Từ phòng khám nhi ở London đến phòng xử án tại Washington, mạng xã hội đang bị đối xử ngày càng giống thuốc lá: một sản phẩm đại chúng bị giới y khoa cảnh báo và giới lập pháp siết chặt.

Những tranh cãi đạo đức quanh “cơn nghiện màn hình” nay đã dịch chuyển thành báo cáo y tế, đề xuất cấm trẻ vị thành niên lên mạng và các vụ kiện nhắm thẳng vào cách các nền tảng thiết kế tính năng gây nghiện cho người dùng trẻ.

Khi bác sĩ kê thêm "chấn thương mạng xã hội"

Làn sóng phản đối tác động của mạng xã hội đối với giới trẻ đang chuyển từ những lo ngại đạo đức sang các hành động pháp lý và y tế cụ thể trên toàn cầu. Hơn một nửa trong số 132 bác sĩ được khảo sát tại Anh cho biết họ phải xử lý các ca tổn thương sức khỏe liên quan đến thiết bị công nghệ ít nhất một lần mỗi tuần, theo Reuters.

Viện Hàn lâm các trường Y Hoàng gia, cơ quan đại diện cho 23 trường và khoa y khoa của Anh và Ireland, vừa đệ trình báo cáo lên chính phủ nhằm kêu gọi các biện pháp bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Giới chuyên gia y tế nước này nhận định tác động của nền tảng trực tuyến đối với giới trẻ hiện nay nghiêm trọng tương đương với việc thiếu thắt dây an toàn trên ô tô hay hút thuốc lá.

Các tổn thương được giới y khoa ghi nhận trải dài từ thể chất, do trẻ em bắt chước các hành vi nguy hiểm hoặc nội dung khiêu dâm, đến tâm lý khi phải tiếp xúc với bạo lực trực tuyến. Hơn một phần ba số y bác sĩ tham gia khảo sát thậm chí phải đối mặt với các trường hợp này nhiều lần trong tuần. Đây được xem là một trong số ít vấn đề nhận được sự đồng thuận tuyệt đối từ giới lâm sàng trong những năm gần đây.

Áp lực pháp lý bủa vây tại Mỹ

Song song với mặt trận y tế tại châu Âu, các tập đoàn công nghệ cũng đang chịu áp lực pháp lý lớn tại Mỹ. Các doanh nghiệp sở hữu mạng xã hội đang bị kéo sâu vào vòng xoáy kiện tụng tập thể do các chính quyền bang và hệ thống trường công khởi xướng.

Vụ việc ở bang Vermont, nơi tổng chưởng lý cáo buộc Meta cố tình thiết kế Instagram để khai thác não bộ đang phát triển của thanh thiếu niên, chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh đó khi tòa án Tối cao mới đây bác đơn kháng cáo về thẩm quyền xét xử, mở đường cho vụ kiện tiếp tục diễn ra.

Bên cạnh đó, theo bản tin của Bloomberg, một vụ kiện do học khu Breathitt County ở bang Kentucky dẫn dắt, cáo buộc các nền tảng gây nghiện buộc nhà trường phải chi thêm tiền đối phó khủng hoảng sức khỏe tâm thần. Điều này có khả năng tạo ra án lệ cho hơn 1.200 đơn kiện tương tự của các khu học chánh trên toàn quốc.

Trước thềm phiên xử dự kiến diễn ra tại tòa án liên bang ở Oakland, California, Snapchat, YouTube và TikTok lần lượt chấp nhận dàn xếp, trong bối cảnh các ước tính độc lập cho rằng rủi ro trách nhiệm pháp lý trên lý thuyết với ngành có thể lên tới hàng trăm tỉ USD. Meta ban đầu là bị đơn lớn cuối cùng sẵn sàng ra tòa, nhưng sức ép từ chuỗi vụ kiện và các bản án bất lợi gần đây cho thấy mô hình kinh doanh dựa trên việc tối đa hóa thời gian online của người dùng trẻ tuổi đang đối mặt với nguy cơ bị định hình lại bởi chính các phòng xử án.

Những diễn biến tại Anh và Mỹ phản ánh một sự thay đổi cấu trúc trong cách các quốc gia quản lý không gian mạng. Nước Anh hiện đang tiến hành tham vấn về các lệnh hạn chế nghiêm ngặt, bao gồm khả năng cấm hoàn toàn trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, áp đặt giờ giới nghiêm và giới hạn thời gian truy cập ứng dụng.

Nếu các quy định mới tại Anh được thông qua và các vụ kiện tại Mỹ tạo ra án lệ bất lợi, mô hình kinh doanh dựa trên việc tối đa hóa thời gian sử dụng của người dùng trẻ tuổi sẽ đối mặt với rủi ro thay đổi toàn diện.