Lạm phát chi phí đẩy thuộc loại cao nhất trong vòng 15 năm qua, trong khi PMI nhích qua ngưỡng 50 đang đặt các nhà sản xuất Việt Nam ở thế khó khi vừa phải giữ đà phục hồi, vừa hấp thụ phần lớn cú sốc đầu vào thay cho khách hàng. Dữ liệu PMI mới nhất của S&P Global cho thấy áp lực chi phí tại các nhà máy trong nước đã tăng tháng thứ tư liên tiếp và lên mức cao nhất kể từ năm 2011, ngay cả khi các chỉ số về đơn hàng và sản lượng đã bắt đầu cải thiện.

Chỉ số chi phí đầu vào, cấu phần quan trọng trong khảo sát PMI, tăng mạnh từ 59 điểm vào tháng 1 lên 69 điểm tháng 3 và chạm 72 điểm trong tháng 4, ngưỡng tương đương giai đoạn cú sốc năng lượng sau khi xung đột Nga – Ukraine nổ ra năm 2022. Các doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết, giá nhiên liệu, dầu mỏ và chi phí vận chuyển là những yếu tố chính đẩy chi phí đầu vào đi lên, trong khi các nút thắt logistics tiếp tục kéo dài thời gian giao hàng từ phía nhà cung cấp.

Chi phí đầu vào ngành sản xuất Việt Nam tăng cao nhất trong vòng 15 năm

Từ cú sốc chi phí đến trạng thái phòng thủ

Áp lực chi phí cao này đã lan sang giá bán, khi chỉ số giá đầu ra vẫn nằm trong nhóm mức tăng mạnh nhất 15 năm qua, dù có hạ nhiệt nhẹ so với tháng 4. Tuy vậy, theo S&P Global, nhiều nhà sản xuất ở Việt Nam và phần còn lại của châu Á vẫn đang chấp nhận gánh một phần đáng kể chi phí thay vì chuyển hoàn toàn sang khách hàng, khiến biên lợi nhuận tiếp tục bị nén trong bối cảnh nhu cầu mới chỉ hồi phục từng bước.

Trong bối cảnh chi phí leo thang và thời gian giao hàng kéo dài, nhiều doanh nghiệp đã chủ động gia tăng dự trữ nguyên vật liệu để giảm rủi ro biến động giá và nguy cơ đứt gãy nguồn cung. Tuy nhiên, tình trạng tắc nghẽn logistics khiến hàng mua về chậm hơn kế hoạch, làm lượng tồn kho hàng mua tiếp tục suy giảm bất chấp hoạt động mua hàng đã tăng trở lại.

Những diễn biến này cho thấy các nhà sản xuất vẫn phải ưu tiên quản lý rủi ro chi phí và đảm bảo nguồn cung, hơn là dồn toàn bộ nguồn lực cho mở rộng công suất. Nói cách khác, họ đang vận hành trong chế độ “phòng thủ” nhiều hơn là bước sang một chu kỳ đầu tư mới.

PMI khởi sắc, nhưng chưa bền

Sau khi chững lại trong tháng 4, đơn hàng mới đã quay trở lại tăng với tốc độ mạnh nhất trong ba tháng. Theo S&P Global, một phần của sự cải thiện này đến từ việc khách hàng xây dựng tồn kho an toàn, khi lo ngại tác động kéo dài của cuộc chiến tại Trung Đông đối với chuỗi cung ứng.

Đơn hàng xuất khẩu mới cũng tăng trở lại sau hai tháng suy giảm liên tiếp, dù mức tăng vẫn còn khiêm tốn do chi phí vận tải cao và các trở ngại logistics tiếp tục kìm hãm nhu cầu từ thị trường quốc tế. Sự phục hồi ở phía cầu đã kéo sản lượng sản xuất tăng tháng thứ 13 liên tiếp và đạt tốc độ mở rộng nhanh nhất kể từ tháng 2 năm nay, trong khi các nhà sản xuất cũng nâng hoạt động mua hàng lần đầu tiên trong ba tháng để chuẩn bị cho nhu cầu cao hơn.

Nhờ những tín hiệu tích cực từ đơn hàng và sản lượng, chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam tăng lên 52,8 điểm trong tháng 5, từ mức 50,5 điểm của tháng trước. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 2, đồng thời đánh dấu tháng thứ 11 liên tiếp điều kiện kinh doanh được cải thiện.

Tuy vậy, phục hồi vẫn đi kèm nhiều dấu hiệu dè dặt. Dù đơn hàng mới tăng lên, các doanh nghiệp vẫn tiếp tục cắt giảm lao động tháng thứ ba liên tiếp vì còn dư thừa công suất, phản ánh niềm tin chưa đủ mạnh để mở rộng biên chế và đầu tư dài hạn.

Ông Andrew Harker, giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, cho rằng kết quả PMI tháng 5 mang đến những tín hiệu tích cực khi đơn hàng mới và sản lượng cùng phục hồi. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng một phần tăng trưởng có thể xuất phát từ hoạt động tích trữ hàng tồn kho trong bối cảnh chiến sự gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm dấy lên câu hỏi về tính bền vững của đợt phục hồi hiện nay.

“Tâm lý lạc quan vẫn tương đối dè dặt khi những bất ổn liên quan đến cuộc chiến tại Trung Đông tiếp tục phủ bóng lên triển vọng của ngành sản xuất Việt Nam trong các tháng tới,” ông Harker viết trong thông cáo phát đi sáng 1.6.