Ngành sản xuất Việt Nam khép lại quý III với một bức tranh đan xen: Nội lực vẫn vững, nhưng môi trường quốc tế đang kéo nhịp tăng chậm lại.

Khu vực phân hoá 

Chỉ số PMI ngành sản xuất Việt Nam giảm xuống 51,9 điểm trong tháng 9, từ mức 53,3 của tháng 8, theo thông tin S&P Global công bố sáng 1.10. Chỉ số vẫn nằm trên ngưỡng 50, tức điều kiện kinh doanh tiếp tục cải thiện nhưng ở mức độ thấp hơn. 

Hoạt động sản xuất của khu vực châu Á phân hoá thành hai phần rõ rệt. 12 nền kinh tế châu Á - Thái Bình Dương được S&P Global theo dõi chỉ số PMI được chia thành hai nhóm. 6 nền kinh tế có PMI tăng so với tháng trước gồm Đài Loan, Ấn Độ, Thái Lan, Hàn Quốc, Indonesia và Trung Quốc. 

Sáu nơi còn lại cùng giảm, trong đó Philippines giảm mạnh nhất, từ 54,9 điểm xuống 49,6 điểm. Australia, Malaysia và Myanmar cũng rơi xuống dưới ngưỡng 50. Việt Nam giảm 1,4 điểm xuống 51,9 điểm, nhưng vẫn là một trong tám nền kinh tế ở trên ngưỡng mở rộng. Dù vậy, thứ hạng của Việt Nam tụt từ thứ năm trong tháng 8 xuống thứ tám, trong khi hai nền kinh tế Đông Nam Á khác là Thái Lan và Indonesia đã vượt lên phía trước.

Đơn hàng xuất khẩu giảm, đà tăng trưởng chậm lại

Sản lượng sản xuất tiếp tục tăng rõ rệt trong tháng 9, kéo dài chuỗi mở rộng bắt đầu từ tháng 5.2025, song tốc độ đã chậm hơn so với tháng 8. Đơn hàng mới, động lực tăng chính theo các doanh nghiệp, có tháng thứ hai giảm liên tiếp, với mức giảm đáng kể và là nhanh nhất kể từ tháng 4. Các doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận nhu cầu quốc tế suy yếu.

Đà chậm lại của đơn hàng giúp nhiều doanh nghiệp theo kịp khối lượng công việc dù lực lượng lao động thu hẹp. Việc làm giảm tháng thứ hai liên tiếp, với lý do là nhân viên nghỉ việc và các nỗ lực tái cấu trúc, dù mức giảm chỉ ở mức nhẹ.

Sức ép chi phí 

Ông Andrew Harker, kinh tế trưởng tại S&P Global Market Intelligence, nhận định môi trường quốc tế đang hạn chế tốc độ mở rộng của ngành. Đơn hàng xuất khẩu giảm, chiến sự tại Trung Đông đẩy chi phí nhiên liệu và dầu lên cao, còn tình trạng chậm trễ trong vận tải biển quốc tế khiến thời gian giao hàng của nhà cung ứng kéo dài.

Thời gian giao hàng của nhà cung ứng được ghi nhận kéo dài ở mức vừa phải. Các doanh nghiệp cho biết nguyên nhân gồm các vấn đề vận tải quốc tế và điều kiện thời tiết xấu.

Chiến sự tại Trung Đông cũng là yếu tố trung tâm khiến chi phí đầu vào tiếp tục tăng, khi giá nhiên liệu và dầu leo thang, cùng với chi phí vận chuyển cao hơn. Tỉ lệ tăng giá đầu vào dù có tăng nhanh hơn tháng 8 nhưng vẫn ở mặt bằng thấp nhất 1 năm qua.

Tuy nhiên, giá bán ra có tháng thứ năm liên tiếp tăng chậm lại, mức điều chỉnh yếu nhất kể từ tháng 6 năm ngoái. Việc cạnh tranh giữa các doanh nghiệp hạn chế khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng, nghĩa là biên lợi nhuận của doanh nghiệp có thể chịu sức ép từ cả hai phía.

Hoạt động mua hàng tiếp tục tăng rõ rệt khi doanh nghiệp đảm bảo nguyên liệu phục vụ sản xuất. Điều này cũng giúp tồn kho thành phẩm giảm với tốc độ nhanh nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu vào tháng 3.2011.

Dù có nhiều lực cản, tâm lý doanh nghiệp vẫn tích cực. Các nhà sản xuất kỳ vọng sản lượng sẽ tăng trong năm tới nhờ điều kiện thị trường được cải thiện và kế hoạch tung sản phẩm mới.

Ông Andrew đánh giá, dựa trên mối quan hệ lịch sử giữa PMI và số liệu chính thức, ngành sản xuất nhiều khả năng tiếp tục đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP quý III.2026. Theo ông, tăng trưởng còn có thể mạnh hơn nếu môi trường quốc tế cải thiện.