Công trường thi công trải dài khắp sân bay Quốc tế Mexico City trong lúc hành khách vẫn liên tục di chuyển qua lại vào ngày 5.5.2026. Mexico đang đại tu sân bay cũ kỹ này như một phần trong kế hoạch hiện đại hóa trị giá hàng tỉ peso trước thềm FIFA World Cup 2026, khi quốc gia này chuẩn bị đón lượng lớn khác du lịch quốc tế.

Từ cửa lên máy bay đến băng chuyền hành lý, các công nhân đang gấp rút sửa chữa trên khắp cơ sở gần trăm năm tuổi này, nơi được Hải quân Mexico tiếp quản vận hành từ năm 2023.

Mái nhà dột nát, hành lý chậm trễ kéo dài và mùi nước thải nồng nặc khiến sân bay gần 100 năm tuổi của Mexico City trở thành một cửa ngõ xuống cấp đối với quốc gia sắp đăng cai World Cup.

Hiện có khoảng 3.000 công nhân làm việc liên tục để hoàn thành các hạng mục cải tạo trước khi hơn một triệu người hâm mộ bóng đá quốc tế đổ về thủ đô Mexico tham dự giải đấu khai mạc vào tháng tới.

Dù nằm cách bờ biển Thái Bình Dương hàng trăm kilomet, sân bay Benito Juárez lại do Hải quân Mexico điều hành kể từ năm 2023. Giống như chính thành phố Mexico City, công trình này cũng đang lún xuống khoảng 10 cm mỗi năm.

Dự án cải tạo trị giá 581 triệu USD là đợt đại tu lớn đầu tiên kể từ khi sân bay được xây dựng vào năm 1928. Công trình được đặt theo tên Benito Juárez, vị tổng thống bản địa đầu tiên của Mexico. Các kỹ sư cho biết họ gặp nhiều khó khăn vì gần như không có bản thiết kế hữu ích để xử lý hệ thống chắp vá gồm khoảng 70 loại sàn khác nhau, cùng mạng lưới đường ống nước, dây điện và trần nhà không đồng bộ trên toàn khu phức hợp rộng khoảng 560 mét vuông.

Trong quá trình thi công, các công nhân thậm chí còn phát hiện những dấu tích bị lãng quên từ nhiều thập kỷ trước. Khi tháo các tấm vách thạch cao tại nhà ga số 1, họ tìm thấy một tấm biển hiệu cũ từ thập niên 1980 mà không ai biết vẫn còn tồn tại ở đó.

Đối với hành khách, trải nghiệm tại sân bay càng trở nên khó khăn hơn kể từ khi công việc sửa chữa liên tục 24/7 bắt đầu vào tháng 4 năm ngoái. Nhiều người phải di chuyển qua các hành lang ngoằn ngoèo chất đầy đất đá và bao xi măng. Một số phòng vệ sinh thậm chí còn không có nước sinh hoạt.

Mỗi ngày có khoảng 200.000 người qua lại sân bay. Trong khi đó, giải bóng đá khởi tranh ngày 11.6 dự kiến sẽ mang đến lượng khách tăng ít nhất gấp năm lần trong suốt gần bốn tuần diễn ra giải đấu. Với Hải quân Mexico, thách thức lớn nhất là vừa duy trì hoạt động sân bay vừa triển khai cải tạo.

Đô đốc Juan José Padilla, giám đốc sân bay, cho biết kế hoạch ban đầu chủ yếu tập trung vào việc nâng cấp bề ngoài. Tuy nhiên, khi công nhân tháo sàn nhà và phát hiện hệ thống thoát nước bên dưới đã sập cùng tình trạng rò rỉ nước thải, ban quản lý buộc phải thay đổi hướng triển khai.

Ngoài việc sửa chữa cửa lên máy bay, phòng vệ sinh, bãi đậu xe, hệ thống chiếu sáng, mái nhà, băng chuyền hành lý và trần nhà, sân bay cũng đang tìm cách cải thiện khâu xử lý hành lý và phân bổ chuyến bay theo giờ hiệu quả hơn. Năm ngoái, sân bay Benito Juárez phục vụ khoảng 44 triệu hành khách, thấp hơn mức 50,3 triệu của năm 2019.

Hủy bỏ xây trung tâm trung chuyển

Tuy nhiên, tình trạng hiện tại lẽ ra đã có thể khác. Hơn một thập kỷ trước, Mexico từng lên kế hoạch xây dựng một trung tâm trung chuyển mới với công suất gấp đôi sân bay hiện nay. Tập đoàn Grupo Carso của tỉ phú Carlos Slim khi đó hợp tác với Empresas và nhiều công ty khác để xây dựng một nhà ga tương lai trị giá 4 tỉ USD cùng một trong hai đường băng mới với chi phí khoảng 400 triệu USD. Khi dự án khởi công năm 2014, chính phủ gần như ngừng cấp vốn bảo trì cho sân bay Benito Juárez vì cho rằng nơi này sẽ sớm đóng cửa.

Tuy nhiên, đến năm 2018, sau khi hàng tỉ USD đã được rót vào dự án và khoảng một phần ba công trình hoàn tất, cựu tổng thống Andrés Manuel López Obrador bất ngờ hủy bỏ toàn bộ kế hoạch. Ông cho rằng Mexico không cần một sân bay quá xa hoa và quá trình đấu thầu có dấu hiệu tham nhũng.

Dù vậy, không có cuộc điều tra nào chứng minh được các cáo buộc này. Sau đó, ông López Obrador và Carlos Slim hòa giải và chuyển sang hợp tác trong một dự án đường sắt. Đến năm 2023, cựu tổng thống quyết định giao sân bay cho Hải quân quản lý với lý do lực lượng này vận hành hiệu quả hơn chính quyền dân sự trước đó.

Một hệ quả lớn từ quyết định này là sân bay Benito Juárez mất đi nguồn kinh phí bảo trì quen thuộc. Sau khi dự án sân bay mới bị hủy bỏ, khoản phí sử dụng sân bay thu từ hành khách, còn gọi là TUA, được chuyển sang quỹ tín thác nhằm trả nợ cho các trái chủ từng tài trợ dự án dang dở. Kế hoạch trả nợ này sẽ kéo dài đến năm 2047, thời điểm lô trái phiếu cuối cùng đáo hạn.

Giới chức sân bay cho biết phần lớn chi phí cho đợt cải tạo phục vụ World Cup hiện nay được chi trả bằng doanh thu hoạt động của nhà ga.

Khi được hỏi liệu việc tiếp tục xây dựng sân bay mới có phải lựa chọn tốt hơn hay không, ông Padilla từ chối đưa ra quan điểm cá nhân. Ông cho rằng đây là quyết định cần được đánh giá bởi một nhóm đa ngành chứ không phải bởi riêng ông.

Hành khách bức xúc

Trong lúc đó, cứ vài tuần lại xuất hiện thêm một đoạn video ghi lại cảnh hỗn loạn tại sân bay và lan truyền mạnh trên mạng xã hội.

Cuối tháng 4, nhiều video cho thấy nước màu đen tràn vào hành lang sân bay. Ban quản lý khẳng định đó không phải nước thải mà chỉ là nước bẩn đọng lại trên mái nhà. Cũng trong tuần đó, một phần trần nhà rơi xuống trúng một người đi đường và gây thương tích nhẹ.

Những sự cố liên tiếp khiến nhiều người dân Mexico tức giận.

Bà Ariadna Martínez, hành khách chuẩn bị bay đến Monterrey, cho rằng giới chức không thể viện cớ thiếu thời gian vì World Cup đã được lên kế hoạch từ nhiều năm trước. Theo bà, người dân Mexico đã quá quen với các công trình chất lượng thấp nên chính quyền muốn họ xem đây là một cuộc cải tạo ấn tượng, ngay cả khi mọi thứ diễn ra rất vội vã.

Một số người khác lại chỉ trích việc giao sân bay dân sự cho Hải quân quản lý.

Bà María Larriva, cựu kiểm soát viên không lưu tại Mexico City và là nhà điều tra tai nạn hàng không, cho rằng Hải quân không có chuyên môn phù hợp để vận hành sân bay dân sự cũng như đáp ứng các dịch vụ mà hành khách yêu cầu. Theo bà, lực lượng này bao gồm quân nhân chứ không phải kiến trúc sư hay kỹ sư.

Đáp lại, ông Padilla cho biết ông sẵn sàng tiếp nhận mọi lời chỉ trích vì điều đó giúp ban quản lý cải thiện hoạt động và nhìn nhận lại những điểm còn thiếu sót.

Ông cũng nhấn mạnh rằng chỉ khoảng 3,5% nhân sự hành chính của sân bay thuộc Hải quân. Phần lớn còn lại là những người từng làm việc tại đây hoặc chuyển từ dự án sân bay bị hủy sang.

Theo ông Padilla, Hải quân không đến để quân sự hóa sân bay mà để phối hợp với bộ máy dân sự.

Dù vậy, ông thừa nhận văn hóa làm việc giữa Hải quân và dân sự đôi khi khác biệt và có thể dẫn đến xung đột. Ông nhớ lại lần đầu sân bay bị ngập sau khi Hải quân tiếp quản. Sự việc xảy ra vào cuối tuần và khi ông có mặt tại hiện trường, ông bất ngờ vì không thấy ai hỗ trợ xử lý.

Sau đó, ban quản lý đã thiết lập các ca làm việc kéo dài tám giờ nhằm duy trì vận hành liên tục 24 giờ mỗi ngày, phù hợp với đặc thù hoạt động của sân bay.

Ngày khởi tranh cận kề

Ông Padilla cho biết khoảng 80% công việc cải tạo dự kiến hoàn thành vào ngày 28.5, tức hai tuần trước trận khai mạc giữa Mexico và Nam Phi vào ngày 11.6. Khoảng 20% còn lại sẽ tiếp tục được triển khai sau giải đấu và chủ yếu là các hạng mục hậu trường mà hành khách khó nhận ra.

Ngoài trận khai mạc, thủ đô Mexico City còn tổ chức thêm bốn trận đấu khác. Phòng Thương mại, Dịch vụ và Du lịch Quốc gia dự kiến khoảng 1,1 triệu du khách sẽ đến thành phố trong thời gian diễn ra các sự kiện này.

Trong khi đó, sân bay Benito Juárez đã hoạt động hết công suất. Năm 2023, cơ sở này bị tuyên bố quá tải và phải giảm số chuyến bay mỗi giờ từ 61 xuống còn 43 chuyến. Gần đây, để phục vụ World Cup, giới chức nâng công suất trở lại lên 46 chuyến mỗi giờ.

Đại úy Hector Fabián Cortés, phó giám đốc điều hành sân bay, cho biết đã có ba đội bóng thuê chuyến bay riêng đến Mexico City nhưng bị từ chối suất bay do không còn chỗ.

Ông cũng cho biết khi Hải quân tiếp quản, họ phát hiện trung bình mỗi tháng có khoảng 600 chuyến bay bất thường. Điều này đồng nghĩa nhiều hãng hàng không khai thác chuyến bay ngoài khung giờ đã đăng ký, làm tăng thêm tình trạng hỗn loạn.

Hiện sân bay đã thành lập trung tâm Chỉ huy Phối hợp để giám sát chặt hoạt động theo từng giờ, với sự tham gia của đại diện các hãng hàng không lớn. Ban quản lý cũng triển khai hệ thống quản lý sân bay mới và nền tảng kỹ thuật số nhằm tự động hóa việc phân bổ chuyến bay.

Ông Padilla khẳng định đội ngũ đang làm việc liên tục 24 giờ mỗi ngày với mục tiêu xây dựng một sân bay tử tế hơn.

Tuy vậy, không phải hành khách nào cũng phản đối dự án cải tạo này. Dù thừa nhận mọi thứ có phần gấp gáp, hành khách Emilio Fernández cho rằng có cải tạo vẫn tốt hơn không làm gì cả. Theo ông, điều tương tự cũng đang diễn ra với nhiều dự án chỉnh trang khác trong thành phố trước thềm World Cup.

Ông nói World Cup rồi sẽ kết thúc, nhưng Mexico City sẽ giữ lại một sân bay tốt hơn cùng những con đường đẹp hơn. Theo ông, không phải mọi thứ đều tệ đến vậy.