Tháng 9 năm ngoái, nhà đầu tư bất động sản người Anh Martin Bellamy đã công bố một đề xuất hợp thời. Ông sẽ phát triển một trung tâm dữ liệu trị giá 15 tỉ bảng Anh (20 tỉ USD) tại Scotland, một trong những cơ sở máy tính lớn nhất châu Âu dành cho trí tuệ nhân tạo. Ông nói rằng dự án này sẽ thuộc về nước Anh, cung cấp năng lực "AI chủ quyền" mà các chính phủ khắp nơi đều khao khát.

Tuy nhiên, địa điểm của dự án được đề xuất vẫn chỉ là một mảnh đất um tùm cỏ dại ở bờ biển phía tây công nghiệp của Scotland, dấu hiệu mới nhất cho thấy ngay cả một trong những nền kinh tế giàu có nhất thế giới cũng đang vật lộn để đạt được sự độc lập về công nghệ mà các chính trị gia đang yêu cầu.

Kế hoạch của công ty ông Bellamy, AI Pathfinder, là một phần trong làn sóng các đề xuất vào năm 2025 nhằm mang lại nhiều tài nguyên máy tính hơn cho vương quốc Anh. Công ty khởi nghiệp của ông mô tả khả năng tạo ra, kiểm soát và cung cấp công nghệ tại địa phương là "không chỉ mang tính chiến lược mà còn thiết yếu" đối với quốc gia.

Chính phủ Anh đã ca ngợi dự án và các quan chức Scotland hoan nghênh "hàng trăm việc làm tay nghề cao" mà dự án sẽ mang lại, cùng chung tiếng nói với dàn đồng ca ngày càng lớn từ các chính trị gia coi các trung tâm dữ liệu là động lực cho tăng trưởng kinh tế. Các quan chức trên khắp châu lục ngày càng nói về AI như một vấn đề an ninh quốc gia, cảnh báo về những rủi ro khi phụ thuộc vào thung lũng Silicon và châu Á về công nghệ.

Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, nước Anh đã mất một khu trung tâm dữ liệu lớn từ OpenAI và chứng kiến nhiều công ty khởi nghiệp máy tính trong nước chuyển nguồn lực ra nước ngoài. Trong khi đó, tác động tiềm tàng đến nguồn năng lượng đã khiến chính phủ Scotland ở Edinburgh phải xem xét việc đóng băng tất cả các đơn đăng ký mới.

Kế hoạch của ông Bellamy giờ đây trông giống một bài học cảnh tỉnh trong cơn sốt theo đuổi "AI chủ quyền". Công ty của ông đã sụp đổ, sa lầy vào các vụ kiện tụng gay gắt và mất đi phần lớn nhân sự. Đây là một câu chuyện doanh nghiệp bất thường, nhưng nó cho thấy mức độ thổi phồng của rất nhiều siêu dự án AI đã được hứa hẹn.

"Có rất nhiều màn tung hỏa mù," ông Mark Boost, Tổng Giám đốc (CEO) của Civo, một nhà cung cấp dịch vụ AI và đám mây của Anh có khách hàng bao gồm Đại học Oxford, cho biết. Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn là "khó khăn trên toàn châu Âu," ông nói.

Cam kết của AI Pathfinder về việc xây dựng công suất AI lên tới 1,5 gigawatt - sử dụng đủ năng lượng để cung cấp cho thành phố Glasgow cách đó 30 dặm - đã phản ánh cơn sốt vàng xung quanh các trung tâm dữ liệu.

Công ty chị em của hãng, Pathfinder 1, vẫn có kế hoạch biến kế hoạch này thành hiện thực, ông Bellamy cho biết trong một phản hồi các câu hỏi từ Bloomberg. "Pathfinder 1 có ý định rõ ràng là sẽ triển khai địa điểm Irvine," ông nói trong một tuyên bố. "Là một Khu Doanh nghiệp, địa điểm này rất phù hợp với mục đích sử dụng dự kiến là một trung tâm dữ liệu AI, và Pathfinder 1 dự kiến quá trình lập kế hoạch sẽ sớm bắt đầu."

Gần đây, khu đất rộng 196 mẫu Anh này có một hàng rào kim loại và một tấm biển "rao bán". Người dân địa phương không thấy dấu hiệu nào của kế hoạch phát triển, hay thực sự là các khoản đầu tư và việc làm đã được hứa hẹn. "Tôi chưa nghe thấy gì cả," Kat Jones, một nhà hoạt động người Scotland chuyên theo dõi các kế hoạch trung tâm dữ liệu địa phương về tác động môi trường của chúng, cho biết. "Nó hoàn toàn không nằm trong tầm quan tâm của tôi."

Nhu cầu không ngừng về tài nguyên máy tính đã tạo ra một ngành công nghiệp phụ trợ bùng nổ, biến những người khai thác tiền mã hóa và các doanh nhân có kinh nghiệm công nghệ hạn chế thành các tỉ phú AI. Các chính trị gia trên toàn cầu đang đổ xô quảng bá các kế hoạch này như động lực tăng trưởng kinh tế, đưa ra các đặc quyền và ưu đãi phát triển.

Nhưng nhiều dự án đã vấp ngã ở những điểm chi tiết về tài chính hoặc quy hoạch. QTS của Blackstone Inc. gần đây đã rút khỏi một khu trung tâm dữ liệu rộng 2.100 mẫu Anh ở Virginia. Một sáng kiến cơ sở hạ tầng AI lớn của Liên minh châu Âu đang bị đình trệ do chậm trễ.

Công ty nghiên cứu DC Byte đã theo dõi khoảng 8.400 dự án trung tâm dữ liệu toàn cầu tính đến quý II. Khoảng 40% trong số đó chưa đi vào hoạt động và hơn một phần sáu chưa có công trình nào đang được xây dựng hoặc cam kết.

Nước Anh đã phải vật lộn một cách đặc biệt vì giá điện, thuộc hàng cao nhất ở châu Âu. OpenAI đã thông báo vào đầu năm nay rằng họ đang tạm dừng Stargate UK, một khu trung tâm dữ liệu dự kiến đặt tại một đặc khu kinh tế, với lý do là các quy định và chi phí năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Scotland đã cố gắng quảng bá nguồn năng lượng gió dồi dào và đất đai không có người ở của mình như một nơi lý tưởng cho các trung tâm dữ liệu. Vào tháng 3, chính phủ Scotland đã công bố một kế hoạch 5 năm để "khai thác tiềm năng của AI" và mời các công ty xây dựng trên các địa điểm được tài trợ công.

Điều này bao gồm các công ty từ những nhân vật như Bellamy, một nhà đầu tư được biết đến nhiều hơn với các bến du thuyền hơn là tiềm năng AI. Tuy nhiên, sự nghiệp của ông đã cho thấy một con mắt tinh tường trong việc nắm bắt các khoản chi tiêu của chính phủ.

Du thuyền và Vắc-xin

Trong hơn hai thập kỷ, ông Bellamy đã điều hành Salamanca Group, một công ty đầu tư chuyên tài trợ cho các dự án phát triển nhà ở, trung tâm thương mại và cảng biển. Công ty đã dành bốn năm để nâng cấp bến du thuyền OneOcean ở Barcelona, biến nó thành nơi mà công ty gọi là "một trong những điểm đến siêu du thuyền lớn nhất ở Địa Trung Hải." Trong đại dịch Covid, ông Bellamy đã thành lập một công ty có tên là National Vaccine Production Facility Ltd. Công ty này đã bị giải thể vào tháng 1.2022.

Kể từ năm 2017, Salamanca Group đã quản lý một khu đất bỏ hoang ở Somerset, miền nam nước Anh, trong một khu doanh nghiệp của chính phủ. Địa điểm này, được gọi là Gravity Smart Campus, là nơi đặt một nhà máy pin Jaguar khổng lồ của Tata Group. Vào tháng 4, Vương quốc Anh đã chi 380 triệu bảng Anh tài trợ cho nhà máy dự kiến này. (Ông Bellamy cho biết trong một tuyên bố rằng Salamanca Group và Gravity Smart Campus không liên quan đến AI Pathfinder.)

Ông Bellamy cũng được liệt kê là giám đốc của Wildfox Resorts, công ty đang thành lập một điểm đến nghỉ dưỡng ở xứ Wales và là một phần của chương trình đầu tư của chính phủ.

Ban đầu được quảng cáo là một dự án trị giá 300 triệu bảng Anh khai trương vào năm 2027, khu nghỉ dưỡng đã phải đối mặt với "sự chậm trễ đáng kể" do điều kiện thị trường và hiện có ngân sách 200 triệu bảng Anh, theo Tom Edington, CEO của khu nghỉ dưỡng.

Khi chính phủ chuyển hướng sang các trung tâm dữ liệu, ông Bellamy đã tham gia. Năm 2024, Salamanca Group cho biết họ đã giúp "đóng một vai trò then chốt" trong việc đảm bảo một trung tâm dữ liệu trị giá 10 tỉ bảng Anh được lên kế hoạch ở miền bắc nước Anh.

Ông Bellamy thành lập AI Pathfinder vào tháng 5.2025, tuyển dụng một đội ngũ nhỏ bao gồm các cựu binh của Google và Dell Technologies. Bốn tháng sau, công ty đã ra mắt với những kế hoạch táo bạo: một cơ sở trị giá 3,4 tỉ bảng Anh ở Northamptonshire, phía bắc London, và một địa điểm lớn hơn nhiều ở Scotland.

Lúc đầu, công ty dường như đang tiến triển nhanh chóng. Họ bắt đầu vòng tài trợ hạt giống trị giá 100 triệu bảng Anh vào tháng 11, vòng này sẽ mang lại cho công ty mức định giá 500 triệu bảng Anh.

Ông Bellamy đã bổ sung bốn giám đốc, bao gồm Dominic Johnson, một nhà quản lý quỹ phòng hộ từng là phó chủ tịch Đảng Bảo thủ và là thành viên của Thượng viện Anh. Chính phủ Anh lại một lần nữa quảng bá cho ông Bellamy, nói rằng công ty khởi nghiệp của ông đang "đẩy nhanh tiến độ AI chủ quyền của Anh" với kế hoạch đầu tư 18 tỉ bảng Anh trong năm năm tới.

Vụ tranh chấp pháp lý

Sau đó, mọi thứ bắt đầu trở nên rối ren. Ông Bellamy điều hành một công ty mẹ đứng sau AI Pathfinder cùng với Patrick Hughes, một đối tác kinh doanh thường xuyên. Theo các hồ sơ pháp lý ở London, hai người đã bất đồng về việc ai sẽ trang trải khoản tài trợ ban đầu 25 triệu bảng Anh, và ông Hughes tuyên bố đã hoàn toàn bất ngờ trước các quyết định bổ nhiệm hội đồng quản trị và nỗ lực gây quỹ của ông Bellamy. Đến đầu năm mới, trung tâm dữ liệu đã hứa ở Anh vẫn chưa được khởi công.

Vào tháng 1, một số giám đốc điều hành tại AI Pathfinder, bao gồm cả những người từ Google và Dell, đã thành lập một thực thể mới có tên là Sovereign AI với kế hoạch kinh doanh tương tự. Một số nhân viên của ông Bellamy đã đi theo.

Trong một vụ kiện, các luật sư của ông Hughes đã cáo buộc ông Bellamy bí mật dàn xếp việc bán tài sản của công ty khởi nghiệp của mình cho Sovereign AI. Ngược lại, luật sư của ông Bellamy cáo buộc ông Hughes đã buộc AI Pathfinder phải phá hỏng kế hoạch tài chính, khiến giá trị của nó "gần như bằng không." Luật sư đại diện cho cả ông Bellamy và ông Hughes đều từ chối bình luận, cũng như chính ông Bellamy.

Parham Kouchikali, đối tác tố tụng tại Winston Taylor, đại diện cho ông Johnson và ba người khác trong vụ kiện từ ông Hughes, cho biết các khách hàng "tự tin vào vụ kiện của họ." Ông từ chối bình luận thêm.

Một phát ngôn viên của Sovereign AI cho biết công ty "không có liên kết nào với AI Pathfinder." Những người quen thuộc với hoạt động của Sovereign AI cho biết công ty đang làm việc tại địa điểm được đề xuất ở Northamptonshire, nhưng không phải ở Scotland. Phát ngôn viên của công ty từ chối bình luận về các kế hoạch của mình.

Các đề xuất vẫn tiếp tục được gửi đến Scotland khi các quan chức cố gắng nắm bắt những gì đang được lên kế hoạch và ở đâu. Một phát ngôn viên của Đảng Dân tộc Scotland (SNP), đảng điều hành chính phủ bán tự trị của đất nước, cho biết đang có nhiều sự chú ý hơn đến tác động môi trường khi ngành công nghiệp này phát triển quá nhanh.

"Chính phủ Scotland hiện đang xem xét những hành động có thể được thực hiện để giúp cân bằng sự mở rộng nhanh chóng của các trung tâm như vậy với các mục tiêu năng lượng và khí hậu quốc gia của chúng tôi - bao gồm cả khả năng tạm dừng các đơn đăng ký," phát ngôn viên của SNP cho biết trong một tuyên bố. Cả SNP và chính phủ đều từ chối bình luận về các dự án cụ thể.

Nhà cung cấp năng lượng sạch ILI Group đã đệ trình kế hoạch vào đầu tháng 6 cho một địa điểm 600 megawatt ở phía bắc Edinburgh, một phần của dự án máy tính trị giá 15 tỉ bảng Anh. CEO Mark Wilson cho biết công ty đang thảo luận với "một số" khách hàng tiềm năng và hy vọng sẽ bắt đầu xây dựng vào năm tới. Một công ty năng lượng khác, Eneus Energy, đã đề xuất xây dựng một trung tâm dữ liệu cách thị trấn Irvine 20 dặm về phía bắc, nơi ông Bellamy lên kế hoạch cho dự án của mình.

Jones, nhà hoạt động điều hành tổ chức phi lợi nhuận Action to Protect Rural Scotland, đã kêu gọi một lệnh cấm tạm thời đối với các trung tâm dữ liệu mới cho đến khi có các chính sách môi trường. "Có quá nhiều người đang đổ xô vào," bà nói. "Dường như có quá ít sự giám sát."

Với sự hỗ trợ từ Upmanyu Trivedi, Jack Sidders, và Paula Doenecke