Dù tâm lý doanh nghiệp đã cải thiện và hợp đồng mới bắt đầu khởi sắc, ngành xây dựng Việt Nam đang vận hành trong điều kiện khối lượng công việc tăng lên nhưng chi phí đầu vào cao và tiến độ giải ngân đầu tư công chậm khiến lợi nhuận khó đi cùng tốc độ.

Hợp đồng mới khởi sắc 

Khảo sát gần 5.800 doanh nghiệp xây dựng do cục Thống kê thực hiện trong quý II cho thấy 71,4% doanh nghiệp dự báo hoạt động sản xuất kinh doanh trong quý III sẽ thuận lợi hơn hoặc giữ ổn định so với quý II, tăng nhẹ so với mức 69,6% của quý trước. Trong khi đó, 28,6% doanh nghiệp vẫn cho rằng tình hình sẽ khó khăn hơn.

Dù tâm lý được cải thiện, bức tranh chung vẫn chưa hoàn toàn tươi sáng. Chỉ số cân bằng chung của ngành xây dựng trong quý III vẫn nghiêng về phía giảm, nghĩa là số doanh nghiệp đánh giá triển vọng giảm vẫn lớn hơn nhóm đánh giá tăng. 

Tuy nhiên, khoảng cách hiện nay chênh 1,6%, thu hẹp đáng kể so với mức chênh 28,2% hồi đầu năm, cho thấy ngành xây dựng có thể đã đi qua giai đoạn khó khăn nhất, dù chưa thực sự bước vào một chu kỳ tăng trưởng rõ nét.

Điểm sáng lớn nhất của khảo sát nằm ở lượng hợp đồng xây dựng mới. Chỉ số cân bằng về hợp đồng của toàn ngành được dự báo gần như tăng gấp đôi, từ 5,9% trong quý II lên 11,6% trong quý III. Gần 30% doanh nghiệp kỳ vọng số lượng hợp đồng sẽ tăng, trong khi tỉ lệ dự báo giảm chỉ khoảng 17%.

Đáng chú ý, nhóm xây dựng công trình kỹ thuật dân dụng, bao gồm các dự án giao thông, điện, cấp thoát nước và hạ tầng kỹ thuật tiếp tục dẫn đầu triển vọng với chỉ số cân bằng đạt 15,2%, cao hơn đáng kể so với xây dựng nhà ở và xây dựng chuyên dụng.

Diễn biến này phần nào phản ánh kỳ vọng vào làn sóng đầu tư hạ tầng đang được đẩy mạnh trong năm nay, từ giao thông, năng lượng đến hạ tầng đô thị. Với nhiều nhà thầu, đây được xem là nguồn việc quan trọng trong bối cảnh thị trường bất động sản dân dụng vẫn phục hồi chậm. 

Kỳ vọng đơn hàng cải thiện cũng khiến các doanh nghiệp bắt đầu chuẩn bị nhân lực cho khối lượng công việc lớn hơn. Chỉ số cân bằng về sử dụng lao động được dự báo tăng từ gần 7% lên hơn 13%.

Có 24,4% doanh nghiệp dự kiến tuyển thêm lao động, trong khi tỉ lệ dự báo cắt giảm nhân sự chỉ bằng khoảng một nửa. Xu hướng này diễn ra ở cả lao động thường xuyên và lao động thời vụ, cho thấy các nhà thầu đang chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn thi công sôi động hơn trong những tháng cuối năm.

Chi phí vẫn là gánh nặng

Nếu hợp đồng mới là điểm sáng thì chi phí đầu vào là nút thắt lớn nhất của ngành xây dựng.

Hơn một nửa doanh nghiệp dự báo tổng chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm sẽ tiếp tục tăng trong quý III. Trong đó, 55,8% cho rằng chi phí nguyên vật liệu sẽ tiếp tục tăng, còn 47,4% dự báo chi phí nhân công tăng.

Dù các tỉ lệ này đã giảm nhẹ so với quý II, chúng vẫn phản ánh sức ép lớn lên biên lợi nhuận của các nhà thầu, đặc biệt trong bối cảnh nhiều hợp đồng được ký trước đó với mức giá cố định. Điều này đồng nghĩa doanh thu có thể cải thiện nhờ nhiều dự án hơn, nhưng lợi nhuận chưa chắc tăng tương ứng.

Dù kỳ vọng đơn hàng cải thiện, nhiều doanh nghiệp vẫn thận trọng khi tiến độ triển khai các dự án chưa thực sự bứt tốc. Theo báo cáo ngành xây dựng hạ tầng từ công ty chứng khoán ACB (ABCS), giải ngân đầu tư công trong 5 tháng đầu năm mới đạt khoảng 24% kế hoạch. Nguyên nhân do giá vật liệu xây dựng tăng, công tác giải phóng mặt bằng chậm và vướng mắc trong thủ tục đầu tư. Những yếu tố này tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thi công và dòng tiền của các nhà thầu.

Giá nguyên vật liệu tiếp tục là mối lo lớn nhất của doanh nghiệp ngành xây dựng trong quý III. Khảo sát của cục Thống kê cho thấy 70,3% doanh nghiệp nhận định giá nguyên vật liệu tăng cao là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động sản xuất kinh doanh, tiếp tục đứng đầu trong các khó khăn mà doanh nghiệp phải đối mặt.

Đứng thứ hai là tình trạng không có hợp đồng xây dựng mới, với 40,2% doanh nghiệp lựa chọn. Điều này cho thấy nhu cầu thị trường tuy được cải thiện, nhưng chưa đủ mạnh để giải quyết hoàn toàn tình trạng thiếu việc làm của các nhà thầu.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với hàng loạt áp lực khác như thiếu nguồn cung nguyên vật liệu, nợ đọng xây dựng cơ bản, thiếu vốn sản xuất kinh doanh và khó tuyển dụng lao động có tay nghề. Những yếu tố này tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thi công cũng như khả năng mở rộng hoạt động của doanh nghiệp.

Kết quả khảo sát cho thấy ngành xây dựng đang ở giai đoạn phục hồi, chủ yếu là khối lượng công việc hơn là hiệu quả kinh doanh. Khi đầu tư công, đặc biệt cho các dự án hạ tầng giao thông đang được đẩy mạnh, đặc biệt trong nửa cuối năm, điều này có thể trở thành động lực hỗ trợ doanh nghiệp ngành xây dựng.

Tuy nhiên, chừng nào giá vật liệu còn neo ở mức cao và tiến độ triển khai các dự án chưa thực sự tăng tốc, quá trình phục hồi của ngành xây dựng nhiều khả năng vẫn sẽ diễn ra chậm và lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tiếp tục chịu áp lực.

ACBS phân tích, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp xây dựng và vật liệu xây dựng các quý tiếp theo có thể chịu tác động từ xung đột Trung Đông khiến giá nguyên vật liệu duy trì ở mức cao hoặc tiếp tục biến động mạnh, gây áp lực lên biên lợi nhuận của các nhà thầu, đồng thời ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện một số dự án.

Dự phóng kết quả kinh doanh 2026 của các công ty xây dựng và vật liệu xây dựng sẽ tiếp tục tăng trưởng (ngoại trừ VCG), tuy nhiên tốc độ tăng trưởng sẽ chậm lại so với năm 2025, báo cáo từ ACBS viết. 

Chủ đề về bức tranh hạ tầng sẽ được chia sẻ chi tiết hơn trong bài trình bày từ tiến sĩ Lê Duy Bình, giám đốc Economica Vietnam tại Vietnam Infrastructure Symposium 2026 do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức ngày 9.7.2026 tại TP.HCM, nơi các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia và doanh nghiệp cùng bàn về tương lai hạ tầng Việt Nam.