Dù có nhiều lo ngại về tình trạng lạm phát do chiến tranh gây ra, xuất hiện những tín hiệu cho thấy các yếu tố thúc đẩy khác cũng đang tác động mạnh mẽ không kém đến chi phí vay vốn dài hạn.

Tại Mỹ, cái gọi là lợi suất thực, đã loại bỏ yếu tố lạm phát, có tầm ảnh hưởng lớn hơn, chỉ ra rằng các nhà đầu tư trái phiếu không chỉ lo lắng về áp lực giá cả từ cuộc chiến Iran.

Các tác nhân khác bao gồm các dấu hiệu cho thấy gánh nặng nợ công vốn đã lớn sẽ còn phình to hơn nữa, hệ lụy từ làn bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), và khả năng ngày càng cao rằng các ngân hàng trung ương như cục Dự trữ Liên bang (Fed) sẽ tăng thay vì cắt giảm lãi suất.

Mối lo ngại này, theo bài phân tích của Bloomberg và được nhấn mạnh bởi các chuyên gia chiến lược tại ING Bank NV, Goldman Sachs Group Inc. cùng Barclays Plc, cho thấy đà tăng gần đây của một số kỳ hạn lợi suất dài hạn sẽ không hoàn toàn đảo chiều ngay cả khi áp lực lạm phát do giá dầu đắt đỏ hạ nhiệt.

Điều này làm cho chi phí vay vốn trên thị trường tiếp tục neo ở các mức cao kỷ lục trong nhiều năm ngay cả sau khi xung đột kết thúc, duy trì áp lực lên các chính phủ và nền kinh tế.

“Quan điểm cho rằng kỳ hạn trái phiếu đang bị bán tháo trên toàn cầu do lo ngại lạm phát rất khó trùng khớp với cách thị trường đang định giá rủi ro lạm phát trung và dài hạn,” Jonathan Hill, trưởng bộ phận chiến lược lạm phát Mỹ tại Barclays, nhận định. “Thay vào đó, tác động qua lại giữa mức nợ đang gia tăng, mức lãi suất trung tính có xu hướng cao hơn, và làn sóng AI có thể mới là những yếu tố đẩy lãi suất thực lên cao.”

Cái gọi là lãi suất trung tính là mức lãi suất mà tại đó nền kinh tế không bị kích thích cũng như không bị kìm hãm.

Mặc dù đà tăng vọt của giá dầu có thể đang chiếm lĩnh trang nhất của các tờ báo, nhưng tỉ lệ lạm phát hòa vốn, thước đo kỳ vọng lạm phát của thị trường trái phiếu, lại không tăng mạnh như mặt bằng lãi suất chung tại Mỹ và Anh.

Chuyên gia Hill lưu ý rằng ngay cả khi cuộc chiến đang diễn ra, tỉ lệ hòa vốn kỳ hạn 10 năm tại Mỹ vẫn thấp hơn 50 điểm cơ bản so với mức ghi nhận vào nửa đầu năm 2022, thời điểm Fed đang liên tục tăng mạnh lãi suất. Ngoài ra, tỉ lệ hòa vốn kỳ hạn 5 năm, được xem là thước đo dựa trên thị trường cho các kỳ vọng lạm phát trung hạn, vẫn dao động quanh mức 2,2%, tương đương với giai đoạn tháng 12.

Các chuyên gia chuyên gia kinh tế Claudio Irigoyen và Antonio Gabriel của Bank of America Corp, đang theo dõi sát sao những dịch chuyển của đường cong lợi suất nhằm xác định yếu tố nào đang thúc đẩy thị trường trái phiếu. Đường cong này phản ánh khoảng cách chênh lệch giữa lợi suất dài hạn và ngắn hạn.

“Trong bối cảnh mà Fed có khả năng can thiệp và trở thành tác nhân khiến thâm hụt tài khóa thậm chí còn phình to hơn giữa lúc chi phí dịch vụ nợ đang gia tăng, thì phần cuối của đường cong sẽ trở nên nhạy cảm hơn trước những biến động vốn dĩ chủ yếu xuất phát từ lãi suất ngắn hạn,” các chuyên gia nhận định.

Việc khấu trừ các mức lợi suất đã điều chỉnh theo lạm phát khỏi lãi suất danh nghĩa sẽ cho ra lợi suất thực, yếu tố được một số bên trên thị trường coi là thước đo chuẩn xác hơn về chi phí vay vốn. Một bài phân tích của Bloomberg chỉ ra rằng, lợi suất thực tăng cao chính là nguyên nhân lý giải cho phần lớn đà đi lên của mặt bằng lợi suất chung tại Mỹ, trong khi lạm phát lại được dự báo là nhân tố có sức ảnh hưởng lớn hơn tại Nhật Bản và Đức.

Thực tế này đồng nghĩa với việc ngay cả khi eo biển Hormuz, điểm nghẽn cốt lõi đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu vốn đang bị đóng cửa do chiến sự, cuối cùng được mở lại, lãi suất dài hạn “vẫn có thể duy trì ở mức cao” do lợi suất thực duy trì ở ngưỡng lớn, Padhraic Garvey, trưởng bộ phận nghiên cứu khu vực châu Mỹ tại ING, nhận định.

Ông tính toán rằng “toàn bộ” đà tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm vượt qua mốc 4,5% đến từ việc lợi suất thực tăng cao. Lợi suất chuẩn của Mỹ đã chạm sát mức 4,70% vào thứ Ba trước khi lùi về mức 4,56% vào thứ Sáu.

“Việc mở cửa trở lại eo biển này sẽ kìm hãm các kỳ vọng lạm phát, nhưng có thể khiến lợi suất thực giữ ở mức cao. Nếu kịch bản đó xảy ra, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ sẽ không lao dốc mạnh như nhiều người đang kỳ vọng hiện nay,” Garvey phân tích.

“Thị trường trái phiếu không phản ứng với một dòng tít đơn lẻ,” Mark Malek, giám đốc đầu tư tại Siebert & Co., nhận định trong một báo cáo gửi khách hàng. “Nó được định giá do vấn đề mang tính cấu trúc, điều không thể được giải quyết chỉ bằng một thông cáo báo chí hay một khoảng lặng ngoại giao.”

Các lý do để kỳ vọng lợi suất sẽ tiếp tục neo cao tại Mỹ bao gồm nỗ lực cắt giảm thuế của tổng thống Donald Trump, hệ quả có thể làm trầm trọng thêm gánh nặng nợ công vốn đã lớn và dẫn đến nhu cầu phát hành trái phiếu Kho bạc sau đó, cùng cuộc chiến thương mại đang diễn ra của ông Trump gây tắc nghẽn các chuỗi cung ứng.

Trong một bài phỏng vấn tuần trước với Bloomberg Television, Jamie Dimon, giám đốc điều hành của JPMorgan Chase & Co., cho biết lãi suất tại Mỹ có thể còn tăng cao hơn nhiều, đồng thời bày tỏ lo ngại về các khoản vay của chính phủ và nhu cầu mua trái phiếu chính phủ.

Đối với Phillip Lee, trưởng bộ phận kinh doanh lãi suất tại Goldman Sachs, tình trạng thâm hụt tài khóa kéo dài, khối lượng phát hành trái phiếu Kho bạc gia tăng cùng những lo ngại về tính bền vững của nợ công đã giải thích rõ ràng lý do các nhà đầu tư yêu cầu một mức bù đắp rủi ro cao hơn để nắm giữ các khoản nợ dài hạn.

“Tôi nghĩ lãi suất sẽ còn tiếp tục tăng cao,” ông nhận định trong một chương trình podcast của Goldman.

Đặt cược ngay từ đầu năm rằng Fed sẽ cắt giảm lãi suất, các nhà giao dịch hiện lại quay sang đánh cược rằng cơ quan này sẽ phải tăng lãi suất trong năm nay, ngay cả khi Kevin Warsh đã lên đảm nhiệm vị trí chủ tịch.

Mặc dù AI có thể cuối cùng sẽ giúp hạ nhiệt lạm phát nhờ thúc đẩy năng suất lao động, các nhà giao dịch trái phiếu lại lo ngại rằng tác động ngắn hạn của nó là kích thích lạm phát khi các công ty công nghệ ồ ạt thu mua chất bán dẫn và mở các trung tâm dữ liệu khổng lồ, đồng thời cũng ồ ạt tung ra thị trường các khoản vay nợ.

Tăng trưởng kinh tế cao hơn nhờ làn sóng bùng nổ AI cũng có khả năng khiến các nhà đầu tư ưa chuộng cổ phiếu hơn, buộc các nhà phân bổ tài sản phải tìm kiếm mức lợi suất cao hơn từ trái phiếu để bù đắp rủi ro.

Chuyên gia Hill của Barclays cho rằng, lãi suất trung tính có thể đã tăng lên, điều này cũng hợp thức hóa mức lợi suất cao hơn, khiến mức lãi suất 5% của trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm không còn được xem là một món hời.

Tại Nhật Bản và Đức, dữ liệu cho thấy tỉ suất hòa vốn lạm phát gia tăng là nguyên nhân lý giải cho phần lớn đà tăng của lợi suất kỳ hạn 10 năm kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Trong khi châu Âu đang phải đối mặt với giá khí đốt cao hơn, áp lực lạm phát tại Nhật Bản đã gia tăng ngay cả trước khi chiến sự nổ ra. Bài phân tích chỉ ra rằng, phản ứng ngần ngại tăng lãi suất của ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) hiện đang buộc các nhà đầu tư phải yêu cầu mức bù đắp cao hơn cho các rủi ro lạm phát.

Tại Anh, những thách thức ngày càng lớn đối với vai trò lãnh đạo của thủ tướng Keir Starmer có thể dẫn đến một chính sách tài khóa nới lỏng hơn. Hệ quả là khối lượng phát hành trái phiếu chính phủ Anh sẽ gia tăng. Đáng chú ý, rủi ro này xuất hiện chỉ bốn năm sau cuộc khủng hoảng bán tháo kinh hoàng dưới thời cựu Thủ tướng Liz Truss.

“Bạn muốn có một luận điểm đầu tư dài hạn cho nó, nhưng bạn gần như phải có chiến thuật giao dịch trái phiếu chính phủ Anh” vì các bất ổn chính trị gia tăng, John Sidawi, nhà quản lý danh mục đầu tư cấp cao tại Federated Hermes, nhận định trong một bài phỏng vấn. “Sẽ luôn có một mức phí bù đắp rủi ro cố định đối với trái phiếu chính phủ Anh so với các thị trường phát triển khác.”

— Với sự hỗ trợ của Ye Xie và Alice Gledhill