Bất chấp thời tiết oi bức, những vị khách VIP tham dự buổi xem trước dành riêng cho khách mời của Art Basel Thụy Sĩ hôm thứ Ba vẫn xuất hiện trong trang phục trang trọng với váy dạ hội, bộ suit và áo blazer. Họ xếp hàng trật tự, lần lượt đi qua máy dò kim loại để vào trung tâm hội nghị, nơi diễn ra hội chợ nghệ thuật. Công sức đó hoàn toàn xứng đáng. Đây là những người đầu tiên có cơ hội mua tác phẩm của các nghệ sĩ hàng đầu do các phòng trưng bày đại diện, cùng những tác phẩm được săn đón mà các nhà buôn nhận ký gửi từ các nhà sưu tập.

Art Basel tại Thụy Sĩ là hội chợ nghệ thuật đương đại quan trọng nhất thế giới. Hàng trăm tác phẩm giá trị với tổng trị giá lên tới hàng tỉ USD được trưng bày tại 290 gian hàng được tuyển chọn kỹ lưỡng. Việc một phòng trưng bày có mặt tại đây được xem là dấu mốc khẳng định vị thế trong giới nghệ thuật quốc tế.

“Bạn được chứng kiến chất lượng tác phẩm ở đẳng cấp mà gần như không nơi nào khác có được,” ông Alex Logsdail, chủ phòng tranh Lisson, đơn vị sở hữu một gian hàng lớn ở tầng trệt, cho biết. Những ngày mở cửa cho công chúng, với giá vé từ 70 franc Thụy Sĩ (88 USD), diễn ra từ ngày 18.6 đến ngày 21.6. Năm ngoái, hội chợ đón 88.000 lượt khách tham quan.

Tầng trệt dành cho các phòng trưng bày lâu năm, chuyên bán những tác phẩm quan trọng và thường có tuổi đời cao hơn. Tầng hai tập trung các phòng trưng bày quy mô nhỏ với chương trình nghệ thuật trẻ trung hơn. Ít người biết rằng trên tầng ba còn có khoảng một chục phòng xem tác phẩm riêng tư. Khu vực này hoàn toàn không được quảng bá. Tại đây, các nhà buôn trưng bày danh sách tác phẩm mang tính bảo mật và liên tục thay đổi tác phẩm dựa trên từng nhà sưu tập được mời tới xem. Một số phòng được các phòng trưng bày thuê trong nhiều ngày liên tiếp, trong khi số khác chỉ được đặt theo từng khung giờ vài tiếng.

Nhiều nhà môi giới sử dụng các phòng này như phần mở rộng của gian hàng chính. 

Một gian hàng chỉ có thể trưng bày số lượng tác phẩm nhất định nên những tác phẩm còn lại được chuyển lên phòng riêng. “Tôi không muốn tạo cảm giác rằng các tác phẩm trong phòng riêng đặc biệt hơn những gì chúng tôi trưng bày, hay đó là thứ gì đó bí mật và độc quyền,” ông Marc Payot, chủ tịch Hauser & Wirth, nói. “Chúng tôi mang đến những tác phẩm tốt nhất có thể. Đây chính là danh thiếp của chúng tôi.”

Theo ông, “Art Basel là nơi để xuất hiện trước công chúng.” Tuy nhiên, một số nhà môi giới cho biết họ sử dụng các phòng này với mục đích hoàn toàn khác: bảo đảm tuyệt đối tính ẩn danh cho người bán và người mua.

“Chủ yếu là các tác phẩm thuộc thị trường thứ cấp, nơi các nhà sưu tập muốn bán nhưng không muốn công chúng biết đến,” ông Thaddaeus Ropac cho biết. Ngay trong ngày đầu tiên, phòng tranh của ông đã bán một bức tranh của cố họa sĩ trừu tượng người Pháp Pierre Soulages với giá hơn 3 triệu USD từ gian hàng ở tầng dưới.

Ropac cho biết các tác phẩm trong phòng xem riêng của ông có thể được chào bán với giá trên 10 triệu USD, cao hơn rất nhiều so với phần lớn tác phẩm tại các gian hàng của hội chợ. Ngoại trừ một số trường hợp nổi bật, đa số tác phẩm tại gian hàng đều có giá dưới 5 triệu USD.

“Họ không muốn đưa tác phẩm ra đấu giá, nhưng cũng không muốn mang đến hội chợ nghệ thuật để mọi người bàn tán,” ông nói. “Một số tác phẩm đòi hỏi mức độ kín đáo nhất định. Những buổi xem riêng này cho phép chúng tôi mời các nhà sưu tập lên xem những tác phẩm rất cụ thể.”

Hai yêu cầu tưởng như trái ngược đó, vừa phô diễn sức mạnh vừa duy trì sự kín đáo tuyệt đối, phản ánh chính xác tình trạng hiện nay của thị trường nghệ thuật toàn cầu. Dù mùa Xuân vừa qua mang lại một số tín hiệu tích cực, nhiều người trong ngành vẫn chưa tin rằng giai đoạn suy giảm kéo dài nhiều năm đã thực sự kết thúc.

Theo báo cáo của Art Basel và UBS, sau hai năm suy giảm, thị trường nghệ thuật năm 2025 đã tăng trở lại 4% so với một năm trước đó, đạt 59,6 tỉ USD. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn mức đỉnh gần nhất là 67,8 tỉ USD vào năm 2022.

Những tín hiệu lạc quan chủ yếu đến từ các nhà đấu giá. Riêng trong tháng 5 tại New York, các đơn vị này đã bán khoảng 2,5 tỉ USD tác phẩm nghệ thuật và tiếp tục công bố kết quả khả quan, đặc biệt ở các phân khúc như nghệ thuật Nam Á.

Ngược lại, những tin tức kém tích cực thường xuất hiện ở khối phòng tranh, nơi chi phí hoạt động cao và giao dịch diễn ra chậm chạp. Chỉ riêng mùa Xuân năm nay, hai phòng tranh được đánh giá cao là Aire de Paris của Pháp và Dépendance tại Brussels đã thông báo đóng cửa.

Các nhà đấu giá hoạt động chủ yếu ở thị trường thứ cấp, nơi tác phẩm được mua bán lại và kết quả thường được thúc đẩy bởi các tác phẩm lâu năm. Trong khi đó, nhiều phòng tranh hoạt động ở thị trường sơ cấp, nơi các tác phẩm được bán lần đầu. Họ thường giao dịch các tác phẩm mới hơn và trong những năm gần đây phụ thuộc đáng kể vào các hội chợ nghệ thuật.

“Ở một mức độ nào đó, những thương vụ đấu giá kỷ lục chưa chắc đã lan tỏa xuống phân khúc trung cấp và mới nổi,” ông Noah Horowitz, giám đốc điều hành Art Basel, cho biết. “Tuy nhiên, đây là ngành phụ thuộc rất lớn vào niềm tin. Khi những trở ngại vẫn hiện hữu, điều đáng chú ý là mọi người đến Basel với tâm lý yên tâm hơn và rất tập trung. Nhiệm vụ của khách hàng và toàn bộ nền tảng hội chợ là biến điều đó thành kết quả trong tuần này.”

Đến cuối ngày đầu tiên của Art Basel, các báo cáo bán hàng ban đầu cho thấy vận may đang mỉm cười với ít nhất một số đơn vị mạnh dạn nhất. Hauser & Wirth cho biết đã bán được 35 tác phẩm, trong đó có một bức tranh Picasso sáng tác năm 1963 với giá chào bán 35 triệu USD. David Zwirner thông báo đã bán 57 tác phẩm, bao gồm một tác phẩm của họa sĩ hiện thực người Romania Victor Man với giá 1 triệu euro (1,15 triệu USD) và một bức tranh của Josef Albers với giá 850.000 USD.

Một số nhà môi giới khác tỏ ra thận trọng hơn. Nhiều người nhận thấy số lượng khách Mỹ giảm so với trước đây. Trong tuyên bố gửi qua email, Ropac, người đã bán khoảng 20 tác phẩm trong ngày đầu tiên, cho biết: “Có thể chúng tôi không thấy nhiều người Mỹ như trước đây, nhưng điều đáng chú ý là số lượng nhà sưu tập quan trọng từ khắp châu Âu đang mua rất tích cực.” Một số chủ phòng tranh cũng cho biết các nhà sưu tập đang dành nhiều thời gian hơn trước khi đưa ra quyết định.

Dường như sự hưng phấn trên thị trường chứng khoán hiện nay vẫn chưa lan đến các hành lang của Art Basel. Thị trường nghệ thuật vẫn mang nhiều đặc điểm của bên mua nắm lợi thế và chưa rõ điều gì, nếu có, có thể giúp cán cân quyền lực quay trở lại phía người bán.

“Phần lớn họ đều là những người rất am hiểu tài chính,” ông Matthew Newton, chuyên gia tư vấn nghệ thuật tại UBS, nhận xét về giới sưu tập. “Họ hiểu rằng có thể đang tồn tại tâm lý hưng phấn ở nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế, nhưng họ không muốn chạy theo điều đó trong thị trường nghệ thuật.”