New York có thể cách Seoul 15 giờ bay, nhưng về mặt kinh tế, họ như thể đang ở hai hành tinh khác nhau. Hầu như không có dữ liệu nào của Hàn Quốc cho thấy đà tăng trưởng do AI dẫn dắt sắp hết đà. Điều đó không có nghĩa là mọi hộ gia đình đều được chia phần công bằng trong giai đoạn hoàng kim này, hay các nhà hoạch định chính sách có thể ngó lơ những gì sẽ xảy ra tiếp theo. Mặc dù tăng trưởng vô cùng ấn tượng, sự phát triển này lại mất cân bằng một cách đáng kinh ngạc.

Hiện tại, điều này thật khó để phớt lờ. Một thước đo xuất khẩu chủ chốt trong tháng 10 đã gần như tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái; lượng hàng bán dẫn xuất khẩu tăng vọt 260%, trong khi máy tính ghi nhận mức tăng gấp 6 lần. Theo ngân hàng trung ương, các khách hàng nước ngoài có khả năng sẽ mua hơn 1.000 tỷ USD hàng hóa Hàn Quốc trong năm nay, đưa quốc gia này trở thành nước thứ tư trên thế giới đạt được cột mốc đó (sau Mỹ, Trung Quốc và Đức). Ngay cả đồng won — vốn từ lâu là nỗi lo ngại — cũng là đồng tiền thể hiện tốt nhất Châu Á so với đồng USD trong năm nay.

Dự báo tổng sản phẩm quốc nội (GDP) liên tục được nâng lên, và Seoul là điểm sáng nổi bật trong đánh giá mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về kinh tế toàn cầu. Thế nhưng, sức mạnh kinh tế của Hàn Quốc thường phải chật vật để thu hút sự chú ý so với những lời tán dương dành cho âm nhạc, phim ảnh và thực phẩm của nước này. Nếu AI không làm được gì khác, thì ít nhất nó cũng đã mang lại một góc nhìn cạnh tranh mới — một câu chuyện được xây dựng xung quanh thế mạnh công nghiệp và công nghệ của quốc gia.

Hàn Quốc không phải là nền kinh tế duy nhất được nâng đỡ bởi AI. Nhu cầu về chip đã thúc đẩy tăng trưởng ở Đài Loan, Singapore và Malaysia, trong khi Trung Quốc cũng không thiếu tham vọng công nghệ. Giới đầu tư đang ngày càng phân loại Đông Á thành các quốc gia "thắng" và "thua" nhờ AI, và chỉ sở hữu một cỗ máy xuất khẩu hùng mạnh thôi là chưa đủ. Indonesia và Philippines có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, trong khi Thái Lan — với lợi thế ngách về linh kiện điện tử — nhiều khả năng sẽ làm điều họ vẫn thường làm: chật vật vượt qua.

Điều làm nên sự khác biệt của Hàn Quốc là nơi đây sở hữu những tập đoàn hàng đầu thế giới như SK Hynix Inc. và Samsung Electronics Co., những cái tên mà thành công của họ đang thúc đẩy đà tăng vọt chi tiêu vốn trong nước. Điều này mang lại cho Hàn Quốc thứ mà nhiều quốc gia láng giềng thiếu vắng: vừa được tiếp xúc trực tiếp với làn sóng bùng nổ AI, vừa có các doanh nghiệp đủ khả năng chuyển hóa điều đó thành đầu tư nội địa.

Tuy nhiên, không phải mọi thứ đều vận hành trơn tru. Tiêu dùng của các hộ gia đình đã sụt giảm trong quý trước ngay cả khi GDP tăng trưởng nhanh hơn dự kiến, và niềm tin của các nhà sản xuất đang vượt xa tâm lý ở các ngành nghề khác. Người tiêu dùng đang bị kìm hãm bởi gánh nặng nợ nần chồng chất, sự hạ nhiệt của cơn sốt chứng khoán và sự phục hồi không đồng đều của thị trường lao động. Tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ đang tăng lên. Chỉ số VN-Index của Hàn Quốc (Kospi) vẫn ghi nhận mức tăng khá 30% trong năm nay, nhưng đã có lúc mức tăng chạm mốc 100%, và một số phiên biến động mạnh sau đó đã gây ra tâm lý hoang mang.

Mọi đợt bùng nổ kinh tế đều tồn tại những mặt trái. Ngay cả nền kinh tế Mỹ thập niên 1990 — vốn giờ đây thường được nhớ đến với ký ức tươi đẹp — cũng có những góc cạnh gập ghềnh. Thị trường việc làm khi đó phục hồi chậm chạp sau đợt suy thoái đầu thập kỷ mặc dù tăng trưởng bật nảy trở lại, góp phần khiến Tổng thống George H.W. Bush thất bại trong nỗ lực tái cử. Đợt mở rộng kinh tế sau Khủng hoảng Tài chính Toàn cầu đã trở thành đợt tăng trưởng dài nhất lịch sử nước Mỹ, nhưng lại thường xuyên bị chỉ trích vì không tạo ra đủ việc làm chất lượng. Và mặc dù tăng trưởng tổng thể gần đây rất mạnh mẽ, nhiều người Mỹ vẫn bất mãn với nền kinh tế — và mới tuần này, cử tri đã tước quyền kiểm soát Quốc hội của Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump.

Giai đoạn tỏa sáng của Hàn Quốc cũng xứng đáng nhận được sự soi xét tương tự. Cuộc đua AI có thể đang che đậy những thách thức dài hạn nào?

Trước hết, những rào cản về nhân khẩu học vẫn chưa hề biến mất. Tỷ lệ sinh của Hàn Quốc vẫn nằm trong nhóm thấp nhất thế giới công nghiệp hóa, thậm chí thấp hơn cả Nhật Bản. Hậu quả đã có thể thấy rõ ngay ở quốc gia láng giềng. Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tuần này đã cảnh báo rằng dân số sụt giảm sẽ khiến việc duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ trong tiêu dùng trở nên ngày càng khó khăn. Hàn Quốc cuối cùng rồi cũng sẽ phải đối mặt với vật cản tương tự.

Một thách thức khác có thể đến từ người hàng xóm khổng lồ. Theo Capital Economics, sự tiến bộ của Trung Quốc trong sản xuất pin, đóng tàu và hóa dầu đang bào mòn dần các lợi thế truyền thống của Hàn Quốc. Khi cơn sốt AI xẹp xuống (cho dù là vài tháng hay vài năm nữa), Seoul sẽ phải lùi về tựa vào các ngành công nghiệp mà lợi thế cạnh tranh của họ vốn đã bị thu hẹp. Làn sóng mất việc làm chắc chắn sẽ theo sau.

Khoảnh khắc tỏa sáng của quốc gia này vừa là thành quả xứng đáng, vừa là sự may mắn. Sự bùng nổ phụ thuộc nhiều vào nhu cầu toàn cầu hơn là các chuyển biến ở nội địa. Đó khó có thể coi là một lời chỉ trích: Hàn Quốc đã mất nhiều thập kỷ xây dựng mình thành một cỗ máy xuất khẩu chính là để có thể tận dụng những thời điểm như thế này.

Nhưng hãy để mắt đến những người đang bị bỏ lại phía sau. Bộ phim đạt giải Oscar năm 2019 của đạo diễn Bong Joon Ho — Ký Sinh Trùng (Parasite) — đã khắc họa một gia đình nghèo khổ vật lộn để mưu sinh và tìm cách lấy lòng gia đình giàu có của một giám đốc công nghệ. Không ai trong số họ có một cái kết thực sự viên mãn. Đằng sau bức tranh hài hước đen tối đó là một câu chuyện về vực thẳm chia cắt giữa những người đang phát đạt ở Hàn Quốc hiện đại và những người đang phải chiến đấu chật vật chỉ để sống qua ngày.

Cơn sốt AI ngày nay thật ấn tượng. Nhưng nó càng lệch cán cân bao nhiêu, thì việc đặt ra câu hỏi "điều gì sẽ xảy ra khi bữa tiệc kết thúc?" lại càng trở nên quan trọng bấy nhiêu. Sẽ mất bao lâu nữa trước khi cụm từ "Cú sốc Hàn Quốc" trở thành một khái niệm quen thuộc với mọi nhà?

Daniel Moss là cây bút bình luận của Bloomberg Opinion chuyên về các nền kinh tế Châu Á. Trước đây, ông là tổng biên tập phụ trách mảng kinh tế tại Bloomberg News.

Bài viết này thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của ban biên tập hay Bloomberg LP và các chủ sở hữu.