“Khi gương mặt của một người xa lạ xuất hiện trên cơ thể mẹ tôi, cú sốc ấy khiến tôi mất luôn khả năng nói,” Linli, nhân vật kể chuyện 26 tuổi trong cuốn tiểu thuyết đầu tay New Skin của Sarah Wang, hồi tưởng. Người xa lạ ấy chính là mẹ cô, Fanny, sau khi phẫu thuật căng da mặt và nâng mũi. Khi đó Linli mới 8 tuổi và bị ám ảnh tới mức sa sút tâm lý lẫn học tập. Điểm số của cô sa sút và cô ngừng nói chuyện. “Tôi co rúm lại mỗi khi bà đến gần.”

Một loạt tác phẩm truyền hình và tiểu thuyết gần đây đang mở ra góc nhìn ít được khai thác: Cảm xúc của người thân và bạn đời của những người phẫu thuật thẩm mỹ. Cha mẹ, người yêu, con cái hay bạn bè đều thấy khó chấp nhận khi những đặc điểm quen thuộc trên gương mặt người họ yêu thương dần biến mất, đồng thời xóa luôn cả dấu vết của một quá khứ chung. Trong New Skin, gương mặt cũ của Fanny gắn chặt với những ký ức đầu đời quan trọng nhất của Linli, tới mức cô cảm thấy các ca phẫu thuật đã cướp mất “người mẹ thật sự” của mình.

Trong bộ phim Slanted năm 2025 của Amy Wang, Joan, một nữ sinh gốc Hoa lạc lõng giữa trường trung học Mỹ, dành hàng giờ lướt mạng xã hội, ngắm nhìn những bạn học tóc vàng mắt xanh và dùng ứng dụng Ethnos để chỉnh sửa khuôn mặt mình. Khi được đề nghị tham gia một ca phẫu thuật thử nghiệm giúp cô trông giống người da trắng, Joan lập tức đồng ý, thậm chí còn chẳng buồn hỏi thêm điều gì, chẳng hạn như: “Tại sao ca phẫu thuật này lại diễn ra ở sân sau của một khu trung tâm thương mại tồi tàn?”

Joan vô cùng hài lòng với diện mạo mới, nhưng cha mẹ cô thì chết lặng. Họ thậm chí dọa gọi cảnh sát khi một thiếu nữ da trắng mở cửa bước vào nhà. Sau cùng, họ chấp nhận rằng cơ thể mới ấy vẫn là con gái mình, nhưng vẫn đau lòng vì cảm thấy Joan đang từ chối chính bản thân cô và cả gia đình. Trong một phân cảnh, cha của Joan bật khóc vì ông từng nhìn thấy đôi mắt của mẹ mình trên khuôn mặt con gái.

Trong series The Beauty năm 2026 của Matthew Hodgson và Ryan Murphy, một nhà khoa học phát hiện ra “liều thuốc duy nhất chữa được mọi thứ cho tất cả mọi người” dưới dạng một loại virus biến những người trung niên hoặc kém may mắn về gene thành các cá thể hoàn hảo về ngoại hình. Một tỉ phú già nua tên Byron Forst thức dậy trong thân xác của Ashton Kutcher, còn một thanh niên cô độc thừa cân biến thành Jeremy Pope.

Những người được “làm đẹp” ấy trở nên hoàn toàn xa lạ trong mắt bạn bè và gia đình, nhưng trong thế giới đầy phù phiếm của The Beauty, cái giá ấy dường như chẳng đáng kể. Trong khi đó, đặc vụ FBI Jordan Bennett, nhân vật ban đầu do Rebecca Hall thủ vai ở tuổi 43, vô tình nhiễm virus rồi biến thành Jessica Alexander, 26 tuổi. Khi gặp lại cô, người tình kiêm bạn thân Cooper nghẹn ngào nói rằng với anh, cô vốn luôn xinh đẹp.

Những rủi ro cảm xúc từ các can thiệp thẩm mỹ là điều có thật. Ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy các chất làm giãn nếp nhăn có thể ảnh hưởng tới khả năng biểu đạt cảm xúc và quan trọng hơn là làm suy giảm sự đồng cảm.

Trong một nghiên cứu, những người từng tiêm Botox cảm thấy ít sợ hãi hơn nhóm đối chứng khi xem video một người đàn ông ăn xúc xích có giun sống bên trong. Họ cũng thấy ít buồn cười hơn khi xem chương trình America’s Funniest Home Videos. Một nghiên cứu khác phát hiện những người tiêm Botox vùng trán gặp khó khăn hơn trong việc nhận biết sự tức giận trên khuôn mặt người khác. Trong New Skin, mí mắt của Fanny bị biến dạng sau quá nhiều ca phẫu thuật tới mức bà mất khả năng khóc, một tác dụng phụ có thật dù thường chỉ tạm thời của phẫu thuật mí mắt.

Một nghiên cứu năm 2018 với gần 2.000 bệnh nhân phẫu thuật giảm béo tại Thụy Điển cho thấy những người đã kết hôn vào thời điểm phẫu thuật có nguy cơ ly hôn cao hơn. Sau khi biến đổi diện mạo, Byron Forst và vợ ông là Franny, do Isabella Rossellini thủ vai, dần trở nên xa cách cả về cảm xúc lẫn ngoại hình. Họ ngồi ăn ở hai đầu chiếc bàn dài như trong phòng tiệc. “Trò đùa gì thế này?”, Franny hỏi khi Kutcher bước vào nhà và tự nhận mình là chồng bà. Byron đáp lại: “Trò đùa duy nhất ở đây là một người đẹp trai như tôi vẫn còn cưới bà.”

Sự xa cách giữa con người với nhau nghe thật mỉa mai, bởi một trong những động lực phổ biến nhất của phẫu thuật thẩm mỹ là mong muốn được thuộc về một cộng đồng nào đó. Các bệnh nhân cố gắng tiệm cận những chuẩn mực của một nhóm người có thể sẽ chẳng bao giờ chấp nhận họ, dù đó là một chủng tộc như trong Slanted hay một tầng lớp nghề nghiệp như giới siêu mẫu trong The Beauty.

Trong New Skin, Fanny là một người nhập cư Trung Quốc luôn khao khát hòa nhập với đồng nghiệp ở tiệm nail tại California. Ca cắt mí đầu tiên nhanh chóng dẫn tới hết thủ thuật này sang thủ thuật khác cho tới khi gương mặt bà, dưới ánh nhìn khắc nghiệt của con gái, giống như “một quả trứng lộn”. Nhưng điều cuối cùng mang lại bình yên cho Fanny lại là việc tìm thấy cộng đồng của những người từng nghiện phẫu thuật thẩm mỹ như mình.

Sau nhiều năm chịu hậu quả từ những ca phẫu thuật giá rẻ, Fanny tham gia chương trình truyền hình thực tế America’s Beauty Extreme, nơi các nạn nhân của phẫu thuật hỏng cạnh tranh để được chỉnh sửa miễn phí. Sau khi thể hiện sự tỉnh táo đáng ngạc nhiên trong các buổi trị liệu nhóm của chương trình, Fanny giành giải thưởng 200.000 USD. Nhưng thay vì dùng số tiền đó để tiếp tục phẫu thuật, bà đưa cho Linli đóng học phí cao học rồi trở về nhà với một góc nhìn hoàn toàn khác. “Mẹ không còn thức trắng đêm để nghĩ xem mình nên làm thêm thủ thuật nào nữa”, bà nói với Linli. “Mẹ đã có những người bạn thật sự.”

Trong khi đó, sự chấp nhận đến từ vẻ ngoài được tối ưu hóa bằng công nghệ lại được khắc họa là mong manh và thiếu bền vững trong các bộ phim như The Substance. “Chúng tôi yêu cô!” “Cô sẽ luôn thuộc về nơi này!” các lãnh đạo đài truyền hình hét lên với Sue, do Margaret Qualley thủ vai, khi cô bước ra sân khấu dẫn chương trình đêm giao thừa. Sue là bản sao trẻ trung ngoài 20 tuổi của nữ diễn viên già Elisabeth, nhân vật do Demi Moore đóng. Nhưng chỉ vài phút sau, khi cơ thể Sue bắt đầu phân hủy, những tiếng reo hò lập tức biến thành: “Bắn con quái vật đó đi!” Đám đông từng tung hô cô lao lên sân khấu tấn công. “Tôi vẫn là tôi mà”, sinh vật ấy gào lên trước khi gục xuống.

Vài năm gần đây, khi thể loại kinh dị xoay quanh sự biến đổi của gương mặt dần nở rộ, phẫu thuật thẩm mỹ và thuốc tiêm giảm cân cũng ngày càng an toàn và dễ tiếp cận hơn. Theo hiệp hội Phẫu thuật Thẩm mỹ Quốc tế, gần 38 triệu ca thẩm mỹ đã được thực hiện trên toàn cầu trong năm 2024, tăng 40% so với năm 2020. Tháng 11.2025, nghiên cứu của tổ chức nghiên cứu chính sách y tế KFF cho thấy khoảng 12% người trưởng thành tại Mỹ từng sử dụng thuốc GLP 1.

Phần lớn định kiến cũng dần biến mất. Việc chỉnh sửa cơ thể hiện được xem rộng rãi như một biểu hiện của quyền tự chủ và sự trao quyền cho bản thân. Những người nổi tiếng từng khẳng định vẻ đẹp của mình hoàn toàn tự nhiên nay công khai tên bác sĩ phẫu thuật với sự tự hào. Khi Kylie Jenner tiết lộ chi tiết túi ngực của mình trong phần bình luận trên TikTok với dòng “445 cc, độ nhô vừa phải, đặt nửa dưới cơ!!!!! silicone!!!”, người hâm mộ gọi cô là “biểu tượng” và ca ngợi sự “thẳng thắn”. Vài tháng sau, nhà vô địch thể dục dụng cụ Simone Biles cũng chia sẻ chuyện nâng ngực trên TikTok và nhận được những bình luận như: “Bạn thật truyền cảm hứng” hay “Thật tuyệt khi bạn làm điều khiến mình thấy hạnh phúc!”

Dù việc chỉnh sửa cơ thể ngày càng phổ biến, vẫn có những người âm thầm mong chờ một làn sóng phản đối. Thuốc GLP 1 đã được kê đơn từ giữa những năm 2000 và đa số bệnh nhân đều hài lòng với hiệu quả. Nhưng nhiều người vẫn nghi ngờ rằng cơ thể thon gọn có thể đạt được mà không cần nỗ lực khắc nghiệt hoặc phải trả giá bằng hậu quả tiềm ẩn nào đó.

“Rồi sẽ phản tác dụng thôi, kiểu gì cũng có chuyện tồi tệ xảy ra”, nữ danh hài Chelsea Handler, người được cho là tập luyện với huấn luyện viên cá nhân năm hoặc sáu buổi mỗi tuần, nói về các loại thuốc này. Ngôi sao truyền hình thực tế Bethenny Frankel, nhà sáng lập thương hiệu cocktail ít calo, cũng đăng Instagram cảnh báo đầy u ám nhưng thiếu cơ sở y khoa rằng tác dụng phụ của GLP 1 sẽ chỉ bộc lộ rõ “sau nhiều tháng, thậm chí nhiều năm”.

Và dù những thảm họa phẫu thuật thẩm mỹ thường xuyên được truyền thông khai thác, chương trình hư cấu America’s Beauty Extreme trong New Skin khá giống với show thực tế Botched, nơi khán giả được dịp tò mò trước những trường hợp như người mẫu mang bộ ngực nặng tới 13 kg hay một phụ nữ tiêm keo vá lốp xe vào mặt, các nghiên cứu vẫn cho thấy đa số bệnh nhân cuối cùng đều cảm thấy hài lòng với kết quả.

Một nghiên cứu năm 2023 cho thấy 85% tới 95% phụ nữ nâng ngực cảm thấy hài lòng với kết quả. Một báo cáo tổng hợp năm 2024 trên 380 bệnh nhân nâng mũi cũng ghi nhận 89,5% người tham gia thấy hài lòng với ngoại hình của mình hơn sau sáu tháng phẫu thuật.

Tiểu thuyết và phim ảnh mang đến một không gian an toàn để con người khám phá những nỗi bất an trước các khả năng mới này. Đồng thời, chúng cũng nuôi dưỡng bản năng kiểu Tin Lành rằng mọi sự cải thiện bản thân đều phải đi kèm đau đớn. Những kết quả ban đầu tưởng như kỳ diệu cuối cùng luôn kết thúc bằng khoảnh khắc ê chề.

Trong Slanted, Joan đang nhận vương miện nữ hoàng dạ hội thì da bắt đầu bong tróc thành từng mảng như sáp. Trong The Substance, gương mặt Sue tan chảy dưới ánh đèn sân khấu. Còn trong The Beauty, những người từng xuề xòa trở nên hấp dẫn trong hai năm rồi đột ngột tự bốc cháy. Thế giới hư cấu cho phép chúng ta nuôi dưỡng nghi ngờ rằng những con đường tắt ấy là sai trái, rằng đây là thành quả đạt được quá dễ dàng. Đó là những tưởng tượng mang tính trừng phạt dành cho những người biến đổi bản thân mà chưa phải chịu đủ đau khổ.

Khi xem The Substance, một trải nghiệm khiến tôi ghét đến mức phải chia nhỏ ra xem trong nhiều ngày, tôi liên tục nghĩ đến một bộ phim hoán đổi cơ thể nổi tiếng khác. Freaky Friday, ra mắt năm 2003, ấm áp và duyên dáng theo cách mà The Substance lạnh lẽo và cay độc. Bộ phim không quá tập trung vào khía cạnh thể xác của việc Lindsay Lohan và Jamie Lee Curtis đổi thân xác cho nhau. Thay vào đó, phim quan tâm nhiều hơn tới việc một cô con gái tuổi teen bức bối và người mẹ tất bật có thể học được gì khi nhìn thế giới từ góc nhìn của đối phương.

Thật đáng tiếc khi đó là một thời đơn giản hơn. Trong phần tiếp theo năm 2025 mang tên Freakier Friday, cô bé Lily thức dậy trong cơ thể người bà kế do Jamie Lee Curtis thủ vai, nhìn vào gương rồi hét lên: “Mặt bà ấy toàn nếp nhăn! Nhìn mấy cái rãnh trên mặt kìa!”

Alice Robb là nhà văn ở London. Cuốn sách mới nhất của cô có tên "Đừng nghĩ ngợi, em yêu: Yêu và Rời xa Ballet" (Don't think, dear: On loving and leaving ballet).