Danh mục đầu tư đại diện cho toàn thị trường nên bao gồm những gì? Việc SpaceX chuẩn bị niêm yết đã làm dấy lên cuộc tranh luận về việc các nhà cung cấp chỉ số có nên đẩy nhanh quá trình đưa các công ty quy mô lớn mới lên sàn vào rổ chỉ số hay không, và việc này sẽ tác động thế nào đến các tài khoản hưu trí 401(k) cũng như hiệu suất chung của thị trường chứng khoán.

Giá như Trung Quốc cũng đang có cuộc tranh luận tương tự.

Cũng giống Mỹ, thị trường IPO của Trung Quốc được dự báo sẽ trở nên sôi động trở lại. Hai hãng sản xuất chip nhớ hàng đầu nước này là ChangXin Memory Technologies (CXMT) và Yangtze Memory Technologies, cùng công ty robot dẫn đầu Unitree Robotics, đang chuẩn bị niêm yết trên sàn STAR của Thượng Hải. Đây là nơi tập trung các doanh nghiệp phù hợp với "chiến lược quốc gia" và sở hữu những "công nghệ đột phá".

Tuy nhiên, những thương vụ IPO đình đám này chỉ có thể tạm thời che lấp đi một thực tế khó xử: Dù nuôi tham vọng rất lớn, Trung Quốc vẫn chưa phải tâm điểm của làn sóng đầu tư AI trên toàn cầu. Trong khi Hàn Quốc và Đài Loan là những thị trường chứng khoán tăng mạnh nhất thế giới, chỉ số CSI 300 của Trung Quốc gần như đi ngang từ đầu năm đến nay. Những lợi ích kinh tế từ làn sóng đầu tư liên quan đến AI, thể hiện qua xuất khẩu chip tăng vọt và chi tiêu vốn khổng lồ của các tập đoàn công nghệ tiêu dùng, vẫn chưa phản ánh vào diễn biến chung của thị trường cổ phiếu.

Vấn đề chủ yếu nằm ở cơ cấu chỉ số hơn là thiếu các doanh nghiệp AI đã niêm yết. Các công ty bán dẫn và phần cứng công nghệ chiếm 57% và 78% trong các chỉ số chính của Hàn Quốc và Đài Loan. Trong khi đó, tỉ trọng của nhóm này trong chỉ số chuẩn của Trung Quốc vẫn dưới 30%.

Trên khắp khu vực Đông Bắc Á, lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng mạnh là động lực chính thúc đẩy đà đi lên của thị trường chứng khoán. Thực tế, xét theo hệ số giá trên lợi nhuận dự phóng, chỉ số Kospi của Hàn Quốc hiện còn rẻ hơn một năm trước. Đối với Trung Quốc, tỉ trọng quá lớn của cổ phiếu tài chính và tiêu dùng đang trở thành lực cản đối với CSI 300. Biên lãi ròng của các ngân hàng đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên, chỉ còn 1,4%. Trong khi đó, tâm lý chi tiêu của người tiêu dùng vẫn khá yếu.

Ngược lại, các công ty công nghệ đang đi theo một quỹ đạo hoàn toàn khác. Các nhà phân tích liên tục nâng dự báo lợi nhuận cho nhóm này và cổ phiếu công nghệ đã tăng 59% từ đầu năm đến nay.

Theo các quy định hiện hành, những thương vụ IPO hấp dẫn nhất của Trung Quốc khó có thể được đưa vào chỉ số CSI 300 trong ít nhất 12 tháng sau khi niêm yết, ngay cả khi khả năng sinh lời và thanh khoản của họ cải thiện mạnh. Do dự kiến lên sàn STAR, nơi cho phép biên độ dao động giá hằng ngày lớn hơn, hai nhà sản xuất chip nhớ cùng Unitree sẽ phải niêm yết tối thiểu một năm trước khi đủ điều kiện được xem xét. Trong khi đó, Công ty Chỉ số Chứng khoán Trung Quốc (CSI) chỉ rà soát thành phần chỉ số hai lần mỗi năm.

Liệu điều đó có hợp lý?

Sau khi niêm yết, CXMT được kỳ vọng đạt vốn hóa thị trường ít nhất 1 ngàn tỉ Nhân dân tệ (148 tỉ USD), đủ để gia nhập nhóm 10 công ty giá trị nhất Trung Quốc. Doanh nghiệp này cũng đã chuyển từ thua lỗ sang có lãi so với một năm trước và hiện được dự báo sẽ kiếm ít nhất 50 tỉ Nhân dân tệ trong nửa đầu năm nay. Thế nhưng "viên ngọc quý" này sớm nhất cũng phải đến cuối năm 2027 mới có cơ hội xuất hiện trong chỉ số quốc gia.

Sự ì ạch của CSI 300 phần nào lý giải vì sao các nhà đầu tư cá nhân tại Trung Quốc thích tự chọn cổ phiếu hơn là mua quỹ chỉ số. Tình trạng đăng ký mua IPO quá mức đang hút bớt thanh khoản khỏi thị trường. Trong một nền kinh tế phân hóa rõ rệt, họ hiểu rằng việc nắm giữ một quỹ chỉ số đại diện cho toàn thị trường chỉ mang lại tiềm năng tăng vốn hạn chế.

Đã đến lúc Trung Quốc cân nhắc đẩy nhanh quá trình đưa các siêu IPO vào các chỉ số quan trọng. Suy cho cùng, Chủ tịch Tập Cận Bình khó có thể nói về các "lực lượng sản xuất mới" khi chỉ số chứng khoán chủ chốt của đất nước vẫn ngập trong những doanh nghiệp thuộc nền kinh tế cũ với tốc độ tăng trưởng chậm chạp. Đôi khi, việc điều chỉnh các quy tắc có thể thổi luồng sinh khí mới vào một thị trường chứng khoán đang già đi.