Hàng trăm năm nay, sưu tập trang sức luôn là một cách cất giữ tài sản. Sinh thời, “huyền thoại phố Wall” J.P.Morgan nổi tiếng là nhà sưu tầm đá quý. Hãng trang sức Tiffany & Co. thậm chí đặt tên cho một loại đá quý mới được khám phá là morganite để vinh danh ông. Các vị quân vương Ấn Độ thể hiện sự giàu có qua những bộ trang sức sang trọng trị giá hàng trăm, nếu không nói là hàng ngàn carat. Đến thăm bất kỳ bảo tàng nào ở châu Âu, bạn cũng sẽ nhìn thấy nhiều dãy trưng bày đầy mũ miện trang sức của vua và hoàng hậu.

Vì không có gì giữ giá tốt bằng kim loại quý hiếm, việc sưu tầm chúng có thể xem như một cách đầu tư khá an toàn. Giá của chúng không thay đổi nhiều xét đến lạm phát. Năm 2003, một chiếc vòng tay bằng thạch anh tím (amethyst) hiệu Belperron được bán với giá hơn 28 ngàn đô la Mỹ. năm 2021, vẫn chiếc vòng đó, giá là 87 ngàn đô. Năm 2012, một viên đá sapphire Kashmir 6,7 caratt được bán đấu giá ở mức hơn 200 ngàn đô la Mỹ. Năm ngoái, viên có kích thích tương tự được mua với giá 550 ngàn đô la Mỹ.

Không giống như mua cổ phiếu hay tiền mã hóa, khi mua trang sức bạn thực sự có thể đeo lên người và ngắm nhìn, nên câu ngạn ngữ “hãy mua những gì mình thích” áp dụng được ở đây. “Tôi ví việc quản lý một bộ sưu tập đồ trang sức cũng giống như quản lý danh mục cổ phiếu,” Tiina Smith, một nhà buôn đồ phong cách cổ điển ở Boston, người có nhiều năm làm việc ở Phố Wall trước khi chuyển nghề và mở tiệm cho biết. Bà nói: “Sưu tầm trang sức đòi hỏi sự phân tích chặt chẽ, biết chắc thứ mình sắp mua và cố gắng mua những món tốt nhất trong cùng một nhóm tài sản.”

Cũng như với cổ phiếu, học hỏi là cách đầu tiên để bắt đầu. Có nhiều sách viết rất hay về thị trường trang sức nhưng hãy bắt đầu với cuốn sách được coi là thánh kinh trong ngành có tên ‘Hiểu về trang sức’, do hai tác giả là David Bennett và Daniela Mascetti, các vị giám đốc trước đây của nhà đấu giá Sotheby’s. Bạn cũng có thể học các khóa trực tuyến, xem triển lãm ở bảo tàng hoặc tham dự buổi trưng bày trước phiên đấu giá.

Một khi bạn đã rèn giũa đôi mắt chọn lựa và nắm được trang sức thuộc các thời kỳ, hãng và nhà thiết kế, bước quan trọng tiếp theo là nghĩ xem bạn thực sự yêu thích gì. Nhiều người tập trung sưu tầm theo đam mê của họ, có thể là theo màu, loại kim cương, hay một thời kỳ như phong trào Art Deco hoặc thập kỷ 1960. Có người lại chọn sưu tầm đủ loại như kiểu đầu tư theo quỹ chỉ số hay tổng hợp trang sức nhiều thời kỳ để trụ được trước sự biến động của các xu hướng.

Để phân biệt được giữa giá và giá trị thật, mối quan hệ với người trong ngành là trọng yếu, bất kể là bạn là người có sở thích sưu tầm, chuyên gia ở các trung tâm đấu giá, tư vấn viên độc lập hay người buôn đồ xưa. Những mối quan hệ này là tối quan trọng trong kiểm soát đầu tư: Chúng ta có thể dễ dàng bị cảm xúc cuốn đi, do vậy tốt nhất là được nghe ý kiến từ một người am hiểu. Bà Smith cho biết: “Nhiều người được lợi từ lời khuyên và sự bình tĩnh của ai đó từng thấy và đánh giá nhiều loại trang sức. Một người biết bạn nên trả mức giá nào.”

Cuối cùng, sự kiên nhẫn luôn được đền đáp. Không mấy khi xuất hiện những món gây xao xuyến đến độ bao tiền cũng mua, và trang sức phải mất thời gian mới tăng giá trị, do đó, đầu tư vội vàng không thực sự hiệu quả. “Sưu tầm là một quá trình,” theo Fiona Druckenmiller, nhà sáng lập FD Gallery ở New York. “Có thể mất nhiều thời gian để tìm được đúng món trang sức và đúng loại đá,” bà nói.

Thậm chí nếu một loại đá quý không tăng giá nhiều hoặc giảm giá đôi chút do lạm phát, một món trang sức kỳ công từ nhà thiết kế đỉnh cao luôn là cách tuyệt vời để lưu giữ. Còn trong tình huống tệ nhất, bạn vẫn sở hữu một món đồ xuất chúng để chiêm ngưỡng trong nhiều năm.

Dưới đây là lời khuyên từ những nhà buôn và sưu tầm hàng đầu về cách xây dựng danh mục đầu tư trang sức.

Định nghĩa về “hiếm”

Theo Russell Fogarty, cựu giám đốc bộ phận trang sức của nhà đầu giá Christie’s ở New York và là nhà quản lý có vốn sở hữu tại công ty đầu tư đá quý Kazanjian & Forgarty, có một bản liệt kê đơn giản những tiêu chí để quyết định xem món nào đáng đầu tư. Chúng nên là hàng cổ điển, chất lượng cao, được bảo quản tốt, đẹp mắt và có chữ ký của hãng chế tác. “Nếu đạt đủ những yếu tố này,” ông nói, “bất cứ thứ gì bạn mua cũng sẽ lên giá theo thời gian.”

Tiêu chí quan trọng nhất là cổ do nguồn cung có giới hạn, vì vậy nhu cầu mua sẽ tiếp tục tăng lên. Hãy nghĩ thế này: trang sức xưa được định nghĩa là từ 20 đến 100 năm tuổi (bất cứ món nào lâu đời hơn thì là đồ cổ.) Nhiều hãng sản xuất trang sức hàng đầu thay đổi chủ sở hữu theo thời gian khiến chất lượng thiết kế và tay nghề chế tác cũng thay đổi. 

Bạn sẽ muốn chọn món đồ trong thời kỳ thịnh nhất của hãng sản xuất. Chẳng hạn, từ năm 1920 đến 1930 đối với một số nhà thiết kế. Điều này có nghĩa là bạn chỉ có 10 năm để sưu tầm trang sức.

Nếu bạn đang mua trang sức đương đại để đầu tư, độ hiếm là điều tối quan trọng. Ngày nay, nhiều hãng kim hoàn sản xuất mỗi phiên bản với số lượng lớn, loại hàng này theo thời gian ít giá trị hơn một món duy nhất hoặc phiên bản giới hạn.

Những món có chữ ký, tức đóng dấu của nhà chế tác có giá cao hơn so với trang sức không có chữ ký khoảng 25% đến 30%, theo bà Smith, nhưng trang sức không có chữ ký có thể vẫn đáng để sưu tập. Một chiếc dây chuyền kim cương riviera xưa không có chữ ký vẫn đẹp ngang một chiếc có chữ ký và bạn có thể mua nó với giá thấp hơn).

Một yếu tố khác cần xem xét là nguồn gốc xuất xứ, đặc biệt là khi một người nổi tiếng sở hữu món trang sức như đồng hồ của Paul Newman hay ô tô do Steve McQueen lái. Tuy nhiên, dấu ấn sở hữu của người nổi tiếng là tiêu chí dự đoán giá trị ít đáng tin. Trong cuộc đấu giá bộ sưu tập của cố diễn viên Elizabeth Taylor tại nhà đấu giá Christie’s, một chiếc trâm cài hiệu Bulgari bằng kim cương và ngọc lục bảo được bán với giá kỷ lục hơn sáu triệu đô la Mỹ. Mua với giá đó để đầu tư thì không hiệu quả. Bà Druckenmiller cho biết: “So với một món trang sức thương hiệu Bulgari mà người thường sở hữu, đồ của người nổi tiếng vẫn sẽ được bán với giá cao hơn nhưng giá sẽ không tăng gấp 10 lần. Nó chỉ có thể gấp đôi thôi.”

Tuy nhiên, đồ trang sức nằm trong bộ sưu tập của hoàng gia rất có thể sẽ giữ được hoặc tăng giá trị. “Bất kỳ viên ngọc nào có nguồn gốc từ hoàng gia sẽ tạo ra một khoản lợi nhuận khổng lồ,” theo bà Druckenmiller. “Trong trường hợp đồ sở hữu của hoàng gia, thường chi phí cao bỏ ra không bao giờ lo lỗ.”

Khi khách hàng tìm thấy một món trang sức yêu thích, ông Fogarty khuyên họ nên kiểm tra kỹ lưỡng, xem thử mặt sau có được đẹp như mặt trước hay không, được vậy mới là sản phẩm từ tay nghề chế tác kiệt xuất.

Loại đá quý nên sở hữu

Kim cương ngự ở vị trí tối cao khi nói về đầu tư. Tiếp theo là “Bộ ba đá quý”: ngọc lục bảo (emerald), hồng ngọc (ruby) và ngọc bích (sapphire). Một viên ngọc lục bảo Zambia từng được mua với mức giá kỷ lục 1,04 triệu đô la Mỹ vào tháng 12.2021.

Hiếm khi tìm thấy một viên đá quý hoàn hảo, nên ngành kim hoàn tạo ra các phương pháp cải thiện màu sắc của những viên không đạt tiêu chuẩn nhằm tăng số lượng đá quý trên thị trường. Do đó, những viên đá được săn lùng nhiều nhất và đắt giá nhất là những viên chưa qua xử lý, nghĩa là không qua quá trình gia nhiệt hoặc xử lý dầu để cải thiện màu sắc hay bề mặt. Tuy nhiên, ngay cả những hãng chế tác thượng hạng cũng sử dụng loại đá chỉ được xử lý sơ.

Riêng đối với đá màu, vấn đề xuất xứ vô cùng quan trọng. Một viên kim cương loại Iia, nước màu D, bên trong hoàn mỹ, dù đến từ đâu cũng sẽ có giá cao, nhưng nguồn gốc có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá của các loại đá quý khác. 

Ví dụ, loại ruby ​​được nhiều người ưa chuộng nhất là ruby đỏ huyết ​​bồ câu Miến Điện, có màu đỏ thuần, không ánh tím hay nâu. Tháng 11 năm ngoái, một đôi bông tai đính loại đá này được bán với giá gần 3,2 triệu đô la Mỹ tại nhà đấu giá Christie’s.

Trong số các loại ngọc lục bảo, loại đến từ Colombia được yêu thích nhất. Với sapphire là những viên được khai thác từ Kashmir. Tại sao lại như vậy? Sara Thomeier, phó chủ tịch cấp cao kiêm trưởng bộ phận trang sức châu Mỹ tại Phillips Auctioneers cho biết: “Người ta gần như bị thôi miên khi nhìn vào chúng.” Một viên sapphire Kashmir có thể có giá gấp hàng trăm lần những viên từ vùng khác. “Nhìn bề ngoài, đối với một người bình thường, chúng có thể trông giống nhau. Nhưng một viên là 5.000 đô la, còn viên kia lên tới 500 ngàn đô la,” theo bà Thomeier.

Người buôn những viên đá quý thượng hạng phải kèm theo giấy chứng nhận hàng thật mới nhất từ các phòng kiểm nghiệm độc lập. Bà Druckenmiller lưu ý rằng ngày trên giấy chứng nhận không được quá xa: Một viên đá có thể đã xây xát nếu đeo thường xuyên kể từ lần kiểm tra cuối cùng. Ngoài ra, công nghệ trong các phòng kiểm nghiệm cũng tiến bộ hơn nhiều. Vì vậy, trong một số trường hợp, họ có thể đánh giá chính xác nguồn gốc của viên đá.

Người bán cũng không muốn rủi ro: Trong đợt bán hàng sắp tới của thương hiệu Phillips, một chiếc nhẫn sapphire Kashmir có kèm theo thư xác nhận từ không phải một mà là ba phòng kiểm nghiệm độc lập để chứng minh cho sự quý hiếm của viên đá.

Khi nói đến kim cương, mỗi năm lại có kỷ lục về giá mới cho những viên kim cương có màu sắc lạ mắt, loại này hiếm hơn kim cương trong suốt. Có nhiều màu kim cương nhưng hồng và xanh lam là được ưa chuộng nhất. Năm 2007, một viên kim cương màu được bán tại nhà đấu giá Sotheby’s Hồng Kông với giá 1,3 triệu đô la Mỹ/carat. Năm 2015, một viên khác được bán với giá hơn bốn triệu đô la Mỹ/carat. Vào tháng Tư này, Sotheby’s sẽ bán đấu giá viên De Beers Cullinan, một viên kim cương màu xanh lam ấn tượng nặng 15,1 carat, ước tính trị giá hơn 48 triệu đô la Mỹ.

Thiết kế nào có giá trị đầu tư

Hầu hết các hãng chế tác tên tuổi đều đáng để mạnh tay đầu tư, chẳng hạn như Belperron, Oscar Heyman, David Webb, Verdura và Harry Winston. Tuy nhiên, ở đấu giá, ba thương hiệu sau xếp trên hết: Bulgari, Cartier và Van Cleef & Arpels. Sản phẩm của ba hãng này ít khi xuất hiện hơn, một phần vì sử dụng đá hiếm, nhưng phần lớn là do thiết kế riêng biệt, tay nghề hoàn hảo và mỗi món chỉ có một. 

Mỗi hãng chế tác đều có kỷ nguyên vàng của riêng mình. Với Bulgari là thời kỳ La Dolce Vita vào những năm 1960, khi các món trang sức bùng nổ với những viên đá rực rỡ màu sắc được mài kiểu cabochon (định hình và đánh bóng không có khâu, mài, cắt). Bộ sưu tập Monete của hãng, với các đồng xu La Mã cổ đại đúc bằng vàng kim, đang được nhiều người hỏi mua.

Van Cleef & Arpels nổi tiếng với thời kỳ Art Deco cũng như các món đồ của thập niên 60 và 70. Ngoài ra còn có dây chuyền Zip được chú ý, trang sức này được tạo ra vào năm 1950, lấy cảm hứng từ dây khóa kéo, khi đó còn tương đối mới mẻ. Những chiếc ghim hình nữ vũ công ba lê và các bộ sưu tập trang sức cao cấp theo chủ đề của hãng cũng được săn đón. Chẳng hạn, mới đây hãng ra mắt chiếc trâm cài lấy cảm hứng từ câu chuyện Romeo và Juliet, làm từ ngọc lục bảo và sapphire xếp tầng trông giống như ban công Verona nơi gặp gỡ của đôi tình nhân.

Những món đồ đặc trưng nhất của Cartier là trang sức thời kỳ Art Deco những năm 1920 và 1930, bao gồm dây chuyền Tutti Frutti huyền thoại, được tạo ra sau khi Jacques Cartier du lịch đến Ấn Độ vào đầu những năm 1900 sau đó khám phá ra nghệ thuật chạm khắc đá quý ở nước này. Tutti Fruttis nổi bật với những chiếc lá và quả mọng làm bằng ngọc lục bảo, ruby ​​và sapphire.

Theo Frank Everett, giám đốc kinh doanh phụ trách mảng trang sức tại nhà đấu giá Sotheby’s, không thể tạo ra nhiều đồ trang sức cổ xưa, nên đây là những trường hợp giá trị “những thiết kế biểu tượng vượt qua giá trị nội tại của món đồ trang sức”.

Năm 2011, Sotheby’s bán một chiếc vòng tay Tutti Frutti với giá gần 843 ngàn đô la Mỹ. Vào tháng 4.2020, chiếc tương tự được bán với giá 1,3 triệu đô la Mỹ, dù Sotheby’s chỉ có thể tổ chức đấu giá trực tuyến do đại dịch. Không thành vấn đề. “Thị trường biết đó là gì và không cần phải trực tiếp đến xem,” theo Everett. Ông nói: “Những chiếc vòng này cực hiếm và ít khi được đem ra đấu giá. Trước đây, chúng tôi chưa từng bán bất kỳ thứ gì có giá trị cao như vậy bằng hình thức trực tuyến, người mua không đến tận nơi xem.” Giá trị ước tính của chiếc vòng tay trước khi đấu giá là từ 600 ngàn đến 800 ngàn đô la Mỹ.

Nhưng ngay cả những món đắt khách nhất ngày nay cũng không được đảm bảo sẽ giữ được sự yêu thích mãi mãi. Lấy trang sức Bulgari Monete làm ví dụ. Một vài năm trước, “không ai muốn có chúng”, Angelina Chen, phó chủ tịch và chuyên gia cấp cao của nhà đấu giá Christie’s cho biết. “Trước đó chúng chẳng có gì hay ho. Nhưng trong hai năm qua, chúng cực kỳ được ưa chuộng và bạn muốn có càng nhiều càng tốt.” Biết đâu bong bóng Tutti Frutti sẽ nổ trong một vài năm nữa khi các nhà sưu tập chuyển sang các sản phẩm dễ mua được hơn.

Ngoài những tên tuổi lớn, những sản phẩm của hãng chế tác nhỏ hơn như David Webb cũng được lưu tâm trong hàng chục năm nay. Mặc dù chúng có thể sẽ không tăng nhiều về giá trị nhưng tất cả đều có dấu ấn riêng, khiến chúng trở thành một khoản đầu tư vững chắc.

Vật giữ giá mới

Bạn không nhất thiết chỉ đến chợ đồ cổ hoặc nhà đấu giá để tìm món đồ trang sức đáng để đầu tư. Ngày nay, nhiều nhà thiết kế tài ba vẫn đang hoạt động, sản phẩm của họ đã có giá cao và được nhiều nhà sưu tầm quan tâm nồng nhiệt. Ba cái tên đứng đầu trong danh sách đương đại gồm có JAR, hoặc Joel Arthur Rosenthal, Hemmerle và Taffin.

Nhắc lại lần nữa, giá trị trang sức được xác định bằng độ hiếm và độ tinh xảo của tay nghề chế tác. JAR là một nhà kim hoàn ở Paris, mỗi năm ông chỉ tạo ra dưới 40 món đồ. “Cứ như một giáo phái,” bà Thomeier nhận xét về nhu cầu mua trang sức của JAR. Các nhà sưu tập “ngồi trong phòng đấu giá và không bỏ tay xuống. Họ muốn mua cho bằng được, bất luận giá là bao nhiêu,” bà kể.

Tiina Smith đồng tình với Thomeier. Bà nói: “Tôi có một đôi khuyên tai JAR mua khoảng sáu năm trước. Tôi tưởng tượng rằng nếu bán chúng bây giờ, giá có thể gấp bảy hoặc tám lần giá gốc. Ông ấy có một lượng sản phẩm khan hiếm, giống như một họa sĩ cả cuộc đời chỉ vẽ 300 bức tranh”. 

Hemmerle, một thương hiệu kim hoàn gia truyền đời thứ tư ở Đức được săn đón vì nét thẩm mỹ đặc trưng của đồ trang sức: những viên đá úp ngược xuống và sử dụng vật liệu không ngờ đến như nhôm, đồng đen và đồng đỏ. Mỗi sản phẩm của hãng cũng chỉ có một không hai. Everett lưu ý rằng “chúng không thể nhầm lẫn và được ra giá rất cao.”

Taffin, một hãng trang sức ở thành phố New York của nhà thiết kế người Pháp James de Givenchy, nổi tiếng nhờ sản xuất trang sức điêu khắc kết hợp các loại đá quý hàng đầu với các vật liệu khác thường như cao su, gỗ và gốm. “Mọi thứ ông ấy làm ra đều là tác phẩm nghệ thuật,” Russell Fogarty nói.

Tuy nhiên, ngày nay có hàng chục hãng sản xuất đồ trang sức tuyệt đẹp đang hoạt động. Có hãng chuyên chế tác những viên đá quý quan trọng trong thiết kế theo phong cách siêu hiện đại như Bhagat, Boghossian và Sabba. Ngoài ra, có những nghệ nhân như Neha Dani nổi tiếng vì sử dụng kết hợp titan với đá quý.

Những chiếc trâm cài hình lông chim nổi bật của nhà thiết kế Đài Loan Cindy Chao trong bộ sưu tập Black Label Masterpiece được đính một lượng đá quý và kim cương nhiều đáng kinh ngạc. Feng.J, Glenn Spiro, Emmanuel Tarpin và những nghệ nhân khác lại chế tác những sản phẩm giống như trang sức nghệ thuật hơn là trang sức truyền thống. 

Khi nói về việc mua lại sản phẩm của các nhà thiết kế mới nổi, những người hiện không có thành tích nổi bật ở đấu giá, Chen của nhà đấu giá Christie’s cho rằng cần có niềm tin vào bản thân và thẩm mỹ của mình. Bà ví việc mua một sản phẩm của một nhà thiết kế như JAR khi ông còn ít tiếng tăm tương tự như chộp được một bức tranh của thiên tài hội họa Basquiat với giá rẻ như cho. Họ nhìn thấy tiềm năng, đầu tư và được đền đáp nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

Tuy nhiên, nếu một món trang sức là độc nhất vô nhị, làm từ đá quý chất lượng hàng đầu và được chế tác tinh xảo, thì bạn đã có một khởi đầu tuyệt vời.