. Những cơn bão vẫn phát triển có thể gây thiệt hại rất lớn, nhưng tần suất thấp hơn có thể giảm mức độ tổn thất đối với cộng đồng và cơ sở hạ tầng, đồng thời hạn chế gián đoạn đối với các tài sản dầu khí tại Vịnh Mexico.

Thông thường, có khoảng 14 cơn bão được đặt tên tại Đại Tây Dương từ tháng 6 đến tháng 11. Các cơn bão được đặt tên khi tốc độ gió đạt 39 dặm (63 km) mỗi giờ. NOAA dự báo lần này sẽ chỉ có từ 7 đến 13 cơn bão, một phần do ảnh hưởng của El Niño. Tính đến đầu tháng 10, mới chỉ có một cơn bão đạt cấp bão cuồng phong.

Ngược lại, hoạt động bão ở Thái Bình Dương có xu hướng gia tăng trong những năm El Niño. Nước biển ấm hơn cung cấp thêm năng lượng cho các cơn bão nhiệt đới này. Điều đó kéo theo nguy cơ thiệt hại cao hơn do bão tại châu Á và Hawaii, cả hai nơi đều đã hứng chịu những cơn bão chết chóc trong mùa này với tổn thất kinh tế lớn, cũng như tại Mexico.

Tại sao những thay đổi do hiện tượng El Niño gây ra lại nghiêm trọng?

El Niño là một trong những tín hiệu khí hậu được theo dõi sát sao nhất trên thế giới, bởi hiện tượng này cung cấp manh mối về bão, nguy cơ hạn hán, sản lượng cây trồng và nhu cầu năng lượng từ nhiều tháng trước.

Các công ty điện lực sử dụng dự báo ENSO để ước tính nhu cầu sưởi ấm và làm mát. Nhiệt độ cao hơn thúc đẩy tiêu thụ điện cho điều hòa không khí. Điều này có thể gây áp lực lên lưới điện và kích hoạt tình trạng mất điện. Lượng mưa thấp hơn làm giảm sản lượng từ các đập thủy điện.

Các nhà giao dịch hàng hóa theo dõi những mối đe dọa đối với cây trồng, hoạt động khai khoáng, sản xuất dầu khí và các tuyến vận tải biển. Hạn hán có thể làm mực nước tại Kênh đào Panama giảm xuống, qua đó kết nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương, làm chậm hoạt động vận chuyển hàng hóa qua một trong những điểm nghẽn hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới.

Các nhà khoa học vẫn đang tranh luận về việc biến đổi khí hậu có thể tác động như thế nào đến tần suất và cường độ của El Niño. Những mô hình trước đây dự báo hiện tượng tự nhiên này có thể xảy ra thường xuyên hơn khi Trái đất ấm lên. Tuy nhiên, phần lớn thế kỷ 21 lại bị chi phối bởi các điều kiện La Niña, cho thấy giới khoa học vẫn chưa hiểu đầy đủ về chu kỳ ENSO.

Cũng có những lo ngại rằng các nhà khoa học có thể đánh giá quá cao El Niño và đánh giá thấp La Niña khi các đại dương nóng lên, do hai hiện tượng này thường được xác định bằng cách đo mức độ ấm bất thường so với các thập kỷ trước.

Ngày càng có nhiều đồng thuận rằng một thế giới nóng hơn có thể làm trầm trọng thêm nhiều tác động của El Niño. Nhiệt độ cao hơn có thể khiến hạn hán tại các khu vực vốn đã khô hạn trở nên nghiêm trọng hơn, trong khi không khí ấm hơn có thể giữ nhiều hơi ẩm hơn, khiến các trận mưa lớn trong thời kỳ bão trở nên dữ dội hơn.

Với sự hỗ trợ của Mary Hui và Eric Roston