Bức tranh địa chính trị Trung Đông đang trở nên phức tạp hơn khi những tín hiệu trái chiều xuất hiện đồng thời trên cả mặt trận ngoại giao lẫn thực địa. Một mặt, phía Hoa Kỳ phát đi thông điệp lạc quan về tiến trình hòa bình với Iran. Mặt khác, các diễn biến quân sự và gián đoạn vận tải tại eo biển Hormuz lại cho thấy tình hình vẫn đang rất căng thẳng, thậm chí có dấu hiệu leo thang.

Tổng thống Donald Trump mới đây cho biết Iran đã “đồng ý với phần lớn” trong số 15 yêu cầu mà Washington đưa ra nhằm hướng tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột. Phát biểu trên chuyên cơ Air Force One, ông nhấn mạnh rằng Tehran đã chấp thuận hầu hết các điểm, dù không tiết lộ cụ thể nội dung những nhượng bộ này.

Tuy nhiên, tuyên bố này nhanh chóng bị đặt dấu hỏi khi phía Iran trước đó công khai bác bỏ danh sách điều kiện từ Hoa Kỳ. Thay vào đó, Tehran đưa ra 5 yêu sách riêng, trong đó có yêu cầu quan trọng là duy trì chủ quyền tuyệt đối đối với eo biển Hormuz — tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới. Điều này cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn còn lớn, và khả năng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn là chưa rõ ràng.

Các nỗ lực ngoại giao gián tiếp vẫn đang được thúc đẩy. Cuối tuần qua, đại diện từ Pakistan, Ả Rập Xê Út và Thổ Nhĩ Kỳ đã tổ chức các cuộc gặp nhằm tìm kiếm giải pháp cho xung đột. Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết cả Washington và Tehran đều bày tỏ tin tưởng vào vai trò trung gian của Islamabad. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên sẵn sàng bước vào đàm phán trực tiếp.

Trong khi các kênh ngoại giao còn bế tắc, tình hình thực địa tại eo biển Hormuz lại diễn biến theo hướng tiêu cực hơn. Tuyến đường thủy này, vốn là “yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu, đang bị gián đoạn nghiêm trọng.

Một minh chứng rõ nét là việc hai tàu container lớn liên quan đến tập đoàn Cosco Shipping của Trung Quốc đã buộc phải quay đầu khi cố gắng rời khỏi Vịnh Ba Tư. Dữ liệu theo dõi cho thấy hai tàu CSCL Indian Ocean và CSCL Arctic Ocean đã tiến gần khu vực eo biển nhưng sau đó phải đổi hướng đột ngột và quay trở lại.

Đáng chú ý, các tàu này đã thay đổi tín hiệu nhận diện, nhấn mạnh rằng chúng thuộc sở hữu và có thủy thủ đoàn Trung Quốc, nhằm giảm thiểu rủi ro khi đi qua vùng nước nhạy cảm. Tuy nhiên, biện pháp này dường như không mang lại hiệu quả trong bối cảnh an ninh khu vực đang ở mức báo động.

Không chỉ hai tàu container, ít nhất sáu tàu chở dầu thô khác của Cosco cũng đang bị mắc kẹt bên trong Vịnh Ba Tư kể từ khi xung đột nổ ra. Điều này phản ánh mức độ gián đoạn nghiêm trọng của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Iran được cho là đã gia tăng kiểm soát eo biển Hormuz thông qua cả hành động quân sự lẫn các tuyên bố cứng rắn. Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và những lời đe dọa đã khiến nhiều chủ tàu phải trì hoãn hành trình hoặc từ chối đưa tàu vào khu vực. Hệ quả là lưu lượng vận chuyển dầu thô, khí tự nhiên và các sản phẩm năng lượng từ vùng Vịnh ra thế giới bị suy giảm đáng kể.

Tình trạng này đã nhanh chóng tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu và khí đốt có xu hướng tăng do lo ngại nguồn cung bị thắt chặt. Trong bối cảnh đó, các quốc gia xuất khẩu lớn như Ả Rập Xê Út đang tìm cách giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Một trong những giải pháp là tăng cường sử dụng hệ thống đường ống dẫn dầu đi vòng khu vực này, với công suất hiện đã đạt khoảng 7 triệu thùng mỗi ngày.

Song song với căng thẳng kinh tế, các diễn biến quân sự cũng cho thấy mức độ rủi ro ngày càng cao. Mỹ đã ghi nhận tổn thất đáng kể khi một máy bay cảnh báo sớm E-3 — tài sản quân sự có giá trị cao — bị phá hủy trong một cuộc tấn công bằng tên lửa. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy xung đột có thể bước sang giai đoạn nguy hiểm hơn.

Ngoài ra, sự tham gia của lực lượng Houthi, đồng minh của Iran, càng làm tình hình thêm phức tạp. Các cuộc không kích và phản công liên tục diễn ra, trong khi quân đội Hoa Kỳ đã bắt đầu tăng cường hiện diện tại khu vực. Nguy cơ xung đột lan rộng là điều mà nhiều chuyên gia đang cảnh báo.

Đặc biệt, một trong những mối lo lớn nhất hiện nay là khả năng cuộc chiến này có thể kích hoạt một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân mới. Nếu căng thẳng tiếp tục leo thang và các thỏa thuận kiểm soát bị phá vỡ, thế giới có thể bước vào một kỷ nguyên bất ổn mới với những hệ lụy khó lường.

Tổng thể, tình hình hiện tại phản ánh một nghịch lý: trong khi các tuyên bố ngoại giao mang màu sắc lạc quan, thực tế trên thực địa lại cho thấy rủi ro đang gia tăng. Các tín hiệu hòa bình vẫn còn mơ hồ, trong khi các yếu tố gây bất ổn — từ gián đoạn thương mại đến xung đột quân sự — đang hiện hữu rõ ràng.

Đối với thị trường toàn cầu, đặc biệt là năng lượng và vận tải biển, những diễn biến này có thể tạo ra biến động lớn trong thời gian tới. Doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ cần theo dõi sát sao các động thái từ cả Washington và Tehran, cũng như tình hình an ninh tại eo biển Hormuz — điểm nóng có thể quyết định cục diện kinh tế thế giới trong giai đoạn tới.