Báo cáo mới nhất của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) công bố hôm nay 23.9 vẽ ra một bức tranh hai mặt đối với triển vọng kinh tế Việt Nam năm nay. Mặt trước là một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực, được kéo bởi hoạt động sản xuất, dòng vốn FDI và giải ngân đầu tư công.

Mặt sau là lạm phát đi lên, thâm hụt thương mại mở rộng, và một hệ thống ngân hàng đang gánh gần trọn nhu cầu vốn cho cuộc tăng tốc. Theo ADB, triển vọng đã sáng hơn, nhưng những đánh đổi chính sách để giữ được tốc độ này cũng ngày càng rõ nét.

Nhanh hơn, nóng hơn 

Chỉ hai tháng sau lần dự báo gần nhất, ADB đã viết lại kịch bản cho kinh tế Việt Nam. Trong báo cáo Triển vọng Phát triển Châu Á (ADO) công bố ngày 23.9.2026, ADB nâng dự báo tăng trưởng năm 2026 lên 7,8%, từ mức 7,2% đưa ra hồi tháng 7.

Nhìn xa hơn, ADB cũng nâng luôn dự báo cho năm 2027 lên 7,6%, từ mức 7,0% trước đó, một tín hiệu cho thấy định chế này tin đà tăng trưởng sẽ hạ nhiệt có kiểm soát, chứ không đột ngột hụt hơi sau năm bùng nổ này.

Với mức dự báo này, Việt Nam đang vượt xa phần còn lại của khu vực. Tăng trưởng của các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương được dự báo chậm lại từ 5,5% năm 2025 xuống 5% trong năm nay. Riêng tăng trưởng của nhóm các quốc gia Đông Nam Á đang phát triển đạt 4,7%.

Tuy nhiên, câu chuyện lạm phát lại đang diễn biến theo chiều hướng ngược lại. Trong khi ADB hạ dự báo lạm phát toàn khu vực năm 2026 xuống 4,2% nhờ các biện pháp bình ổn giá, Việt Nam bị điều chỉnh theo chiều ngược lại, lên mức cao hơn cả khu vực lẫn mức 4% của Đông Nam Á đang phát triển. Dự báo lạm phát cũng được nâng tương ứng, lên 4,3% cho năm nay và 4% cho năm sau, so với 4% và 3,8% trước đó.

Lạm phát bình quân nửa đầu năm đã lên 4,4%, từ 3,3% cùng kỳ, khi chi phí nhà ở, điện nước, lương thực và vận tải cùng tăng. Lạm phát cơ bản nửa đầu năm tăng từ 3,2% lên 4,1%, cho thấy áp lực giá đang lan rộng, và tiếp tục nhích lên 4,2% trong tháng 7.

Cỗ máy chạy bằng đầu tư

GDP nửa đầu năm của Việt Nam tăng 8,2%, cao hơn mức 7,5% cùng kỳ năm trước, riêng chế biến, chế tạo tăng 10,2% và xây dựng tăng 9,5%. 

Nhưng con số nói lên nhiều nhất nằm ở phía cầu: Tổng tích lũy tài sản tăng 15,2%, gần gấp đôi mức tăng 8,2% của tiêu dùng cuối cùng.

Nguồn vốn giải ngân đến từ cả chính phủ lẫn các nhà đầu tư nước ngoài. Riêng nửa đầu năm, giải ngân đầu tư công đạt khoảng 357 ngàn tỉ đồng, cao hơn cùng kỳ năm trước khoảng 38 ngàn tỉ đồng, trong đó các dự án giao thông trọng điểm quốc gia chiếm khoảng 59 ngàn tỉ đồng. 

Đến cuối tháng 7, tổng giải ngân đầu tư công lũy kế đạt 425,3 ngàn tỉ đồng (16,3 tỉ USD), mới bằng 41,9% kế hoạch năm, nghĩa là hơn một nửa nguồn vốn vẫn còn chờ được bơm ra trong những tháng cuối năm. Đây là dư địa để hạ tầng và xây dựng tiếp tục là đầu kéo tăng trưởng trong nửa cuối năm.

Vốn FDI đăng ký nửa đầu năm tăng 61% lên 34,7 tỉ USD, vốn giải ngân đạt 13 tỉ USD, cao nhất trong 5 năm. Hoạt động sản xuất chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khi chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) tăng từ 51,8 điểm trong tháng 6 lên 52,9 điểm trong tháng 7.

Mắt xích yếu trong nền kinh tế lại đến từ tiêu dùng nội địa. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 7 tháng tăng 13,1% theo giá hiện hành, nhưng loại trừ yếu tố giá chỉ còn 7,5%, gần như dậm chân tại chỗ so với 7,4% cùng kỳ.

Tín dụng tăng nhanh, GDP tăng nhanh, nhưng hộ gia đình không mở hầu bao nhanh hơn. Tăng lương tối thiểu và các chính sách giảm thuế giá trị gia tăng tới cuối năm 2026 được ADB dự báo sẽ hỗ trợ kéo sức mua hồi phục.

Chính sách vẫn đang tiếp sức cho đà tăng. Ngân hàng Nhà nước giữ lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5% và mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15%. Thu ngân sách nửa đầu năm đạt 1.568,2 ngàn tỉ đồng, tăng 17,7% và bằng 62% dự toán, đủ dư địa để chính sách tài khóa tiếp tục mở rộng về phía mức thâm hụt 4,2% GDP được phê duyệt. Tuy vậy, nhu cầu vốn lớn, áp lực lãi suất và sức ép quay trở lại với đồng Việt Nam đang khép dần cánh cửa nới lỏng tiền tệ.

Cái giá của tốc độ

Không có bữa trưa nào miễn phí, và Việt Nam đang trả giá cho tốc độ 7,8% bằng chính hệ thống tài chính của mình.

Tín dụng ngân hàng hiện tương đương 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp, kênh dẫn vốn thay thế lẽ ra phải lớn dần theo quy mô nền kinh tế, vẫn giậm chân ở mức 10% GDP. Nói cách khác, gần như mọi đồng vốn tài trợ cho làn sóng hạ tầng và đô thị hóa hiện nay đều đi qua bảng cân đối của ngân hàng. 

Đến cuối tháng 6, tín dụng đã phình thêm khoảng 8% so với cuối năm 2025, đưa dư nợ lên xấp xỉ 20.000 ngàn tỉ đồng, tốc độ vượt xa tăng trưởng huy động, đẩy tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) ở nhiều ngân hàng áp sát hoặc vượt trần quy định. 

Theo ADB, bộ đệm vốn tương đối mỏng và độ vênh kỳ hạn kéo dài đang giới hạn khả năng duy trì tốc độ tăng tín dụng cao, nhất là với các dự án hạ tầng lớn cần vốn dài hạn.

Trong khi đó, các tập đoàn lớn trong nước ngày càng đóng vai trò lớn hơn trong hạ tầng và phát triển đô thị, với ngân hàng được kỳ vọng là nguồn tài trợ chính. Sự phụ thuộc ngày càng lớn vào vốn ngân hàng có thể làm gia tăng rủi ro thanh khoản, rủi ro kỳ hạn và rủi ro tập trung tín dụng.

Rủi ro đối với tăng trưởng tiếp theo tới từ hoạt động thương mại. Nhập khẩu tăng 34,8% trong 7 tháng, bỏ xa mức 21,7% của xuất khẩu, kéo thâm hụt thương mại hàng hóa lên 20,5 tỷ USD. Cán cân vãng lai dịch chuyển từ mức thặng dư 5,3% GDP cùng kỳ năm ngoái đã chuyển sang thâm hụt khoảng 3,4% GDP, một phần vì kiều hối cũng chảy về chậm hơn. 

Dòng vốn vào không đủ bù đắp khoảng trống đó, khiến cán cân thanh toán tổng thể giảm và dự trữ ngoại hối co lại còn tương đương 2,1 tháng nhập khẩu, từ 2,4 tháng cuối năm 2025. Bộ đệm mỏng đi sẽ tạo áp lực lớn hơn cho ngân hàng Nhà nước trong điều chỉnh tỉ giá. 

Cuối cùng là bức tranh kinh doanh còn nhiều bất định khi 155.300 doanh nghiệp đã rời thị trường trong 7 tháng đầu năm. Gói giảm 30% thuế thu nhập cho doanh nghiệp doanh thu dưới 10 tỷ đồng, hay 408 ngàn tỷ đồng tín dụng ưu đãi từ 12 ngân hàng thương mại, đều là những liều thuốc đúng hướng, nhưng theo ADB, vốn rẻ hơn không có nghĩa gì nhiều với những doanh nghiệp nhỏ không có tài sản thế chấp để vay. 

Đây là lý do ADB nhấn mạnh nhu cầu về những cơ chế bảo lãnh tín dụng và chia sẻ rủi ro thực chất hơn, thay vì chỉ hạ lãi suất trên giấy. ADB xem việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp là một ưu tiên cấu trúc không thể trì hoãn: chừng nào đóng góp của kênh huy động vốn này còn nhỏ, hệ thống ngân hàng sẽ còn phải một mình gánh vác rủi ro của cả nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh.

Và còn những rủi ro nằm ngoài tầm với của các nhà hoạch định chính sách: chính sách thuế quan còn bất định của Mỹ, căng thẳng địa chính trị toàn cầu, giá năng lượng cao, và El-nino. 

“Việt Nam cần tiếp tục điều hành kinh tế vĩ mô một cách thận trọng nhằm kiềm chế lạm phát, bảo đảm ổn định tài chính,” ông Shantanu Chakraborty, giám đốc quốc gia ADB tại Việt Nam, nhận định.