Các nền kinh tế châu Á bước vào quý II với bức tranh sản xuất nhìn bề ngoài vẫn ổn định, theo báo cáo “Châu Á vẫn trụ vững, nhưng sẽ sớm chịu ảnh hưởng của cú sốc năng lượng” do Chang Shu và Eric Zhu, các chuyên gia kinh tế tại Bloomberg Economics, thực hiện, khi chỉ số PMI tháng 4 tiếp tục duy trì trên ngưỡng 50 tại phần lớn quốc gia. Điều đó phản ánh hoạt động sản xuất vẫn mở rộng dù cú sốc năng lượng toàn cầu đang gia tăng sức ép.  

Ấn Độ, Nhật Bản, Malaysia và Hàn Quốc ghi nhận cải thiện trong hoạt động sản xuất, trong khi Trung Quốc, Thái Lan và Việt Nam tuy tăng trưởng chậm lại nhưng vẫn nằm trong vùng mở rộng. Chỉ Indonesia và Philippines quay trở lại trạng thái suy giảm sau nhiều tháng ổn định.

Bài kiểm tra sức bền từ cú sốc năng lượng

Tuy nhiên, báo cáo của Bloomberg Economics nhấn mạnh các chỉ số tổng thể đang che khuất áp lực ngày càng lớn bên dưới chuỗi cung ứng khu vực. Chỉ số thời gian giao hàng (Supplier Delivery Time) đã xấu đi đáng kể tại hầu hết các nền kinh tế kể từ khi xung đột ở Trung Đông bùng phát, phản ánh tình trạng giao hàng chậm hơn và gián đoạn logistics lan rộng. Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc là những quốc gia ghi nhận mức suy giảm mạnh nhất trong tháng 4.

Cùng lúc, giá đầu vào và giá đầu ra đồng loạt tăng tại nhiều quốc gia, cho thấy doanh nghiệp đang phải hấp thụ chi phí sản xuất leo thang và dần chuyển áp lực sang người tiêu dùng. Bloomberg Economics lưu ý một phần áp lực không chỉ đến từ chiến sự: làn sóng AI đang kéo căng năng lực sản xuất tại các trung tâm điện tử như Hàn Quốc, khiến chuỗi cung ứng vốn đã mong manh càng dễ tổn thương hơn trước cú sốc năng lượng.

Dữ liệu cũng cho thấy Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam tháng 4 giảm xuống còn 50,5 điểm, mức thấp nhất trong 7 tháng và thấp hơn mức 51,2 điểm của tháng trước. Dù vẫn nằm trong vùng mở rộng, tốc độ tăng trưởng sản xuất đã chậm lại đáng kể. 

Theo S&P Global, lạm phát chi phí đầu vào của ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 4 đã tăng mạnh nhất trong vòng 15 năm, chủ yếu do giá nhiên liệu, dầu và cước vận tải leo thang vì căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Áp lực này cũng khiến giá bán đầu ra tăng với tốc độ mạnh nhất kể từ năm 2011. 

S&P Global đồng thời cho biết các doanh nghiệp sản xuất Việt Nam hiện cũng ghi nhận nhu cầu thị trường yếu hơn, đặc biệt từ nước ngoài, trong bối cảnh giá cả tăng nhanh và chi phí vận tải leo thang.

Lạm phát leo thang, không ai nằm ngoài vòng xoáy 

Cú sốc năng lượng không chỉ dừng lại ở sản xuất mà đang lan rộng sang lạm phát trên toàn khu vực. Trong báo cáo "Cú sốc năng lượng thử thách sức bền của châu Á” xuất bản hôm 7.5, tác giả Adam Farrar từ Bloomberg Economics cho biết áp lực giá năng lượng hiện đang lan rộng ở rổ giá tiêu dùng của nhiều nền kinh tế châu Á

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tại Pakistan, Philippines, Hàn Quốc, Sri Lanka và Việt Nam đều tăng mạnh, trong khi Thái Lan ghi nhận CPI tăng lên 2,89%, lần đầu tiên sau một năm quay trở lại trên mức 0. Theo Bloomberg Economics, giá nhiên liệu cho ô tô và hàng không là tác nhân tác động lớn nhất. Malaysia, Thái Lan và New Zealand chứng kiến giá nhiên liệu ô tô tăng mạnh nhất kể từ khi xung đột bùng phát, lần lượt cao hơn 57%, 35% và 28% so với giai đoạn trước chiến tranh.

Giá nhiên liệu máy bay tại châu Á từng tăng hơn 150% ở thời điểm đỉnh điểm sau khi eo biển Hormuz đóng cửa. Áp lực này đang buộc nhiều hãng hàng không châu Á phải cắt giảm chuyến bay, bổ sung điểm tiếp nhiên liệu và tăng giá vé. Việt Nam, Thái Lan và Philippines được Bloomberg Economics đánh giá là ba quốc gia chịu ảnh hưởng lớn nhất do phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu từ vùng Vịnh.

Tại Việt Nam, áp lực này hiện đã phản ánh trực tiếp vào dữ liệu lạm phát. Theo cục Thống kê, CPI tháng 4 tăng 5,64% so với cùng kỳ, mức cao nhất trong hơn 6 năm qua và cao hơn dự báo trước đó của nhiều tổ chức nghiên cứu. Có tới 10 trên 11 nhóm hàng trong rổ CPI ghi nhận tăng giá. Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng là động lực tăng mạnh nhất, với giá gas tăng gần 35% và dầu hỏa tăng khoảng 27% so với cùng kỳ. 

Trước đó, Maybank từng cảnh báo giá năng lượng có thể kéo CPI Việt Nam vượt mốc 5%, đồng thời khiến cán cân thương mại chịu áp lực do chi phí nhập khẩu dầu thô gia tăng mạnh. Theo Maybank, chi phí nhập khẩu dầu thô ròng của Việt Nam hiện tăng thêm khoảng 1,1 tỉ USD mỗi tháng so với mức trung bình năm ngoái. 

Bloomberg Economics nhận xét cú sốc từ dầu mỏ đã lan rộng vào nền kinh tế, và không ai nằm ngoài vòng ảnh hưởng. Bloomberg Economics dẫn ví dụ tại Indonesia và Bangladesh, nơi tài xế công nghệ và lao động thời vụ chứng kiến thu nhập giảm khi giá nhiên liệu leo thang. Ở Việt Nam, chi phí logistics và sản xuất tăng cao đang khiến nhiều nông dân cân nhắc không gieo vụ lúa thứ hai trong năm.

Ở Việt Nam, lạm phát tăng sẽ bào mòn sức tiêu dùng, với tác động lớn nhất lên 20% dân số có thu nhập thấp. “Trong bối cảnh lạm phát tăng, đánh mạnh vào các ngành hàng tiêu dùng thiết yếu, nhóm thu nhập thấp chịu tác động nhiều nhất. Để duy trì nhu cầu cơ bản như ăn uống, họ buộc phải cắt giảm các khoản khác như giáo dục, y tế,” ông Hoàng Lê, giám đốc Tư vấn tại công ty nghiên cứu thị trường Arches Corporation, nói với Bloomberg Businessweek Vietnam.

Các doanh nghiệp ở Việt Nam đã phải gồng gánh các chi phí truyền dẫn từ trước đó khá lâu. Gần 90% doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát của ban Nghiên cứu Kinh tế tư nhân (Ban IV) hồi tháng 3 cho biết chi phí đầu vào đã tăng, chủ yếu trong khoảng 5 - 10%, và ở một bộ phận doanh nghiệp mức tăng đã vượt 20%.

Để giảm phụ thuộc vào Trung Đông, nhiều quốc gia châu Á đang chạy đua tìm nguồn cung dầu mới từ Nga, Mỹ và Mexico. Indonesia đã ký thỏa thuận nhập khẩu tối đa 150 triệu thùng dầu Nga trong năm nay, trong khi Philippines đảm bảo được ít nhất 2,5 triệu thùng. Nhật Bản cũng đã nhận lô dầu Mỹ đầu tiên vào cuối tháng 4.

Tuy nhiên, Bloomberg Economics cho rằng các nguồn cung thay thế này chỉ là giải pháp tạm thời. Thời gian tìm nguồn mới, giới hạn công nghệ tại nhiều nhà máy lọc dầu và áp lực giá ngày càng lớn sẽ tiếp tục thử thách “độ bền” của châu Á nếu xung đột kéo dài thêm trong những tháng tới.