Một buổi trưa tưởng như rất bình thường, tôi ghé vào quán phở quen thuộc. Tôi lướt qua thực đơn, gọi một tô phở chín và nhẩm tính số tiền phải trả là 50 ngàn đồng như thường lệ. Thế nhưng đến lúc thanh toán, hóa đơn hiện lên gần 60.000 đồng. Ban đầu tôi tưởng mình gọi thêm gì đó mà quên mất. Nhưng nhìn kỹ mới thấy một dòng chữ nhỏ ở cuối hóa đơn: VAT 8%, áp dụng từ tháng 4.2026. 

Việc quán phở tôi ăn lặng lẽ lên giá không phải là trường hợp cá biệt. Dữ liệu mới nhất cho thấy giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tại Việt Nam đang tăng với tốc độ nhanh nhất trong hơn một thập niên. Và phía sau sự thay đổi tưởng như nhỏ trên bàn ăn là những chuyển động lớn của kinh tế toàn cầu.

Tháng 5.2025, chỉ số giá ăn uống ngoài gia đình tăng 3,71% so với cùng kỳ. Một năm sau, con số này đã lên tới 8,39%. Đây là mức cao nhất của toàn bộ chuỗi dữ liệu từ tháng 2.2014 đến nay. Nói cách khác, áp lực chi phí trong ngành dịch vụ ăn uống đang tăng nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong hơn một thập kỷ qua.

Từ eo biển Hormuz tới quán ăn đầu ngõ

Bối cảnh của đợt tăng giá này xoay quanh cuộc xung đột giữa Iran và Mỹ đã kéo dài gần bốn tháng, đẩy giá dầu tăng mạnh do lo ngại nguồn cung năng lượng bị gián đoạn. Tác động của cú sốc năng lượng dần lan rộng từ thị trường dầu mỏ sang chi phí vận tải, logistics và cuối cùng là giá thành hàng hóa, dịch vụ.

Chỉ số CPI tháng 5 của Việt Nam tăng 5,6% so với cùng kỳ, đánh dấu tháng thứ tư liên tiếp giá tiêu dùng tăng kể từ đầu năm, theo Cục Thống kê. Lũy kế năm tháng, CPI tăng 4,31%, tiến sát mục tiêu lạm phát 4,5% của Chính phủ. Trong khi đó, lạm phát cơ bản cũng tăng tháng thứ tư liên tiếp, lên 4,04%.

Theo nhóm nghiên cứu Maybank, lạm phát hiện là rủi ro vĩ mô lớn nhất đối với Việt Nam trong năm nay. Nhóm này dự báo CPI bình quân năm 2026 có thể vượt 5%, cao hơn 1,7 điểm phần trăm so với mức 3,3% của năm trước trong bối cảnh giá năng lượng tiếp tục leo thang.

Điều đáng lo không phải giá tăng, mà là giá không giảm

Có một khái niệm kinh tế giúp giải thích vì sao người tiêu dùng thường cảm thấy mọi thứ tăng giá rất nhanh nhưng hiếm khi giảm xuống như cũ. Đó là "price stickiness" hay độ cứng của giá cả. Khái niệm này mô tả hiện tượng giá bán phản ứng rất nhanh khi chi phí đầu vào tăng nhưng điều chỉnh rất chậm, hoặc thậm chí không giảm, khi chi phí đầu vào hạ nhiệt.

Với các hàng quán ăn uống, hiện tượng này đặc biệt rõ nét. Việc thay đổi bảng giá không chỉ đơn thuần là in lại thực đơn. Chủ quán còn phải đối mặt với rủi ro thay đổi kỳ vọng của khách hàng. Một khi đã giảm giá, việc tăng trở lại thường gặp phản ứng mạnh hơn nhiều so với lần tăng giá đầu tiên. Trong khi đó, nếu khách hàng vẫn tiếp tục chấp nhận mức giá mới và các đối thủ xung quanh cũng đồng loạt tăng giá, động lực để giảm giá gần như không còn.

Hệ quả là khác với giá xăng dầu có thể tăng giảm theo tuần hay giá rau củ thay đổi theo mùa vụ, giá của tô phở, ly cà phê hay suất cơm văn phòng thường có xu hướng neo lại ở mặt bằng mới sau mỗi lần điều chỉnh. Điều này cũng đồng nghĩa rằng ngay cả khi giá dầu thế giới hạ nhiệt trong thời gian tới, áp lực lạm phát từ nhóm dịch vụ ăn uống ngoài gia đình có thể vẫn kéo dài lâu hơn nhiều so với kỳ vọng của người tiêu dùng.

Có lẽ vì thế, câu chuyện tô phở lặng lẽ tăng giá của tôi không chỉ là chuyện của một bữa trưa đắt hơn. Nó là dấu hiệu cho thấy những cú sốc từ thị trường năng lượng toàn cầu đang dần xuất hiện trong những khoản chi tiêu rất đời thường của mỗi người Việt.

Đồ thị tuần này lấy cảm hứng từ newsletter của Trương Đắc Nguyên - nhà sáng lập Truong Nguyen Investment. Dữ liệu của bài được hỗ trợ bởi Chi Kim.