Charley French từng là một tín đồ của môn trượt tuyết đổ đèo cho đến cuối tuổi 50, khi ông chuyển sang trượt tuyết băng đồng. Bạn bè nghĩ rằng cựu huấn luyện viên trượt tuyết và vận động viên Ironman này đang giảm bớt cường độ vận động, chuyển từ những đường trượt mogul dốc, gồ ghề sang các đoạn đường dài với những ngọn đồi thoai thoải. Nhưng cư dân Sun Valley, Idaho, thực ra đang nâng mức độ luyện tập lên. French tròn 100 tuổi vào tháng 8 và vẫn tiếp tục lập các kỷ lục sức bền, thở hổn hển trên những đường mòn trong rừng phủ băng giá.

Trượt tuyết Bắc Âu đã được nghiên cứu về mối liên hệ với tuổi thọ ít nhất từ thập niên 1970. Tương tự trượt tuyết đổ đèo, môn thể thao này khuyến khích lối sống năng động, cải thiện khả năng giữ thăng bằng và sức mạnh đôi chân, kích thích hoạt động của não bộ và thúc đẩy tương tác xã hội. Tuy nhiên, môn này khác biệt ở chỗ đòi hỏi nỗ lực tim mạch kéo dài và cường độ cao hơn, qua đó có thể mang lại lợi ích cho tim và phổi.

Một nghiên cứu công bố năm 2023 trên tạp chí Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports đã theo dõi 503 nam giới từ 65 tuổi trở lên, những người tham gia một giải trượt tuyết đường dài trong thời gian 10 năm. Nghiên cứu cho thấy việc luyện tập các môn thể thao sức bền trong thời gian dài, trong trường hợp này là trượt tuyết Bắc Âu, có thể thúc đẩy tuổi thọ. Các nghiên cứu cũng liên hệ việc thường xuyên trượt tuyết Bắc Âu với khả năng trì hoãn khởi phát bệnh Parkinson và giảm nguy cơ mắc chứng sa sút trí tuệ do mạch máu.

Một hướng nghiên cứu khác cho thấy môn thể thao này có thể cải thiện VO2 max, chỉ số được các bác sĩ tim mạch xem là một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất về tuổi thọ. VO2 max là lượng oxy tối đa mà phổi có thể hít vào và lưu thông đến các cơ quan, cơ bắp trong lúc hoạt động thể chất cường độ cao. Andy Galpin, giám đốc điều hành Trung tâm Hiệu suất Con người tại Đại học Parker ở Dallas, cho biết đây là "một chỉ báo quan trọng về nguy cơ tử vong và sức khỏe tổng thể, bởi nó cho thấy khả năng hô hấp, hoạt động của tim cũng như mức độ khỏe mạnh của hệ mạch và cơ bắp".

Nghiên cứu cho thấy VO2 max có thể giảm khoảng 5% đến 10% sau mỗi 10 năm kể từ tuổi 20, và giảm tới 15% mỗi thập niên sau tuổi 50. Galpin cho biết: "Những mức suy giảm đó có thể được hạn chế đáng kể nếu tiếp tục tập luyện", đồng thời trích dẫn một nghiên cứu mà ông tham gia thực hiện trên 9 vận động viên trượt tuyết băng đồng ở độ tuổi 80 được huấn luyện bài bản. Kết quả nghiên cứu, công bố trên Journal of Applied Physiology vào năm 2012, cho thấy VO2 max trung bình của họ tương đương với nam giới trẻ hơn 40 tuổi nhưng không được rèn luyện các môn thể thao sức bền.

Robert Bentley, phó giáo sư sinh lý học tim mạch tại Đại học Toronto, cho biết VO2 max cao hơn có liên hệ với tuổi thọ dài hơn, bởi việc mặc quần áo, leo cầu thang, xách hàng tạp hóa và những công việc thường ngày khác đều đòi hỏi thể lực. Ông nói: "Giới hạn hiệu suất thể chất của bạn càng cao, khả năng bạn tự mình hoàn thành những hoạt động thường nhật này càng lớn".

Theo dữ liệu của Tổ chức Y tế Thế giới, Thụy Điển và Na Uy nằm trong top 10 quốc gia trên thế giới có số năm sống khỏe mạnh cao nhất, tức số năm sống trong tình trạng sức khỏe tốt hoàn toàn. Đây cũng là những quốc gia mà trượt tuyết Bắc Âu đã ăn sâu vào văn hóa.

Trượt tuyết băng đồng, đặc trưng bởi việc sử dụng những cây gậy nhẹ và ván trượt hẹp chỉ bằng một nửa chiều rộng của ván trượt đổ đèo, xuất hiện từ hàng nghìn năm trước ở vùng Scandinavia như một phương tiện thiết thực để sinh tồn và di chuyển trên tuyết dày. Các cuộc đua bắt đầu xuất hiện vào những năm 1800, và môn thể thao này góp mặt tại kỳ Thế vận hội Mùa đông đầu tiên vào năm 1924. Trượt tuyết đổ đèo phát triển ở Na Uy vào thế kỷ 18 như một phần của chương trình huấn luyện quân sự, nhưng phải đến năm 1936 mới lần đầu trở thành môn thi đấu Olympic. Sự xuất hiện của hệ thống cáp treo đã giúp trượt tuyết đổ đèo trở nên dễ tiếp cận hơn và bớt vất vả hơn đối với những người trượt tuyết giải trí. Tại Bắc Mỹ, môn này cũng trở nên phổ biến hơn để theo dõi và tham gia.

Trượt tuyết Bắc Âu có hai trường phái. Trượt tuyết băng đồng cổ điển mô phỏng động tác chạy, trong khi trượt tuyết kiểu skating, một biến thể xuất hiện vào giữa những năm 1980, sử dụng chuyển động ngang linh hoạt kết hợp với động tác chống gậy, qua đó huy động cơ tay và cơ trung tâm. Scott Trappe, giám đốc Phòng thí nghiệm Hiệu suất Con người tại Đại học Ball State, cho biết cả hai trường phái đều mang lại một bài tập tim mạch toàn thân cường độ cao mà không gây quá nhiều áp lực lên các khớp. Một lợi thế khác là: "Đạp xe và bơi lội tốt cho sức khỏe tim mạch nhưng không tốt cho xương", Trappe nói. Khi lớn tuổi, chúng ta cần thực hiện các hoạt động chịu sức nặng của cơ thể để duy trì mật độ xương.

"Một buổi trượt tuyết Bắc Âu tác động đến 99% số cơ bắp trên cơ thể bạn"

Các đường trượt Bắc Âu được phân loại theo trình độ kỹ năng, tương tự các khu trượt tuyết đổ đèo, từ những đường màu xanh được chuẩn bị trong rừng với các đoạn bằng phẳng cho người mới bắt đầu và những ngọn đồi thoai thoải, đến địa hình kim cương đen kép với các đoạn xuống dốc nhanh và những chặng leo dốc khắc nghiệt. Kỳ Thế vận hội Mùa đông vừa qua có đoạn leo Zorzi, một ngọn đồi cao 170 mét (558 feet) với độ dốc khắc nghiệt từ 16 đến 18 độ. Một đường trượt thông thường tại khu nghỉ dưỡng có thể mất từ 2 đến 5 phút để một người trượt tuyết đổ đèo hoàn thành, sau đó là thời gian nghỉ khi đi cáp treo trở lại đỉnh. Trong khi đó, đường trượt Bắc Âu đòi hỏi nỗ lực liên tục trong thời gian dài để hoàn thành toàn bộ quãng đường.

Là một người chạy bộ suốt đời, giờ đây tôi ghi lại số dặm mùa đông trên những đường trượt Bắc Âu sau một cú ngã trên mặt đường băng giá khiến tôi bị chấn động não. Khi tham gia một buổi học tại Trung tâm Nordic Eldora ở Colorado, tôi bị bạn trai, một người trượt ván tuyết nghiêm túc, trêu rằng mình đang trở thành một bà già. Nhưng trượt tuyết băng đồng là một môn rất nặng. Mathias Sorensen, nhà sinh lý học thể thao tại Trung tâm Hiệu suất Con người UCSF, nói: "Một buổi trượt tuyết Bắc Âu tác động đến 99% số cơ bắp trên cơ thể bạn. Mọi sợi cơ đều phải tranh giành oxy".

Theo Snowsports Industries America, nhóm vận động viên lớn tuổi đang thúc đẩy sự phát triển của trượt tuyết Bắc Âu tại Mỹ, với tổng số người trượt tuyết tăng gần 30%, lên 5,8 triệu người tham gia, kể từ mùa giải 2020-21. J.D. Downing, chủ tịch Hiệp hội Trượt tuyết Băng đồng Masters Thế giới, cho biết trong 20 năm qua, nhóm tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất trong số những người tham gia các cuộc đua đã dịch chuyển từ 50 tuổi sang 70 tuổi.

Trượt tuyết đổ đèo cũng đang tăng tốc. Hiệp hội các Khu trượt tuyết Quốc gia cho biết số người trượt tuyết từ 65 tuổi trở lên đã tăng hơn gấp đôi trong thập niên qua. Những cải tiến trong thiết bị trượt tuyết và tiến bộ trong phẫu thuật thay khớp là một phần nguyên nhân. Tuy nhiên, Downing, đồng thời là giám đốc quốc gia của tổ chức phi lợi nhuận American Cross Country Skiers, cho biết ông tin rằng sự gia tăng của trượt tuyết Bắc Âu gắn với nguy cơ chấn thương thấp hơn, tình trạng ít chen chúc hơn và chi phí thấp hơn. Robin Barnes, giám đốc cấp cao tại khu nghỉ dưỡng Beaver Creek ở Colorado, nói: "Sức khỏe tinh thần cũng là mối quan tâm hàng đầu của nhiều người hiện nay. Nhiều du khách lớn tuổi chọn tận dụng những lợi ích phục hồi từ nhịp điệu mang tính thiền định của môn trượt tuyết Bắc Âu".

Muffy Ritz, cựu thành viên Đội tuyển Trượt tuyết Bắc Âu Mỹ 69 tuổi và là người sáng lập Vamps, chương trình trượt tuyết Bắc Âu dành cho nữ tại Sun Valley, cho biết trong vài năm qua bà nhận thấy độ tuổi của những người tham gia ngày càng cao. Trong số 140 thành viên, có 25 người trên 70 tuổi, trong đó 15 người đạt trình độ nâng cao mà bà gọi là Vintage Vamps, hay V2, một cách chơi chữ với kỹ thuật trượt tuyết Bắc Âu cho phép sải chân nhanh hơn.

Ritz nói: "Ngay cả trong những ngày lạnh giá và nhiều tuyết nhất, các V2 vẫn xuất hiện, trong khi những người khác ở độ tuổi 70 lại ở nhà nướng bánh. Tôi gọi họ là những vận động viên, bởi hầu hết những phụ nữ này chưa bao giờ tự xem mình là vận động viên. Tôi nghĩ tình bạn trong nhóm mang lại cho họ mục đích sống". Vamps thường tổ chức các bữa tối và tiệc cùng các thành viên của chương trình trượt tuyết Bắc Âu dành cho nam giới, Dons, viết tắt của "Dudes on Nordic Skis", qua đó bổ sung yếu tố giao lưu xã hội vào các buổi tập. Đây cũng là một thói quen được biết đến với khả năng hỗ trợ tuổi thọ.

French, vốn đến từ St. Louis, không bắt đầu trượt tuyết Bắc Âu ở tuổi trung niên với mục tiêu sống đến 100 tuổi. Thay vào đó, ông cảm thấy việc trượt tuyết trên các đường mogul đã trở nên quá dễ dàng. Ông nói: "Tôi thích tiếp tục học hỏi. Tôi cảm thấy hài lòng khi mình tiến bộ". Nhà thần kinh học Tommy Wood cho biết việc học một nhiệm vụ mới khi đã lớn tuổi có liên hệ với sự cải thiện chức năng nhận thức, một yếu tố quan trọng đối với tuổi thọ. Ở độ tuổi 60, French thuê một huấn luyện viên cá nhân, dù ông nói mình ghét phòng tập thể hình. Ông nói: "Nếu tôi không có khả năng giữ thăng bằng và sức mạnh, việc đó chẳng có ích gì cho tôi. Tập luyện giúp tôi khỏe hơn và nhanh hơn".

Cuối cùng, French đã trở nên xuất sắc. Ông giành 12 huy chương vàng tại các giải Trượt tuyết Băng đồng Masters Thế giới, phần lớn trong số đó sau khi ông bước sang tuổi 70. Thành tích thể thao của ông thậm chí truyền cảm hứng cho ban tổ chức cuộc đua nâng nhóm tuổi cao nhất từ 85 tuổi trở lên lên 90 tuổi trở lên.

Trina Hosmer là một hiện tượng khác của môn trượt tuyết Bắc Âu với mái tóc bạc. Nữ vận động viên đến từ Vermont đã bỏ xa các đối thủ tại giải Masters World Cup năm 2016 đến mức một huấn luyện viên yêu cầu xem hộ chiếu của bà vì nghi ngờ bà chưa đến 70 tuổi. Hiện 81 tuổi, Hosmer giành 4 huy chương vàng tại giải đấu năm 2026, trong đó có chiến thắng ở cự ly 15k với khoảng cách rất lớn, gần 9 phút.

Becca Levy, giáo sư tại Trường Y tế Công cộng Yale, nói: "Những định kiến về tuổi tác tiếp thu từ văn hóa sẽ được nội hóa trong suốt cuộc đời, trở nên liên quan đến chính bản thân và cuối cùng làm thay đổi kết quả sức khỏe". Nghiên cứu của bà cho thấy tư duy có vai trò tối quan trọng đối với sự cải thiện về thể chất và nhận thức. Bà nói: "Chúng ta được dạy rằng lão hóa là điều tồi tệ và cần phải chống lại. Con người có thể phát triển mạnh mẽ khi về già. Sẽ thật truyền cảm hứng khi bạn ở bên những người củng cố niềm tin đó".

Hosmer cho biết những người duy nhất khuyên bà giảm tốc độ là các đối thủ, trong đó nhiều người trẻ hơn nhưng vẫn bị bà bỏ lại phía sau. Bà nói: "Nếu phần lớn thời gian bạn ở bên những người năng động, họ sẽ chỉ khuyến khích bạn tiếp tục. Tuổi tác không phải yếu tố quyết định. Điều quan trọng nhất là khả năng trượt tuyết của bạn".