Qua những khung hình: Tam giác quyền lực và những khoảnh khắc lịch sử

BBWV - Cùng nhìn lại tám thập niên định hình cán cân quyền lực thế giới trong những bức ảnh thượng đỉnh, và vì sao cuộc gặp Mỹ-Trung-Nga lần này lại khác.

Tác giả: Rebecca Choong Wilkins

19 tháng 11, 2026 lúc 9:45 PM

Cuộc gặp ba bên giữa ổng Donald Trump, ổng Tập Cận Bình và ông Vladimir Putin được giới thiệu là cơ hội cho hợp tác toàn cầu, nhưng đồng thời làm dấy lên lo ngại rằng lãnh đạo của ba cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới đang chia nhau các phạm vi ảnh hưởng. Dù hội nghị ít có kết quả cụ thể, hình ảnh lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga cùng xuất hiện tại một thượng đỉnh chưa từng có tiền lệ nhiều khả năng sẽ đi vào lịch sử.

Những hình ảnh này cũng gợi nhớ đến các bức ảnh kinh điển từ một hội nghị thượng đỉnh giữa các cường quốc cách đây khoảng tám thập niên. Tháng 2.1945, Franklin Roosevelt, Winston Churchill và Josef Stalin gặp nhau tại thị trấn ven biển Yalta khi quân đội của họ đang siết chặt vòng vây Đức Quốc xã, và cùng chụp một bức ảnh trở thành một trong những bức ảnh định hình nền ngoại giao thế kỷ 20.

2000x1561
Các nhà lãnh đạo phe Đồng minh, từ trái sang phải, gồm thủ tướng Anh Winston Churchill, tổng thống Mỹ Franklin Roosevelt và nhà lãnh đạo Liên Xô Josef Stalin, ngồi tại Cung điện Livadia trong Hội nghị Yalta tháng 2.1945. Hình ảnh: Bettmann/Getty Images

Hình ảnh "ba ông lớn" ngồi cạnh nhau đã trở thành biểu tượng của một thời đại, khi một nhóm nhỏ các cường quốc dường như có thể định đoạt số phận của những quốc gia ở rất xa bàn đàm phán.

Phép so sánh này có giới hạn. Roosevelt, Churchill và Stalin là đồng minh thời chiến, sắp giành chiến thắng trước những kẻ thù chung. Còn ông Tập, ông Trump và ông Putin không có một dự án chung nào như vậy.

Những thập niên sau đó còn xuất hiện nhiều khoảnh khắc khác khi chính trị các cường quốc dường như được cô đọng trong một khung hình, từ đối đầu và hòa hoãn trong Chiến tranh Lạnh đến sự sụp đổ của Liên Xô và sự trỗi dậy của Trung Quốc. Dưới đây là những hình ảnh điểm nhấn:

594x390
Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc, chủ tịch Mao Trạch Đông, và Josef Stalin tại buổi lễ mừng sinh nhật lần thứ 70 của ông Stalin ở Moscow, tháng 12.1949. Hình ảnh: Universal History Archive/Getty Images

Trước ngày rạn nứt: 1949

Chiến tranh Lạnh thuở ban đầu chia các cường quốc thành hai phe. Sau chiến thắng của Đảng Cộng sản do ông Mao Trạch Đông lãnh đạo trong nội chiến Trung Quốc, chuyến công du nước ngoài đầu tiên của ông Mao là đến Moscow, nơi các cuộc đàm phán với Stalin dẫn đến liên minh Xô-Trung năm 1950. Hình ảnh hai nhà lãnh đạo cộng sản bên nhau dường như cho thấy một khối hùng mạnh đang hình thành để đối đầu với phương Tây do Mỹ dẫn đầu.

Chưa đầy một thập niên sau, quan hệ đối tác này đổ vỡ. Các cuộc đụng độ biên giới năm 1969 thậm chí khiến Bắc Kinh lo ngại Liên Xô có thể tấn công các cơ sở hạt nhân của Trung Quốc. Sự rạn nứt Xô-Trung khiến cả ba thủ đô đều bất an, lo rằng hai cường quốc có thể liên kết chống lại cường quốc còn lại.

2000x1621
Ông Mao Trạch Đông (trái) đón tổng thống Mỹ Richard Nixon tại nhà riêng ở Bắc Kinh, tháng 2.1972. Hình ảnh: AFP/Getty Images

Tổng thống Mỹ Richard Nixon đã tận dụng sự rạn nứt này. Bắc Kinh và Washington vẫn là đối thủ về mặt ý thức hệ, nhưng cả hai đều xem Moscow là mối đe dọa lớn hơn. Cuộc gặp của ông Nixon với ông Mao năm 1972 chấm dứt hơn hai thập niên cách biệt và biến Chiến tranh Lạnh thành một cuộc cạnh tranh tay ba rõ nét hơn.

Thế tam giác đó đã định hình phần lớn chính trị các cường quốc kể từ đó, nhưng cán cân đã thay đổi đáng kể. Vào thời điểm ấy, Trung Quốc là đối tác nhỏ nghèo khó của hai siêu cường. Ngày nay, nền kinh tế Trung Quốc lớn hơn nhiều so với Nga, trong khi Mỹ vẫn phụ thuộc nặng nề vào hàng xuất khẩu của Bắc Kinh.

2000x1295
Ông Richard Nixon (trái) và tổng bí thư Liên Xô Leonid Brezhnev ký các thỏa thuận SALT I tại điện Kremlin ở Moscow ngày 26.05.1972. Hình ảnh: Sovfoto/Universal Images Group Editorial/Getty Images

Xoay xở với Moscow: thập niên 1970 và 1980

Ông Nixon tìm cách quản lý cả hai đối thủ của Mỹ trong Chiến tranh Lạnh. Chỉ vài tháng sau khi gặp ông Mao, tổng thống Mỹ có mặt tại Moscow để ký hiệp ước SALT I với nhà lãnh đạo Liên Xô Leonid Brezhnev, lần đầu tiên hạn chế vũ khí chiến lược. Đây là một minh chứng trực quan khác cho nền ngoại giao tam giác đang vận hành, khi Washington xoay xở giữa các đồng minh cũ đã trở thành đối thủ.

2000x1334-2-1
Tổng thống Mỹ Ronald Reagan và nhà lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev gặp nhau lần đầu cùng nhiều cố vấn tại Hội nghị thượng đỉnh Geneva, tháng 11.1985. Hình ảnh: Mary Ann Fackelman/Camera Press/Redux

Đến đầu thập niên 1980, quá trình xích lại gần nhau nhường chỗ cho đối đầu trở lại giữa Mỹ và Liên Xô.

Cuộc gặp đầu tiên giữa lãnh đạo Mỹ Ronald Reagan và ông Mikhail Gorbachev năm 1985 có ý nghĩa không phải vì những gì nó tạo ra ngay lập tức, mà vì những gì diễn ra sau đó: hai bên tuyên bố không thể thắng một cuộc chiến tranh hạt nhân và không bao giờ được để nó xảy ra, qua đó mở đường cho các thỏa thuận kiểm soát vũ khí và cuối cùng là sự hạ nhiệt của Chiến tranh Lạnh.

Sau sụp đổ: thập niên 1990 và sự kiện 11.9

Sự sụp đổ của Liên Xô vào đầu thập niên 1990 mở ra một trật tự thế giới mới. Những hình ảnh ông Bill Clinton và tổng thống Nga Boris Yeltsin cười đùa bên nhau phản ánh hy vọng ngày càng lớn rằng các kẻ thù thời Chiến tranh Lạnh cuối cùng có thể chôn vùi sự đối địch, dù Nga vật lộn với giai đoạn chuyển đổi hậu Xô viết còn Mỹ đang ở vị thế thống trị không đối thủ.

2000x1334-3-1
Tổng thống Mỹ Bill Clinton (phải) cười cùng tổng thống Nga Boris Yeltsin trong cuộc họp báo ở Hyde Park, New York, ngày 23.10.1995. Hình ảnh: Wally McNamee/Corbis Historical/Getty Images

Những kỳ vọng tương tự cũng hiện rõ khi ông Clinton, ông Yeltsin và chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân cùng đứng bên nhau tại Moscow để kỷ niệm 50 năm chiến thắng trong Thế chiến II. Nhìn lại, vị thế của họ lúc đó thật đáng chú ý: Washington ở đỉnh cao quyền lực thời hậu Chiến tranh Lạnh, Moscow suy yếu, còn Bắc Kinh phải nhiều năm nữa mới nổi lên thành đối thủ chiến lược chính của Mỹ.

594x421
Ông Vladimir Putin (từ trái) trò chuyện với ông George W. Bush, cả hai đều mặc áo lụa truyền thống Trung Quốc, khi cùng chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân đi đến buổi chụp ảnh chung của các nhà lãnh đạo tại hội nghị thượng đỉnh APEC ở Thượng Hải, ngày 21.10.2001. Hình ảnh: Eriko Sugita/AFP/Getty Images

Vụ khủng bố 11.9 đã tạm thời tạo ra một sự liên kết khác. Tại hội nghị APEC ở Thượng Hải, ông George W. Bush tìm kiếm sự ủng hộ của ông Putin và ông Giang cho chiến dịch chống khủng bố do Mỹ dẫn đầu. Đó dường như là một giai đoạn khác mà Washington có thể theo đuổi quan hệ mang tính xây dựng với cả hai.

Nhưng sự đồng thuận đó chỉ mang tính nhất thời. Quan hệ Mỹ-Nga xấu đi, trong khi sự trỗi dậy về kinh tế và quân sự của Trung Quốc ngày càng định hình lại chiến lược của Mỹ ở châu Á.

2000x1367
Ông Vladimir Putin (trái) và ông Donald Trump hội đàm bên lề Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Hamburg, Đức, ngày 07.07.2017. Hình ảnh: Saul Loeb/AFP/Getty Images

Bộ ba mới: thập niên 2020

Đến năm 2022, thế tam giác lại dịch chuyển. Ông Tập và ông Putin gặp nhau tại Bắc Kinh và tuyên bố một quan hệ đối tác "không giới hạn". Hai mươi ngày sau, Nga tấn công Ukraine, và nỗ lực cô lập Moscow của phương Tây sau đó càng đẩy nước này đến gần Bắc Kinh hơn.

594x382
Ông Vladimir Putin (trái) và ông Tập Cận Bình chụp ảnh trong cuộc gặp tại Bắc Kinh, ngày 04.02.2022. Hình ảnh: Alexei Druzhinin/Sputnik/AFP/Getty Images

Hành trình từ Mao và Stalin đến Tập và Putin cho thấy một sự đảo ngược đáng kể. Liên Xô từng là đối tác cấp trên của Trung Quốc; ngày nay Nga là bên yếu hơn trong một mối quan hệ ngày càng nghiêng về phía Bắc Kinh. Điều còn lại bền bỉ là bản thân thế chiến lược tam giác, cùng nỗi lo ở mỗi thủ đô rằng những thay đổi giữa hai nước còn lại có thể làm lệch cán cân quyền lực.

Hình ảnh:
Ông Putin, ông Tập và ông Trump tại cuộc gặp ba bên ở Thâm Quyến. Hình ảnh: Mandel Ngan/AFP/Getty Images

Theo Bloomberg

Theo phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn

https://phattrienxanh.baotainguyenmoitruong.vn/tam-giac-quyen-luc-va-nhung-khung-hinh-lich-su-61691.html

#lịch sử
#Tập Cận Bình
#Vladimir Putin
#Franklin Roosevelt
#Josef Stalin
#Mao Trạch Đông
#Richard Nixon
#Leonid Brezhnev
#Winston Churchill
#Ronald Reagan
#thượng đỉnh Mỹ Trung Nga
#Donald Trump

Mới nhất

Videos mới nhất