Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam theo hướng chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, với mục tiêu hoàn tất quá trình này trong năm 2026. Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô hoạt động và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của ngành đường sắt. Theo định hướng đề ra, tập đoàn mới sẽ phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng sản lượng và doanh thu bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030.

Sau khi chuyển đổi, công ty mẹ vẫn là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam sẽ kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và các cam kết pháp lý của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hiện nay. Việc thay đổi mô hình không chỉ mang tính hình thức mà còn thể hiện chiến lược nâng cấp toàn diện, từ quản trị doanh nghiệp đến năng lực tài chính và phạm vi hoạt động. Mô hình tập đoàn được kỳ vọng giúp tăng tính linh hoạt trong huy động vốn, quản lý tài sản và phối hợp hiệu quả giữa các đơn vị thành viên.

Đây được xem là bước tái cơ cấu mang tính bước ngoặt trong bối cảnh ngành đường sắt Việt Nam nhiều năm qua đối mặt với không ít khó khăn. Hạ tầng lạc hậu, tốc độ khai thác thấp và sự cạnh tranh mạnh mẽ từ đường bộ, hàng không đã khiến thị phần vận tải đường sắt liên tục suy giảm. Việc chuyển sang mô hình tập đoàn được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực mới, giúp ngành đường sắt phục hồi và nâng cao vị thế trong hệ thống giao thông quốc gia.

Một nội dung quan trọng trong đề án là bổ sung vốn điều lệ cho doanh nghiệp từ nhiều nguồn khác nhau như ngân sách Nhà nước, tài sản công hình thành từ các dự án đầu tư công và các nguồn vốn hợp pháp khác. Việc tăng vốn nhằm đảm bảo năng lực tài chính để tập đoàn có thể tham gia các dự án quy mô lớn, đặc biệt là tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam với tổng mức đầu tư ước tính khoảng 67 tỉ USD, cùng các tuyến đường sắt kết nối quốc tế.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dự kiến khởi công trong giai đoạn 2027-2028, đòi hỏi nguồn lực tài chính rất lớn cũng như năng lực quản trị hiện đại. Do đó, việc hình thành một tập đoàn nhà nước đủ mạnh để đóng vai trò chủ lực là điều kiện then chốt. Trước đây, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã nhiều lần đề xuất tăng vốn điều lệ nhằm cải thiện khả năng đầu tư, đổi mới đầu máy toa xe và nâng cấp hạ tầng.

Theo đề án, mục tiêu tăng trưởng bình quân từ 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030 thể hiện quyết tâm lớn, nhất là khi thị phần vận tải đường sắt hiện còn khá khiêm tốn. Năm 2024, vận tải hành khách đường sắt chỉ chiếm dưới 2% tổng lượng hành khách liên tỉnh, còn vận tải hàng hóa cũng chưa đạt kỳ vọng.

Tầm nhìn đến năm 2035, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam hướng tới trở thành doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh trong khu vực, đủ khả năng vận hành hệ thống đường sắt tốc độ cao và mạng lưới kết nối xuyên biên giới. Nếu hoàn thành chuyển đổi đúng tiến độ vào năm 2026, tập đoàn sẽ có khoảng 1-2 năm để củng cố tổ chức trước khi tham gia triển khai các dự án lớn trong tương lai.