Sau hơn ba thập niên, tổ chức này chuyển sang nhìn nhận tích cực hơn đối với các biện pháp can thiệp của chính phủ như trợ cấp, ưu đãi thuế hay định hướng phát triển ngành.

Sự điều chỉnh này đánh dấu bước ngoặt so với lập trường từng được đưa ra từ đầu thập niên 1990. Trong báo cáo năm 1993 về tăng trưởng kinh tế Đông Á, Ngân hàng Thế giới từng ghi nhận sự hiện diện của các chính sách hỗ trợ ngành, song lại kết luận thành công của khu vực chủ yếu đến từ yếu tố thị trường. Những biện pháp can thiệp khi đó thậm chí bị xem là kém hiệu quả về chi phí, gây tranh cãi trong giới học thuật và hoạch định chính sách.

Trong báo cáo mới nhất, nhà kinh tế trưởng Indermit Gill cho rằng kết luận trước đây đã đánh giá thấp tác động thực tế của chính sách công nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa tăng tốc nhờ tiến bộ về vận tải và công nghệ thông tin. Theo ông, những khuyến nghị ưu tiên tự do hóa thương mại, kiểm soát lạm phát và hạn chế vai trò của nhà nước từng phù hợp với một giai đoạn nhất định, song không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu phát triển hiện nay.

Các phân tích cập nhật cho thấy những chương trình hỗ trợ quy mô lớn của chính phủ trong các ngành công nghiệp nặng như thép và hóa chất từ thập niên 1970 đã góp phần thúc đẩy sản lượng kinh tế tăng mạnh trong thời gian dài. Những bằng chứng này cho thấy chính sách công nghiệp có thể mang lại hiệu quả rõ rệt nếu được thiết kế phù hợp với điều kiện từng quốc gia.

Thực tế, nhiều nền kinh tế vẫn kiên trì theo đuổi cách tiếp cận này. Trung Quốc là trường hợp tiêu biểu khi triển khai hàng loạt chính sách hỗ trợ trong quá trình công nghiệp hóa và mở rộng xuất khẩu. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện tại các nền kinh tế phát triển, nơi chính phủ ngày càng tham gia sâu hơn vào việc định hình các ngành chiến lược nhằm tăng khả năng cạnh tranh và bảo đảm an ninh kinh tế.

Ngân hàng Thế giới định nghĩa chính sách công nghiệp là tập hợp các công cụ mà chính phủ sử dụng để định hướng cơ cấu sản xuất của nền kinh tế. Những công cụ này bao gồm ưu đãi thuế, trợ cấp tài chính, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, cùng các chương trình đào tạo nguồn nhân lực. Báo cáo cho biết đã xác định khoảng 15 nhóm công cụ chính sách đang được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu.

Một số ví dụ cụ thể được đưa ra nhằm minh họa hiệu quả của cách tiếp cận này. Romania được đánh giá đã tận dụng ưu đãi thuế để thu hút lực lượng kỹ sư có trình độ cao, qua đó phát triển ngành công nghệ thông tin và từng bước trở thành trung tâm phần mềm có vị thế trên thị trường quốc tế.

Dù vậy, Ngân hàng Thế giới cũng cảnh báo rằng chính sách công nghiệp không phải giải pháp bảo đảm tăng trưởng trong mọi trường hợp. Hiệu quả của các biện pháp phụ thuộc lớn vào năng lực thiết kế chính sách và chất lượng thực thi. Những sai sót trong quá trình triển khai có thể dẫn đến lãng phí nguồn lực hoặc tạo ra các méo mó trên thị trường.

Kết quả khảo sát cho thấy khoảng 80% nhà kinh tế tại các quốc gia đối tác của Ngân hàng Thế giới đánh giá chính sách công nghiệp hiện hiệu quả hơn so với trước đây. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra xu hướng nhiều chính phủ ưu tiên các biện pháp quy mô lớn như trợ cấp hoặc áp thuế, trong khi những yếu tố nền tảng như phát triển kỹ năng lao động và cải thiện hạ tầng chưa được chú trọng tương xứng.

Một số tổ chức quốc tế bày tỏ quan ngại rằng việc mở rộng chính sách công nghiệp có thể làm gia tăng nguy cơ phân mảnh kinh tế toàn cầu, kéo theo rủi ro về chi phí và quản trị. Nguy cơ tham nhũng hoặc kéo dài thời gian thực hiện dự án cũng được nhắc đến như những thách thức cần kiểm soát.

Dù còn nhiều tranh luận, sự thay đổi trong cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới cho thấy vai trò của nhà nước trong phát triển kinh tế đang được đánh giá lại trong bối cảnh mới. Khi môi trường toàn cầu ngày càng biến động, nhiều quốc gia tìm cách củng cố năng lực sản xuất nội địa và nâng cao khả năng chống chịu, trong đó chính sách công nghiệp trở thành một công cụ quan trọng trong bộ công cụ điều hành kinh tế.