TP.HCM, Hà Nội là hai thành phố dẫn đầu cả nước về hiệu quả kinh tế tư nhân, chỉ số đánh giá trực tiếp hiệu quả phát triển của khu vực kinh tế tư nhân cấp tỉnh, theo báo cáo Kinh tế tư nhân 2025 của VCCI công bố lần đầu tiên sáng nay 15.5 tại Hà Nội. VCCI cũng đồng thời công bố báo cáo chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2025 (PCI) 2025. 

TP.HCM, Hà Nội dẫn đầu về hiệu quả kinh tế tư nhân 

Đây là lần đầu tiên Việt Nam thử nghiệm một bộ chỉ số đánh giá trực tiếp hiệu quả phát triển của khu vực kinh tế tư nhân tại cấp tỉnh: BPI. 

Kết quả đầu tiên cho thấy khoảng cách khá lớn giữa các địa phương. Điểm trung vị BPI toàn quốc đạt 4,20 điểm, địa phương cao nhất đạt 5,67 điểm và thấp nhất chỉ 3,26 điểm.

Ba địa phương dẫn đầu BPI gồm TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Quảng Ninh. TP. Hồ Chí Minh đứng đầu với 5,67 điểm nhờ quy mô thị trường lớn và hệ sinh thái đổi mới sâu hơn phần còn lại của cả nước.

Thành phố có mật độ doanh nghiệp đang hoạt động lên tới 23,75 doanh nghiệp/ 1.000 dân, cao nhất Việt Nam. Ngoài ra, khoảng 7,7% doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nước ngoài, còn hơn 10% có bộ phận R&D riêng, những con số vẫn vượt trội so với mặt bằng chung.

Hà Nội xếp thứ hai nhờ lợi thế về quy mô doanh nghiệp, dịch vụ và khả năng tập trung nguồn lực công nghệ cao, trong khi Quảng Ninh nổi bật như một trường hợp hiếm hoi kết hợp được cả chất lượng điều hành PCI lẫn hiệu quả phát triển khu vực tư nhân. 

Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy nền tảng đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam còn khá mỏng. Tỉ lệ doanh nghiệp dành ít nhất 3% doanh thu cho đổi mới và chuyển đổi số chỉ đạt trung vị 3,11%, còn số bằng sáng chế và giải pháp hữu ích chỉ ở mức 0,66 trên 1.000 doanh nghiệp.

Ngay cả các địa phương dẫn đầu cũng chưa hình thành được một nền tảng đổi mới đồng đều. Phần lớn doanh nghiệp vẫn mới dừng ở các ứng dụng cơ bản như website hay thương mại điện tử, trong khi AI, dữ liệu lớn hay R&D chuyên sâu còn ở giai đoạn sơ khai.

Chỉ số BPI 2025 gồm 23 chỉ tiêu, chia thành hai nhóm lớn: “Sự phát triển của khu vực tư nhân” và “Đổi mới sáng tạo”. Bộ chỉ số này không tích hợp vào chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) mà hoạt động độc lập như một công cụ theo dõi sức khỏe doanh nghiệp địa phương.

PCI 2025: Điểm số dựa trên chất lượng điều hành

Thay đổi lớn nhất trong bảng xếp hạng chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) 2025 là không công bố thứ hạng tuyệt đối, mà chỉ phân nhóm dựa trên chất lượng điều hành của cơ quan chính sách. 

Điểm trung bình PCI 2025 của 34 tỉnh, thành là 63,76 điểm, với độ lệch chuẩn 3,52 điểm. Không có địa phương nào đạt nhóm “Rất tốt”, trong khi phần lớn nằm ở dải “Khá” và “Trung bình”.

Năm địa phương thuộc nhóm điều hành “Tốt” gồm Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Khánh Hòa, Hưng Yên, Huế, Lâm Đồng và Thái Nguyên thuộc nhóm “Khá”. Đà Nẵng vẫn giữ hình ảnh địa phương năng động trong cải cách thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp.

Điểm chung của nhóm được xếp hạng điều hành "tốt" là không phụ thuộc vào một lợi thế riêng lẻ, khi mỗi địa phương đều có ít nhất 5/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương dẫn đầu cả nước. Điều này cho thấy chất lượng điều hành được duy trì đồng đều trên nhiều khía cạnh như giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường cạnh tranh, tăng độ tin cậy pháp lý và nâng cao tính chủ động của chính quyền.

Trong nhóm này, Bắc Ninh nổi bật ở khả năng xử lý thủ tục hành chính và vai trò chính quyền kiến tạo. Đà Nẵng có thế mạnh ở toàn bộ chuỗi tương tác đầu tiên giữa doanh nghiệp và chính quyền, từ gia nhập thị trường đến minh bạch thông tin. Hải Phòng duy trì lợi thế điều hành cân bằng trên diện rộng với 7/9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 cả nước. Phú Thọ nổi bật ở khả năng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực.

Riêng Quảng Ninh tiếp tục duy trì hình ảnh địa phương điều hành năng động với thế mạnh về cạnh tranh bình đẳng và chất lượng thể chế.

Bên cạnh chất lượng điều hành, PCI cũng cho thấy hạ tầng tiếp tục là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của địa phương. Chỉ số cơ sở hạ tầng do VCCI xây dựng từ dữ liệu khảo sát doanh nghiệp và số liệu thống kê cũng thường có tương quan với kết quả PCI tổng thể.

Bộ chỉ số đánh giá PCI 2.0 gồm chín chỉ số thành phần, phản ánh từ điều kiện gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực, tính minh bạch, thiết chế pháp lý cho tới vai trò kiến tạo của chính quyền địa phương.

Các chỉ số thành phần cho thấy bức tranh cải cách không đồng đều. Ở nhóm tiếp cận đất đai và nguồn lực, trung vị doanh nghiệp gặp khó khăn khi mở rộng mặt bằng kinh doanh lên tới 22,7%, trong khi hơn một nửa cho biết thủ tục đất đai xử lý chậm hơn quy định.

Ở nhóm hỗ trợ doanh nghiệp và lao động, chỉ khoảng 26,7% doanh nghiệp tiếp cận được các chương trình hỗ trợ hội nhập quốc tế, còn hỗ trợ tài chính cho đổi mới sáng tạo gần như rất hạn chế.

Trong khi đó, nhóm chỉ số về tính năng động của chính quyền cho thấy tín hiệu tích cực hơn. Khoảng 63% doanh nghiệp cho biết khó khăn được tháo gỡ kịp thời qua đối thoại, còn hơn 60% đánh giá chính sách địa phương tương đối ổn định và nhất quán.

Một phát hiện đáng chú ý khác là mối liên hệ giữa PCI và BPI không xuất hiện ngay lập tức. Báo cáo cho thấy tương quan giữa chất lượng điều hành và sức khỏe doanh nghiệp trong cùng năm là khá thấp, phản ánh độ trễ của cải cách. Trong khoảng thời gian vài năm, địa phương có PCI tốt thường tạo ra nền tảng phát triển khu vực tư nhân mạnh hơn về sau.

Điều đó cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các địa phương giờ không còn gắn với nội dung cấp phép nhanh, mà là khả năng tạo ra một hệ sinh thái đủ sâu để doanh nghiệp tồn tại, mở rộng và đổi mới trong một nền kinh tế ở giai đoạn phát triển mới.