Khi Gustav Manning, người từng đứng đầu ngành bóng đá Mỹ, tuyên bố với tờ New York Times rằng ông dự kiến bộ môn này sẽ trở thành “môn thể thao giải trí quốc gia vào mùa đông,” ông không thể biết mình đang mở đầu cho một xu thế. Đối với một người phát biểu vào năm 1913, góc nhìn của ông hiện đại một cách đáng ngạc nhiên. Để rồi hơn một thế kỷ sau, người hâm mộ vẫn liên tục được nghe rằng trò chơi của thế giới này chính là môn thể thao của tương lai nước Mỹ.

Những người kế nhiệm Manning đã bán giấc mơ đó với một sự tự tin đặc biệt bắt đầu từ giữa những năm 1970, thời điểm Pelé từ Brazil đặt chân đến New York để gia nhập một đội bóng thử nghiệm mang tên Cosmos. Nỗ lực đó sụp đổ sau vài năm, nhưng luận điểm cốt lõi thì chỉ ngày càng có thêm động lực. Môn thể thao mang tính đại chúng nhất này sẽ sớm nở rộ tại Mỹ khi quá trình toàn cầu hóa, sự thay đổi nhân khẩu học và cuối cùng là bản quyền truyền thông cùng hội tụ. Kỳ vọng tăng vọt sau khi giải bóng đá nhà nghề Mỹ (MLS) ra đời và nước Mỹ đăng cai World Cup năm 1994. Và chúng đã bùng nổ vào năm 2023, khi Lionel Messi, cầu thủ xuất sắc nhất thế giới, rời bỏ đội bóng với các siêu sao ở Paris để chuyển đến một câu lạc bộ còn khá non trẻ tại Miami.

Đối với những người hâm mộ cuồng nhiệt như tôi, thật dễ dàng để tin vào lời hứa lãng mạn đó: Bóng đá nam sẽ sớm Mỹ hóa, hoặc nước Mỹ sẽ được bóng đá hóa. Chúng tôi có thể lấp đầy các sân vận động NFL khi các đội bóng châu Âu sang du đấu, và việc theo dõi trực tuyến các trận đấu trực tiếp từ khắp nơi trên thế giới cũng ngày càng dễ dàng hơn. Những chương trình xoay quanh bóng đá như Ted Lasso hay Welcome to Wrexham, dù mang đậm tính triết lý sâu sắc, vẫn được yêu thích vì những lý do rõ ràng. Tôi từng vô cùng hào hứng khi gia đình mình ở Argentina nhắn tin bàn luận về các trận đấu tại Mỹ, và tôi thậm chí từng viết về việc sự xuất hiện của Messi có thể đảo lộn nền kinh tế thu hút sự chú ý của quốc gia này như thế nào.

Tuy nhiên, sự trở lại của World Cup tại khu vực Bắc Mỹ vào năm 2026 khiến tôi phải nhìn nhận lại thực tế.

Quá trình chuẩn bị cho giải đấu này, sự kiện quốc tế đang gặp phải tình cảnh giá vé đắt đỏ và sự thờ ơ từ người hâm mộ dành cho đội nhà, phơi bày một vài sự thật. Bóng đá đã là hiện tượng thật sự tại Mỹ. Một nghiên cứu vào năm 2024 từng xếp bộ môn này là môn thể thao được yêu thích thứ ba của người Mỹ. Đây là một thế lực kinh tế không thể phủ nhận và sẽ còn tiếp tục phát triển. Thế nhưng, xã hội Mỹ đơn giản là không vận hành giống như ở Nam Mỹ hay châu Âu, nơi bóng đá giữ vị thế bá chủ văn hóa độc tôn. Phải mất hàng thập kỷ tăng trưởng lũy tiến mới có thể tạo ra kiểu chuyển dịch vốn liên tục được dự báo từ trước đến nay. Tình hình cũng không khá khẩm hơn khi chưa từng có ai thống nhất được chính xác cách chúng ta định nghĩa thế nào là thành công.

Phần phụ đề trong cuốn sách mới The Long Game (Viking, xuất bản ngày 12.5) mới nhất của tác giả Leander Schaerlaeckens, là US Men’s Soccer and Its Savage, Four-Decade Journey to the Top, or Thereabouts (Tạm dịch: Đội tuyển bóng đá Mỹ và hành trình khốc liệt kéo dài bốn thập kỷ để vươn tới đỉnh cao, hoặc đại loại thế). Schaerlaeckens lập luận rằng năng lực hiện tại của đội tuyển quốc gia là một điều kỳ diệu nếu nhìn vào lịch sử của nó, nhưng cụm từ "đại loại thế" lại vô cùng chuẩn xác. Ông tái hiện lại biểu đồ thành tích của bóng đá Mỹ trên đấu trường quốc tế, bao gồm cả đỉnh cao mọi thời đại tại World Cup với chiến thắng 1-0 trước tuyển Anh vào năm 1950. Dù vậy, phần cốt lõi của cuốn sách lại tập trung vào những chuỗi ngày gian truân sau đó: Sự hỗn loạn đến mức nực cười trong khâu tổ chức (như việc đội tuyển trải qua vài năm đầu thập niên 1980 mà gần như không thi đấu trận nào), tình trạng khủng hoảng tài chính và cả những thử nghiệm đầy ê chề.

Mặc dù Schaerlaeckens mô tả một sự cải thiện rõ rệt kể từ thời điểm đó, nhưng câu chuyện không hẳn nói về một thành công được lên kế hoạch vạch sẵn, mà là về những bước tiến thăng trầm nối tiếp nhau. Trong số đó phải kể đến: kỳ World Cup 1994 ban đầu bị cả nước thờ ơ nhưng sau đó lại ghi nhận lượng lớn khán giả đến sân; một chương trình vào những năm 2000 nhằm tập trung các tài năng triển vọng ở lứa tuổi thiếu niên của quốc gia vào các khu ký túc xá tại Florida; nỗi đau khi lỡ hẹn với World Cup 2018; và một chiến dịch bài bản nhằm tìm lại vị thế của mình. Bản thân Schaerlaeckens dường như không còn kiên nhẫn với câu hỏi vốn đã làm đau đầu bóng đá Mỹ kể từ lời tiên tri của Manning vào 113 năm trước, thế nhưng cuốn sách của ông lại tràn ngập những nhân vật không ngừng đưa ra các giả thuyết về thời điểm chính xác mà bóng đá sẽ thực sự lên ngôi.

Người đọc sẽ phải tự mình cân nhắc xem việc "lên ngôi" trên thực tế sẽ có nghĩa là gì (và điều gì trong văn hóa Mỹ khiến chúng ta nghĩ rằng đó là điều tất yếu, hay thậm chí là cần thiết). Các bài bình luận đại chúng thường có một xu hướng gây ức chế là cứ hướng về những giả thuyết xa vời về các vận động viên xuất sắc nhất đất nước, kiểu như chuyện gì sẽ xảy ra nếu LeBron James chơi ở vị trí thủ môn?!, thay vì nhớ về các quãng thời gian sa sút đến ngỡ ngàng chỉ vừa mới diễn ra gần đây. Schaerlaeckens gợi nhớ lại rằng quá trình chuẩn bị của đội tuyển quốc gia cho World Cup 1990 tại Ý một phần được tài trợ bằng khoản vay mà chủ tịch liên đoàn đã thế chấp chính công ty xây dựng của mình.

Một thước đo hợp lý cho thành công của bóng đá Mỹ chính là các mặt hàng "xuất khẩu" của nó. Khi đội tuyển tập trung thi đấu với Bồ Đào Nha vào tháng 3 năm nay, 9 trong số 11 cầu thủ đá chính đang chơi bóng cho các câu lạc bộ ở châu Âu, một vài người trong số họ thậm chí đang khoác áo các đội bóng thực sự thuộc nhóm đẳng cấp cao. Thêm vào đó, 7 trong số 15 câu lạc bộ tạo ra doanh thu lớn nhất thế giới hiện thuộc sở hữu của các tỉ phú Mỹ hoặc các quỹ đầu tư tư nhân. Danh sách này bao gồm một nửa số đội lọt vào bán kết Champions League năm nay tại châu Âu, trong đó có Arsenal FC của Stan Kroenke và Atlético Madrid của Apollo.

Dẫu vậy, làn sóng xuất khẩu này cũng chỉ phản ánh một phần của câu chuyện, giống như bất kỳ ai từng chứng kiến những biển áo đấu màu hồng của câu lạc bộ Inter Miami CF đều có thể tự mình chứng thực. Trong cuốn sách mang tên The Messi Effect: How the Global Legend Changed the Future of American Soccer (Nhà xuất bản St. Martin’s, ra mắt ngày 2 tháng 6), cây viết Paul Tenorio của The Athletic lập tức lên tiếng bảo vệ văn hóa bóng đá Mỹ. Ngay cả trước khi Messi đặt chân đến, theo ông, hàng triệu người Mỹ đã say mê cuồng nhiệt với các giải vô địch quốc gia của Anh và Mexico. Các đội bóng tại giải nhà nghề Mỹ (MLS), theo góc nhìn của ông, "mang nhiều sắc thái của một nhóm thiểu số trung thành: những cổ động viên đầy đam mê, nhưng lại có rất ít tiếng vang trong dòng chảy đại chúng." Sự xuất hiện của Messi đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện tại Mỹ: Các sân vận động luôn chật kín khán giả, trong khi cả giải đấu lẫn câu lạc bộ Inter Miami đều được hưởng lợi từ sự bùng nổ doanh thu bán lẻ và các hợp đồng tài trợ.

Nếu bóng đá vẫn chưa thể trở thành một thế lực thống trị ở Mỹ như một số người từng dự đoán, Tenorio cho rằng nguyên nhân nằm ở bộ máy quyền lực của MLS. Cấu trúc này tỏ ra quá rụt rè để có thể biến một khoảnh khắc nhất thời thành một điều gì đó bền vững và có tầm ảnh hưởng văn hóa sâu sắc hơn. Trong vai trò là phóng viên theo sát giải đấu từ năm 2007, thời điểm David Beckham đến Los Angeles và khởi động chiến dịch thu hút sự chú ý toàn cầu của MLS, ông đã đưa ra những chỉ trích đầy chi tiết mang đậm phong cách của một nhà báo thể thao thực địa. Các ông chủ đội bóng chậm chạp trong thay đổi các quy định về nhân sự, quỹ lương và lịch thi đấu của giải trong suốt hai năm qua. Hệ quả là họ bỏ lỡ cơ hội duy trì sự chú ý lâu dài như lẽ ra có thể làm được, bằng việc nâng cao chất lượng chuyên môn trước thềm World Cup.

Một trong những chi tiết được Tenorio tiết lộ là bản thân ban điều hành giải đấu dường như cũng nhận thức rất rõ điều này. Khi Messi chuyển đến, MLS đã đặt hàng một nghiên cứu về sức hút của anh. Kết quả cho thấy người hâm mộ không hề ở lại với hai đội bóng cũ của anh tại Barcelona và Paris sau khi anh rời đi, mà họ chỉ đơn giản là dõi theo từng bước chân của anh. Do đó, MLS chỉ có một khoảng thời gian cụ thể để tận dụng triệt để giá trị của Messi trước khi anh giải nghệ trong vài năm tới, đồng thời phải tìm ra cách duy trì làn sóng quan tâm mà anh mang lại. MLS và Apple TV gần đây đã phải điều chỉnh lại các điều khoản trong hợp đồng phát sóng của họ, giữa bối cảnh xuất hiện nhiều hoài nghi về việc lượng người xem liệu có còn tăng trưởng mạnh mẽ sau bước nhảy vọt vào năm 2023 hay không. Những người họ hàng của tôi ở Argentina giờ đây cũng không còn theo dõi trọn vẹn tất cả các trận đấu của Messi nữa, nhưng không phải vì họ đã bớt yêu thích anh. Các trận đấu của Boca Juniors vẫn là lựa chọn bắt buộc phải xem đối với họ, còn với Inter Miami, việc theo dõi qua các đoạn clip ngắn trên Instagram là đã quá đủ.

Nhiệm vụ giành lấy sự tôn trọng cho bóng đá Mỹ không chỉ đè nặng lên vai các cầu thủ, huấn luyện viên hay giới điều hành, mà còn là của các cổ động viên. Tôi nhớ như in ánh mắt ngơ ngác mà mình từng nhận được từ những người thân ở Ý, những người cũng cuồng nhiệt chẳng kém gì những họ hàng ở Nam Mỹ của tôi, khi nghe tôi lần đầu tiên đề cập đến những suy nghĩ đầy dằn vặt này về thực trạng của môn thể thao vua. Nhìn từ bên ngoài, vở kịch tâm lý này dường như là do chúng ta tự chuốc lấy. Văn hóa Mỹ có lẽ sẽ không bao giờ xoay quanh bóng đá, và đội tuyển quốc gia hẳn sẽ rất vui sướng nếu lọt vào đến vòng tứ kết mùa hè này. Người Mỹ vẫn sẽ đổ xô xem bóng đá với số lượng kỷ lục, vẫn sẽ đẩy mọi chuyện lên một cách cực đoan, rồi đâu lại vào đấy để bốn năm sau tiếp tục ngồi tranh luận lại những câu chuyện này. Âu đó cũng là cái cách mà nước Mỹ vẫn vận hành.