Dữ liệu được chính phủ Mỹ công bố vào thứ Ba hé lộ, cuộc chiến tại Iran khiến lạm phát bùng phát trở lại, gây áp lực lớn lên những người tiêu dùng do chi phí sinh hoạt đắt đỏ. Sau khi điều chỉnh theo mức tăng giá cả, thu nhập thực tế trong tháng 4 sụt giảm so với cùng kỳ năm ngoái, lần giảm đầu tiên kể từ năm 2023.

Tổng thống Donald Trump trong tuần này đã công bố các đề xuất mới nhằm hạ nhiệt giá cả, giữa bối cảnh cả đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ đang ráo riết vận động trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ để thuyết phục cử tri rằng họ có khả năng giúp cuộc sống hàng ngày trở nên dễ thở hơn. Tuy nhiên, áp lực mà ngân sách gia đình phải gánh chịu cho thấy tâm lý bi quan của người dân Mỹ về nền kinh tế khó có thể sớm lắng xuống.

Chỉ số giá tiêu dùng, theo số liệu công bố hôm qua, tăng 3,8% so với một năm trước, mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2023. Giá xăng tăng khoảng 50% kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, theo hiệp hội Ô tô Mỹ. Báo cáo mới nhất từ cục Thống kê Lao động cũng chỉ ra xu hướng tăng giá đối với cả vé máy bay, nhà ở, quần áo và thực phẩm.

Giá hàng hóa thực phẩm trong tháng 4 tăng mạnh nhất kể từ năm 2022, thời điểm lạm phát tổng thể chạm mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Giá thịt bò xay lần đầu tiên vượt ngưỡng 7 USD/pound khi số lượng gia súc của Mỹ ở mức thấp nhất trong vòng 75 năm qua, trong khi giá cà phê tiếp tục thiết lập kỷ lục mới. Giá các loại rau củ quả tươi, sữa và bánh mì cũng đồng loạt leo thang.

Ông Trump đắc cử một phần nhờ vào sự bất mãn về tình trạng giá cả đắt đỏ của người dân Mỹ. Cho đến nay ông lại tập trung phần lớn sự chú ý vào các cuộc chiến ở nước ngoài và việc cải tạo Nhà Trắng. Phe Dân chủ đang đẩy mạnh chiến dịch vận động xoay quanh vấn đề chi phí sinh hoạt, lập luận rằng ông Trump đã không thực hiện được những cam kết tranh cử năm 2024.

Một số đề xuất gần đây của ông Trump bao gồm việc cân nhắc tạm dừng thu thuế xăng dầu liên bang. Ông cũng được kỳ vọng sẽ ký các sắc lệnh hành pháp nhằm giảm giá thịt bò, dù kế hoạch này đã bị trì hoãn, cũng như thúc giục Quốc hội thông qua luật về nhà ở để "đảm bảo nhà là dành cho người dân, không phải cho các tập đoàn."

Alex Conant, chiến lược gia của đảng Cộng hòa, cho rằng việc Nhà Trắng chứng minh họ đang tập trung vào vấn đề này là rất quan trọng. Ông lập luận rằng: "Chi phí sinh hoạt là mối quan tâm hàng đầu của cử tri, vì vậy tốt hơn hết đó cũng nên là ưu tiên số một của ông Trump."

Dẫu vậy, khả năng hiện thực hóa nhanh đến mức nào, hay các lợi ích mang lại cho người dân Mỹ trên thực tế vẫn còn chưa rõ ràng. Jeff Horwitt, chuyên gia thăm dò ý kiến của Đảng Dân chủ thuộc Hart Research, cho rằng nỗ lực này có thể sẽ không làm thay đổi đáng kể quan điểm của cử tri.

"Ngay cả việc tạm dừng thu thuế xăng dầu cũng chỉ càng khẳng định một thực tế rằng bạn đã làm mọi thứ tồi tệ hơn,” ông nói. “Nó không giải quyết được các vấn đề lớn hơn."

Khi bị dồn hỏi về tác động của chiến tranh đối với người tiêu dùng Mỹ, ông Trump trả lời vào thứ Ba rằng: "Tôi không bận tâm đến tình hình tài chính của người dân Mỹ. Tôi chẳng bận tâm đến bất kỳ ai. Tôi chỉ nghĩ về một điều duy nhất: Chúng ta không thể để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân."

Chỉ số niềm tin thấp kỷ lục

Người dân Mỹ đang tiết kiệm ít đi và vay nợ nhiều hơn để trang trải chi phí sinh hoạt. Mặc dù các khoản hoàn thuế giúp giảm bớt phần nào cú sốc từ việc giá cả leo thang, nhưng các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cho biết nhóm khách hàng có thu nhập thấp bắt đầu phải thắt lưng buộc bụng. Niềm tin của người tiêu dùng đang ở mức thấp kỷ lục, và ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa, chỉ số đo lường của đại học Michigan cũng đã rơi xuống mức thấp nhất kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai.

Ngay cả khi lệnh ngừng bắn hiện tại được duy trì và eo biển Hormuz sớm mở cửa trở lại, các nhà kinh tế dự báo chi phí cao có thể sẽ vẫn tiếp diễn trong những tháng tới khi sản lượng dầu dần ổn định và các tuyến vận tải biển phục hồi. Giá phân bón tăng khiến cho hóa đơn thực phẩm đắt đỏ hơn, và giá dầu ở mức cao cũng có thể khiến các hàng hóa và dịch vụ khác trở nên tốn kém hơn khi các doanh nghiệp tìm cách chuyển phần tăng thêm của chi phí vận chuyển cho người tiêu dùng gánh chịu.

Điều này tiếp tục tạo áp lực lên những người như Liam Chavez, quản lý vận hành chương trình 28 tuổi tại trường Y tế Công cộng thuộc đại học California, Berkeley, người đang tìm cách cân đối thu chi giữa tình trạng bão giá và duy trì việc trả nợ.

Chavez đang phải tiết giảm chi phí mua thực phẩm tươi sống, sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn, và mỗi khi phải lái xe, anh đều lên lộ trình cẩn thận để tiết kiệm xăng. Tại California, nơi giá xăng trung bình đã vượt ngưỡng 6 USD/gallon, điều đó đồng nghĩa với việc đôi khi anh chỉ đổ lưng bình xăng hoặc phải tìm đến ngân hàng thực phẩm để có thể cầm cự cho đến kỳ lương tiếp theo.

“Tôi đang kiếm được số tiền nhiều nhất từ trước đến nay, vậy mà vẫn phải chật vật xoay sở quá đỗi,” Chavez chia sẻ.

Cho đến nay, nhìn chung chi tiêu tiêu dùng vẫn duy trì được đà phục hồi, theo dữ liệu từ viện nghiên cứu thuộc Bank of America. Tổng chi tiêu qua thẻ trên mỗi hộ gia đình trong tháng 4 đã tăng 4,8% so với một năm trước đó, mức tăng mạnh nhất trong ba năm qua, và vẫn giữ mức tăng 4% nếu loại trừ chi phí xăng dầu.

Tuy nhiên, những con số này chưa trừ đi lạm phát và có sự phân hóa rõ rệt theo nhóm thu nhập. Nhóm người Mỹ có thu nhập cao vẫn đang sống ổn, nhưng đã xuất hiện những dấu hiệu cho thấy “các hộ gia đình thu nhập thấp và trung bình đang phải cắt giảm chi tiêu không thiết yếu,” theo các nhà phân tích thuộc viện nghiên cứu (Bank of America).

Báo cáo riêng biệt về nợ của hộ gia đình do ngân hàng Dự trữ Liên bang New York công bố hôm thứ Ba cho thấy, nhiều gia đình rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính trong quý đầu tiên. Tỉ lệ nợ vay mua ô tô quá hạn ít nhất 90 ngày cchạm mức cao kỷ lục, trong khi tỉ lệ nợ thẻ tín dụng quá hạn cũng leo lên mức cao nhất kể từ năm 2011.

Arietta Venizelos, một nhân viên liên bang đã nghỉ hưu 70 tuổi tại Miami, cho biết bà đã phải rút tiền từ các tài khoản hưu trí để trang trải cho giá cả leo thang của những mặt hàng thiết yếu như thực phẩm và xăng dầu.

“Mỗi khi đi mua sắm, đặc biệt là mua đồ tạp hóa, tôi lại tự hỏi: ‘Mình vừa mua cái gì mà hết tận 160 USD thế này?’” bà Venizelos chia sẻ. “Nếu không có tiền đầu tư trên thị trường chứng khoán hay quỹ hưu trí, tôi không biết làm sao có thể trụ vững được.”

— Với sự hỗ trợ của Jonnelle Marte, Ilena Peng và Augusta Saraiva