Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng tuyến tính bộc lộ giới hạn về tài nguyên và môi trường, kinh tế tuần hoàn đang được Việt Nam xác định là hướng đi chiến lược nhằm tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững hơn. Không chỉ là một khái niệm môi trường, kinh tế tuần hoàn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp, hiệu quả sử dụng tài nguyên và khả năng đáp ứng các chuẩn mực ESG ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, khoảng cách giữa định hướng chính sách và thực tiễn triển khai vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Kinh tế tuần hoàn và bài toán phát triển bền vững của Việt Nam

Phát triển bền vững là gì trong bối cảnh kinh tế hiện đại?

Phát triển bền vững được hiểu là mô hình tăng trưởng đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà không làm suy giảm khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, dựa trên sự cân bằng giữa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, khái niệm này không còn dừng ở mục tiêu bảo vệ môi trường mà đã trở thành một yêu cầu mang tính cấu trúc đối với chính sách tăng trưởng, chuỗi cung ứng và chiến lược doanh nghiệp. Việc duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong khi tài nguyên hữu hạn và áp lực phát thải gia tăng buộc các nền kinh tế phải chuyển từ mô hình “khai thác – sản xuất – thải bỏ” sang các mô hình sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Phát triển bền vững ở Việt Nam và vai trò của kinh tế tuần hoàn

Tại Việt Nam, phát triển bền vững đã được xác lập là định hướng xuyên suốt trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu. Các thách thức về cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu ngày càng tạo áp lực lên mô hình tăng trưởng truyền thống. Trong bối cảnh đó, kinh tế tuần hoàn nổi lên như một động lực mới cho tăng trưởng kinh tế địa phương khi cho phép kéo dài vòng đời tài nguyên, giảm chi phí đầu vào và tạo ra các chuỗi giá trị mới từ chất thải. Nhiều địa phương đã bắt đầu tích hợp tư duy tuần hoàn vào quy hoạch phát triển công nghiệp và đô thị, coi đây là giải pháp song hành giữa tăng trưởng và bảo vệ môi trường.

Kinh tế tuần hoàn là gì và khung chính sách tại Việt Nam

Kinh tế tuần hoàn là mô hình kinh tế trong đó các dòng vật chất và năng lượng được thiết kế để quay vòng tối đa thông qua tái sử dụng, tái chế và kéo dài vòng đời sản phẩm, qua đó giảm thiểu chất thải và khai thác tài nguyên nguyên sinh. Việt Nam đã chính thức đưa kinh tế tuần hoàn vào khung chính sách quốc gia thông qua Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, đặt mục tiêu hình thành các mô hình sản xuất – tiêu dùng bền vững trong các ngành có mức phát thải và tiêu thụ tài nguyên lớn. Khung chính sách này phản ánh nỗ lực chuyển đổi từ tiếp cận quản lý môi trường sang tích hợp kinh tế tuần hoàn như một công cụ nâng cao hiệu quả tăng trưởng.

ESG trong bức tranh kinh tế tuần hoàn và cách Việt Nam đang tiếp cận

Trong thực tiễn triển khai, kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam gắn chặt với bộ tiêu chí ESG, vốn đang trở thành chuẩn mực đánh giá mới đối với doanh nghiệp trong tiếp cận vốn và thị trường quốc tế. Các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Khảo sát cho thấy phần lớn doanh nghiệp Việt Nam đã có kế hoạch xây dựng tiêu chuẩn ESG, phản ánh sự dịch chuyển trong nhận thức chiến lược của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, việc triển khai ESG vẫn đối mặt với thách thức về dữ liệu, năng lực đo lường và nguy cơ “tẩy xanh” nếu thiếu khung giám sát chặt chẽ, đặc biệt trong bối cảnh ứng dụng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo.

Gần 90% trong số 174 doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát của PwC cho biết đã thiết lập hoặc đang lên kế hoạch xây dựng các cam kết ESG trong vòng 2–4 năm tới, tăng 11 điểm phần trăm so với mức 80% ghi nhận năm 2022.

ESG đang trở thành ưu tiên chiến lược của doanh nghiệp Việt Nam, khi 89% doanh nghiệp tham gia khảo sát năm 2025 cho biết đã hoặc sẽ cam kết ESG trong 2–4 năm tới, tăng từ 80% năm 2022. Tuy nhiên, mức độ triển khai vẫn phân hóa mạnh: doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp niêm yết dẫn đầu, trong khi khối tư nhân và gia đình vẫn tụt hậu đáng kể.

Các chuyên gia cảnh báo AI chỉ thực sự hiệu quả trong ESG khi đi kèm dữ liệu minh bạch và quản trị chặt chẽ; nếu lạm dụng, AI có thể dẫn tới “tẩy xanh” và làm suy giảm niềm tin thị trường. ESG vì vậy cần được coi là chiến lược dài hạn, trong đó AI đóng vai trò hỗ trợ, còn con người vẫn là yếu tố quyết định.

Doanh nghiệp Việt Nam trước bài toán kinh tế tuần hoàn

Từ góc độ doanh nghiệp, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững đang chuyển từ “chi phí tuân thủ” sang “lợi thế cạnh tranh”. Áp lực từ thị trường xuất khẩu, nhà đầu tư và người tiêu dùng buộc doanh nghiệp phải tích hợp các yếu tố tuần hoàn và ESG vào chiến lược dài hạn. Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực thi vẫn còn lớn, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khi chi phí đầu tư ban đầu và thiếu hướng dẫn cụ thể làm chậm quá trình chuyển đổi. Điều này cho thấy vai trò then chốt của chính sách hỗ trợ, tiêu chuẩn hóa và cơ chế khuyến khích để kinh tế tuần hoàn thực sự trở thành nền tảng của phát triển bền vững tại Việt Nam.