Cơn sốt trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một nghịch lý trên thị trường chứng khoán Trung Quốc. Trong lúc bất động sản suy yếu, tiêu dùng trong nước chưa phục hồi rõ rệt và tăng trưởng kinh tế giảm tốc, nhóm cổ phiếu công nghệ lại tăng mạnh, được nhà đầu tư đặt cược vào khả năng Trung Quốc thu hẹp khoảng cách với Mỹ trong AI, bán dẫn và robot.

Chỉ số Star 50, theo dõi 50 doanh nghiệp lớn và thanh khoản cao nhất trên sàn Shanghai STAR, đã tăng 29% từ đầu năm. Thành tích này vượt xa CSI 300, chỉ tăng 0,9%, trong khi Hang Seng của Hong Kong giảm 1,5%. Đà tăng cũng đưa Star 50 về vùng định giá cao nhất kể từ khi chỉ số ra mắt năm 2020. Hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) của chỉ số hiện trên 150 lần, cao hơn nhiều so với khoảng 35 lần của Nasdaq 100 tại Mỹ.

Khoảng cách định giá này phản ánh kỳ vọng rất lớn của nhà đầu tư đối với ngành công nghệ Trung Quốc. Sau cú sốc của thị trường bất động sản, dòng tiền trong nước đang tìm kiếm những tài sản mới, trong đó cổ phiếu công nghệ trở thành một lựa chọn nổi bật. Gary Tan, nhà quản lý danh mục đầu tư thị trường mới nổi tại Allspring Global Investments, nhận xét nhà đầu tư hiện đang đặt cược vào cả "hệ sinh thái Trung Quốc", với niềm tin rằng nước này có khả năng bắt kịp Mỹ trong lĩnh vực AI.

Một loạt diễn biến gần đây càng củng cố tâm lý này. Việc Moonshot AI đưa mô hình Kimi K3 ra thị trường, cùng sự nổi lên của nhà sản xuất chip CXMT, cho thấy tham vọng xây dựng hệ sinh thái công nghệ nội địa đang tiến nhanh. Đợt chào bán cổ phiếu của hãng robot Unitree cũng thu hút lượng đăng ký từ nhà đầu tư cá nhân cao gấp hơn 5.500 lần số cổ phần được phân bổ, cho thấy mức độ quan tâm rất lớn đối với những doanh nghiệp được xem là đại diện cho thế hệ công nghệ mới của Trung Quốc.

Đằng sau cơn sốt ấy là sự hỗ trợ ngày càng rõ của Bắc Kinh. Các quỹ nhà nước đã tham gia mua cổ phiếu trong những thời điểm thị trường điều chỉnh, trong khi chính phủ tiếp tục ưu tiên AI, bán dẫn, robot và các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Với áp lực ngày càng lớn từ các hạn chế xuất khẩu công nghệ của phương Tây, mục tiêu tự chủ bán dẫn đang được xem là vấn đề kinh tế gắn liền với an ninh quốc gia.

Frank Benzimra, người đứng đầu chiến lược cổ phiếu châu Á tại Société Générale, cho rằng những mức định giá cao nhất đang tập trung ở các nhà sản xuất chip. Theo ông, quá trình thay thế công nghệ nước ngoài bằng sản phẩm trong nước đang trở thành một động lực mới cho tăng trưởng lợi nhuận của doanh nghiệp Trung Quốc. CXMT, được hỗ trợ ban đầu bởi các quỹ liên quan chính quyền thành phố Hợp Phì, là một trong những ví dụ đáng chú ý của xu hướng này.

Chính sách thị trường vốn cũng đang tạo thêm dư địa cho các công ty công nghệ. Trong năm qua, các sàn chứng khoán Trung Quốc nới điều kiện niêm yết với những doanh nghiệp chưa có lợi nhuận nhưng phát triển công nghệ được xem là quan trọng về chiến lược. Hơn một nửa doanh nghiệp niêm yết mới tại Trung Quốc đại lục trong năm nay thuộc lĩnh vực công nghệ hoặc công nghiệp, còn tại Hong Kong tỷ lệ này lên tới 77%.

Nguồn cung cổ phiếu công nghệ tăng lên đúng lúc nhu cầu đầu tư trong nước cũng thay đổi. Bất động sản từng là kênh tích lũy tài sản chủ yếu của nhiều hộ gia đình Trung Quốc, nhưng cuộc khủng hoảng kéo dài đã làm giảm sức hấp dẫn của nhà đất. Bắc Kinh cũng muốn hướng một phần tiền tiết kiệm từ bất động sản sang thị trường chứng khoán nhằm khôi phục niềm tin với tài sản tài chính.

Tuy nhiên, chính sự dịch chuyển này đang tạo ra một nghịch lý khác. Nền kinh tế Trung Quốc chưa thực sự phục hồi đồng đều, trong khi thị trường chứng khoán lại đang được định giá dựa trên những kỳ vọng rất lớn về tăng trưởng tương lai. Bất động sản suy yếu, nhu cầu tiêu dùng thấp và hoạt động kinh doanh của nhiều doanh nghiệp vẫn chịu áp lực, trong khi những công ty công nghệ liên quan AI lại được nhà đầu tư trả giá cao hơn nhiều.

Alibaba và Tencent là hai ví dụ rõ nét cho sự phân hóa này. Cổ phiếu hai tập đoàn internet lớn lần lượt giảm 16% và 28% trong năm nay theo số liệu trong bài viết, trái ngược với đà tăng của nhóm công nghệ được xem là gắn với AI, bán dẫn và các công nghệ chiến lược. Thị trường đang đặt cược rằng những ngành mới sẽ dần thay thế các động lực tăng trưởng cũ.

Song mức giá hiện tại cũng cho thấy không ít rủi ro. Các doanh nghiệp niêm yết tại Thượng Hải trong năm nay có P/E trung bình khoảng 268 lần và P/S, tức giá trên doanh thu, khoảng 43 lần. Một năm trước, hai chỉ số này lần lượt ở mức 67 và 22 lần. Khi giá cổ phiếu tăng nhanh hơn nhiều so với lợi nhuận và doanh thu, thị trường sẽ trở nên đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy kỳ vọng đang đi quá xa.

AI có thể mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới, nhưng công nghệ vẫn cần thời gian để chuyển thành doanh thu và lợi nhuận. Đây cũng là điểm từng gây tranh luận trong cơn sốt cổ phiếu liên quan ChatGPT tại Trung Quốc năm 2023, khi nhiều doanh nghiệp được nhà đầu tư đẩy giá mạnh dù khả năng thương mại hóa công nghệ còn chưa rõ ràng.

Một điểm khác biệt giữa Trung Quốc và Mỹ nằm ở cấu trúc thị trường vốn. Tại Mỹ, các công ty công nghệ thường huy động được lượng vốn tư nhân lớn trước khi IPO, nên chỉ lên sàn khi đã đạt quy mô đáng kể. Trung Quốc có xu hướng đưa nhiều doanh nghiệp công nghệ ra thị trường sớm hơn, khiến nhà đầu tư đại chúng phải trả giá cho tiềm năng tương lai trong giai đoạn doanh nghiệp vẫn đang hoàn thiện sản phẩm và mô hình kinh doanh.

Thị trường Trung Quốc cũng có tỷ trọng đáng kể nhà đầu tư ngắn hạn. James Wang, người đứng đầu chiến lược cổ phiếu Trung Quốc tại UBS, nhận xét các quỹ tương hỗ và những nhà đầu tư lớn có xu hướng giao dịch tương đối ngắn khiến thị trường biến động mạnh hơn. Điều này có thể làm những câu chuyện công nghệ hấp dẫn trở thành chất xúc tác cho các đợt tăng giá nhanh, đồng thời khiến thị trường dễ đảo chiều khi kỳ vọng thay đổi.

Dù vậy, giới đầu tư lạc quan cho rằng câu chuyện công nghệ Trung Quốc mang tính dài hạn. Bắc Kinh xem AI, bán dẫn và các công nghệ then chốt là nền tảng cho năng lực cạnh tranh quốc gia. Với góc nhìn này, mức định giá cao hiện nay chẳng chỉ phản ánh triển vọng lợi nhuận của doanh nghiệp, mà còn phản ánh kỳ vọng chính sách sẽ tiếp tục hỗ trợ ngành trong nhiều năm.

Vấn đề là kỳ vọng cuối cùng vẫn phải được chứng minh bằng kết quả kinh doanh. Doanh nghiệp cần biến đầu tư vào AI thành sản phẩm, sản phẩm thành doanh thu và doanh thu thành lợi nhuận. Đồng thời, họ phải đối mặt với cạnh tranh nội địa rất lớn, chi phí nghiên cứu cao và những rào cản tiếp cận công nghệ tiên tiến từ Mỹ.

Cơn sốt cổ phiếu công nghệ hiện nay vừa cho thấy niềm tin ngày càng lớn vào tham vọng công nghệ của Trung Quốc, vừa phản ánh sự thiếu hụt những lựa chọn đầu tư hấp dẫn khác trong nền kinh tế. Sau cú sụp đổ của bất động sản, nhà đầu tư đang tìm một câu chuyện tăng trưởng mới và AI chính là câu chuyện nổi bật nhất.