Chính quyền tổng thống Donald Trump đã tìm ra một cách mới để áp thuế đối với 60 quốc gia cung cấp gần như toàn bộ lượng hàng nhập khẩu của Mỹ: Cáo buộc các nước này không thực thi đầy đủ lệnh cấm đối với hàng hóa nước ngoài được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Nếu được thông qua, các mức thuế này sẽ tạo ra một rào cản thương mại mới và có thể ít đối mặt với rủi ro pháp lý hơn so với các mức thuế đối ứng mà ông Trump công bố vào tháng 4 năm ngoái và bị tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ vào tháng 2.

Chính phủ Mỹ cho rằng các quốc gia bị ảnh hưởng hoặc chưa cấm hàng nhập khẩu được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, hoặc chưa thực thi nghiêm túc các lệnh cấm đó. Lập luận của Washington không tập trung vào vấn đề nhân quyền. Theo cách nhìn của Mỹ, những nước không ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức đang được hưởng lợi thế cạnh tranh không công bằng.

Vì sao Mỹ ưu tiên vấn đề lao động cưỡng bức trong chương trình nghị sự thương mại?

Mỹ đã cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức từ năm 1930. Washington cũng áp dụng các biện pháp nhắm vào hàng hóa từ những khu vực cụ thể. Một đạo luật năm 2021 cấm toàn bộ hàng nhập khẩu từ khu vực Tân Cương của Trung Quốc dựa trên giả định rằng các sản phẩm này được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Đội ngũ của ông Trump đã quay lại vấn đề lao động cưỡng bức như một cách để tái áp đặt thuế quan diện rộng sau phán quyết của Tòa án Tối cao hồi tháng 2. Tòa án cho rằng các mức thuế “Ngày Giải phóng” được công bố ngày 2.4.2025 là vi hiến.

Chính phủ Mỹ đã được yêu cầu hoàn trả các khoản thuế này. Chúng được áp dụng dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977. Quá trình đó vẫn đang diễn ra.

Vài tuần sau phán quyết trên, văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã khởi động hai cuộc điều tra theo Điều khoản 301 của đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào lao động cưỡng bức và tình trạng dư thừa công suất sản xuất. Đạo luật này cho phép chính phủ áp dụng các biện pháp trừng phạt, bao gồm thuế quan.

USTR hiện đã công bố báo cáo về cuộc điều tra lao động cưỡng bức. Báo cáo về dư thừa công suất vẫn chưa được công bố.

Lao động cưỡng bức là gì?

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) định nghĩa lao động cưỡng bức là mọi công việc hoặc dịch vụ được yêu cầu từ một cá nhân dưới sự đe dọa của hình phạt và người đó không tự nguyện thực hiện công việc hoặc dịch vụ đó.

Chính quyền Mỹ biện minh thế nào cho các mức thuế mới?

Khác với đạo luật năm 2021 vốn dựa trên đánh giá điều kiện lao động tại một quốc gia cụ thể, báo cáo mới không tìm cách xác định liệu các nước có thực sự nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức hay không. Báo cáo cũng không đánh giá liệu hàng hóa tại các quốc gia đó có được sản xuất bằng lao động cưỡng bức hay không.

Thay vào đó, USTR xem xét liệu một quốc gia có lệnh cấm chính thức đối với hàng nhập khẩu được sản xuất bằng lao động cưỡng bức hay không, đồng thời đánh giá mức độ thực thi hoặc các nỗ lực ngăn chặn những mặt hàng này.

USTR lập luận rằng việc một quốc gia không thực thi lệnh cấm lao động cưỡng bức sẽ “gây gánh nặng hoặc hạn chế thương mại Mỹ bằng cách đặt các nhà sản xuất Mỹ vào thế cạnh tranh không công bằng với hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức tại cả thị trường xuất khẩu và thị trường Mỹ. Điều đó cũng khiến hàng hóa nước ngoài được sản xuất mà không sử dụng lao động cưỡng bức hoặc đầu vào từ lao động cưỡng bức bị đẩy khỏi thị trường nội địa của họ sang Mỹ và các thị trường khác.”

Ví dụ với Canada, USTR cho rằng dù nước này đã cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức gần sáu năm trước, việc Ottawa dường như chưa công bố số liệu hoặc thông tin chính thức về hoạt động thực thi cho thấy mức độ thực thi còn thấp.

Báo cáo cũng cho rằng việc hàng xuất khẩu của Mỹ như thuốc lá, gạo, thịt bò hoặc bông mất thị phần tại những quốc gia có lo ngại hoặc bằng chứng về lao động cưỡng bức cho thấy “hàng xuất khẩu của Mỹ có thể đã chịu tác động bất lợi từ sự cạnh tranh của hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức”. Một khả năng khác là những mặt hàng này đã đi vào thị trường Mỹ và làm suy yếu doanh nghiệp Mỹ.

Các mức thuế liên quan đến lao động cưỡng bức sẽ hoạt động ra sao?

USTR đề xuất áp thuế 10% hoặc 12,5% đối với hàng nhập khẩu từ 60 quốc gia bị điều tra. Mức thuế cụ thể phụ thuộc vào nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm việc quốc gia đó đã đạt được thỏa thuận thương mại với chính quyền ông Trump hay chưa.

Ngoài ra còn có một cơ chế đặc biệt nhằm “cho phép một khối lượng nhất định hàng may mặc và dệt may từ một số nền kinh tế được nhập khẩu vào Mỹ” với mức thuế thấp hơn.

Các khoản thuế này sẽ được thu tại cửa khẩu giống như những loại thuế quan khác. USTR sẽ quyết định mức thuế cuối cùng sau các phiên điều trần và quá trình lấy ý kiến công chúng.

Tác động của các mức thuế mới sẽ như thế nào?

60 quốc gia bị điều tra chiếm tới 99,4% tổng lượng hàng nhập khẩu của Mỹ. Các nước chịu ảnh hưởng lớn nhất nhiều khả năng là Mexico, Canada và Trung Quốc, ba nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Mỹ trong năm ngoái, theo quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Các mức thuế mà chính quyền ông Trump muốn thay thế vốn khác nhau giữa các quốc gia nên tác động của chính sách mới cũng sẽ khác nhau.

Theo phân tích của Bloomberg, thuế đối với Canada và Mexico sẽ ở mức 10%, trong khi thuế đối với Trung Quốc là 12,5%. Ngoài ra còn có nhiều ngoại lệ đáng kể dành cho các mặt hàng điện tử.

Chuyên gia của Bloomberg Economics là Maeva Cousin cho biết nếu được triển khai, các mức thuế mới chỉ làm tăng thuế suất hiệu dụng của Mỹ thêm 0,5 điểm phần trăm so với mức hiện tại là 10,7%.

Kịch bản này được tính toán với giả định các mức thuế theo Điều khoản 122, vốn được áp dụng tạm thời sau phán quyết của Tòa án Tối cao, sẽ hết hiệu lực.

Dù chính phủ Trung Quốc đã chỉ trích động thái thuế quan mới nhất của Washington, Bắc Kinh trước đây từng phát tín hiệu rằng họ có thể chấp nhận một mức tăng thuế nhất định miễn là tổng thuế suất không vượt quá mức đã được hai bên thống nhất trong các cuộc đàm phán hồi tháng 10 năm ngoái.

Các bước tiếp theo của đề xuất thuế quan này là gì?

Các mức thuế hiện vẫn chưa được hoàn tất. Theo thông báo của USTR, công chúng hiện có thể gửi ý kiến về đề xuất này và đăng ký điều trần vào ngày 7.7.

Các mức thuế theo Điều khoản 122 sẽ hết hạn vào cuối tháng 7. Vì vậy, chính quyền ông Trump có thể tìm cách công bố việc triển khai các mức thuế mới theo Điều khoản 301 vào đúng thời điểm đó.