Năm 2025, tổng giá trị giao dịch đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam đạt khoảng 250 triệu USD, gấp đôi mức 125 triệu USD của năm trước, với 38 thương vụ được thực hiện, theo dữ liệu của TVS. Dù vậy, số lượng thương vụ giảm khoảng 30% so với 2024, phản ánh xu hướng “ít nhưng chọn lọc”.

Theo ông Nguyễn Hoà Chung, giám đốc điều hành khối đầu tư tư nhân của TVS, khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư đã thay đổi rõ rệt: “Thời các startup có thể gọi vốn chỉ dựa trên ý tưởng đã qua. Nhà đầu tư hiện cẩn trọng hơn rất nhiều,” ông cho biết tại sự kiện Founder Codex 2026. Theo đó, dòng vốn hiện tập trung vào các các doanh nghiệp đã có chỗ mô hình kinh doanh, định hướng lợi nhuận rõ ràng và kỷ luật vận hành. 

Tuy vậy, đại diện TVS cho rằng hệ sinh thái thoái vốn của Việt Nam vẫn còn non trẻ. “Lợi nhuận thường đến từ sự bền bỉ hơn là tăng trưởng ngắn hạn,” ông chỉ ra. Một thay đổi khác là vai trò của AI (trí tuệ nhân tạo) trong thẩm định đầu tư. Theo đó, AI không còn là yếu tố thứ yếu hay được xem là một nhánh ngành riêng biệt, mà đang được các nhà đầu tư dùng trong đánh giá rủi ro trước khi xuống tiền và tích hợp vào kế hoạch tạo giá trị sau đầu tư cho các doanh nghiệp vì tác động rộng rãi của công nghệ này tới hầu hết các ngành nghề.

Những thay đổi này đang tác động trực tiếp tới cách nhà đầu tư nhìn nhận nhà sáng lập và startup.

Ông Nguyễn Bá Diệp, đồng sáng lập ví điện tử MoMo, cho rằng ở các vòng vốn giai đoạn đầu doanh nghiệp gần như không có quyền lựa chọn nhà đầu tư. Bản thân MoMo ở các vòng vốn đầu giống như “hoa hậu tỉnh lẻ lên thành phố”. Sau các vòng Series A và B, công ty mới nhận ra tầm quan trọng của uy tín và mạng lưới của nhà đầu tư. “Việc có Goldman Sachs và Standard Chartered đầu tư từ sớm đã giúp chúng tôi tiếp cận các tổ chức tài chính và ngân hàng uy tín quốc tế như Warburg Pincus ở giai đoạn sau,” ông cho biết.

Tại Coolmate - công ty bán lẻ thời trang đã gọi vốn được gần 30 triệu USD, CEO Phạm Chí Nhu mô tả những vòng gọi vốn đầu tiên mang tính đối phó. Chỉ đến khi thực hiện vòng Series C với nhà đầu tư dẫn dắt là quỹ Vertex Growth, ông mới hiểu ra việc chọn nhà đầu tư là một quyết định chiến lược. “Không chỉ chứng minh mình tốt, mà phải chứng minh hai bên hiểu nhau,” ông cho biết. Đồng thời, ông Nhu cũng nhận xét quá trình ra quyết định của quỹ ngày càng chậm, buộc startup phải đầu tư nhiều hơn cho việc thuyết phục trực tiếp, thay vì chỉ trò chuyện trực tuyến.

Đại diện công ty xe điện DatBike, CEO Nguyễn Bá Cảnh Sơn, cho rằng cán cân lựa chọn trên thị trường gọi vốn mạo hiểm thường nghiêng về phía nhà đầu tư. “Họ chọn quốc gia, rồi ngành, rồi mô hình kinh doanh, sau cùng mới đến đội ngũ.” Ông cho biết vòng vốn Series B trị giá 22 triệu USD công bố năm 2025 của công ty đã mất hơn gần hai năm mới có thể hoàn tất, với F.C.C (đơn vị cung cấp phụ tùng ô tô Nhật Bản) tham gia vì công ty này đã theo dõi và làm việc với DatBike từ trước.

Từ góc nhìn của các nhà sáng lập, luật chơi mới đồng nghĩa với việc gọi vốn không còn là đích đến. “Startup sẽ luôn phải gọi vốn, và gọi vốn luôn khó và hao tốn nguồn lực của nhà sáng lập. Việc nhận đầu tư không phải đích đến, mà là điểm khởi đầu,” ông Nhu của Coolmate nói.

Nhìn tổng thể, thị trường đầu tư mạo hiểm Việt Nam đang chuyển từ cuộc đua tăng trưởng sang cuộc chơi của kỷ luật, chọn lọc và bền bỉ. Nhà đầu tư không còn tìm kiếm các ý tưởng “đốt tiền để lớn nhanh”, mà ưu tiên những doanh nghiệp có thể đi đường dài, quản trị rủi ro tốt và chứng minh được giá trị thực. Với các nhà sáng lập, đó là một luật chơi khắc nghiệt hơn, nhưng cũng rõ ràng và thực tế hơn, trong giai đoạn mới của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam.