Trong hơn một thập kỷ qua, Ấn Độ đã luôn theo đuổi mục tiêu “tự chủ chiến lược”. New Delhi có mặt trên mọi bàn cờ lớn: Tham gia Bộ Tứ với Washington, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải cùng Bắc Kinh, BRICS với Moscow và nhóm I2U2 với Tel Aviv và Abu Dhabi. Giới chức cho rằng lợi ích quốc gia đòi hỏi phải duy trì mối quan hệ với tất cả nhưng không quá gần gũi với bất kỳ ai. Họ trau dồi nghệ thuật phát ngôn linh hoạt và sẵn sàng đáp trả một cách tinh tế với cả láng giềng lẫn các cường quốc.

Nhưng rốt cuộc thì lợi ích quốc gia đó là gì? Chính sách đối ngoại của New Delhi xoay quanh ba ưu tiên chính: Bảo vệ cộng đồng người Ấn ở nước ngoài, giữ khu vực lân cận không bị khủng bố chi phối, và đảm bảo nguồn cung dầu khí cho một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng thiếu hụt năng lượng. Nhưng cả ba mục tiêu này đều đang bị đe dọa bởi khủng hoảng ở Vùng Vịnh, đặc biệt là mục tiêu thứ ba.

Đây lẽ ra là lúc Ấn Độ tận dụng “tấm séc” tự chủ chiến lược của mình. Nhưng những mối quan hệ mà quốc gia này đã dày công xây dựng có thể là không đủ.

Tuần trước, New Delhi đã bắt đầu có những bước đi đầu tiên. Thủ tướng Narendra Modi điện đàm với tổng thống Iran; Ngoại trưởng S. Jaishankar liên lạc với người đồng cấp tại Tehran và cho biết các nỗ lực “đã bắt đầu mang lại kết quả”. Kết quả là hai tàu chở 93.000 tấn khí hóa lỏng được phép đi qua eo biển Hormuz đang bị tranh chấp.

Tuy nhiên, theo Reuters, vẫn còn 22 tàu khác vẫn bị mắc kẹt tại vùng Vịnh. Và sẽ không có ngoại lệ nào chỉ dựa trên lời đề nghị của ông Modi. New Delhi có thể phải chứng minh họ sẵn sàng thách thức một số lệnh trừng phạt của Mỹ, bao gồm việc trả lại ba con tàu Iran từng bị Ấn Độ tịch thu hoặc cung cấp thuốc men và thiết bị y tế cho Tehran.

Để giành được niềm tin của Tehran, New Delhi có thể sẽ phải đánh đổi mối quan hệ với Washington. Chính quyền Donald Trump từng cho phép Ấn Độ mua một phần dầu từ Nga để bù đắp nguồn cung thiếu hụt từ Trung Đông. Liệu sự ưu ái này có còn được duy trì nếu Ấn Độ đi ngược lại với mong muốn của Mỹ hay không vẫn là một câu hỏi bị bỏ ngỏ.

Về mặt chính trị, việc gần như phải “xin phép” ông Trump trước khi làm bất kì điều gì rất bất lợi với ông Modi. Giờ đây, chính phủ của ông lại trông như phải đi nhờ vả Iran. Một hệ quả chắc chắn là người dân Ấn Độ sẽ đặt câu hỏi vì sao đất nước của họ lại đàm phán trên thế yếu, trong khi suốt nhiều năm qua họ chỉ nghe nói về vị thế và sức mạnh.

Việc New Delhi không thể định hình thế giới theo nhu cầu của mình sẽ để lại hệ quả rõ rệt. Có khoảng 9 triệu công dân Ấn Độ đang sống và làm việc tại Vùng Vịnh. Lượng kiều hối của họ góp phần duy trì dự trữ ngoại hối và chi tiêu phúc lợi trong nước. Hơn 50.000 người đã trở về trong tuần đầu tháng 3, nhưng hàng trăm ngàn người khác vẫn đang đối mặt với rủi ro.

Trong khi đó, giới an ninh không ủng hộ mục tiêu chính thức của cuộc chiến: Thay đổi chế độ tại Iran. Theo họ, một khoảng trống quyền lực ở phía Tây, gần khu vực cao nguyên dễ cực đoan hóa của Afghanistan và Pakistan, sẽ nguy hiểm hơn nhiều so với lực lượng Vệ binh Cách mạng của Iran. Ngoài ra, cộng đồng người Hồi giáo Shiite tại Ấn Độ bấy lâu nay vẫn ủng hộ chính quyền, và không ai muốn điều đó thay đổi.

Dẫu vậy, không điều gì khiến lãnh đạo Ấn Độ lo ngại hơn nguy cơ thiếu hụt năng lượng. Trong quá khứ, giá nhiên liệu tăng cao từng khiến các chính phủ sụp đổ, kéo theo bất ổn kéo dài và xu hướng tập trung quyền lực. Năm 1991, sau khi Iraq xâm lược Kuwait, đất nước này thậm chí từng suýt bị phá sản.

Khoảng 90% nguồn cung khí hóa lỏng dùng cho việc nấu nướng của Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây chấn động chính trị. Nhiều nhà hàng đã phải đóng cửa hoặc cắt giảm thực đơn. Các hộ gia đình được thông báo sẽ phải chờ lâu hơn để được thay bình gas. Chính phủ kêu gọi người dân không hoảng loạn, nhưng có vẻ như điều đó không mấy hiệu quả. Ngay cả bếp từ cũng trở nên khan hiếm. Khi tôi tìm mua một chiếc cho mẹ ở Kolkata trong tuần này, những sản phẩm được đánh giá cao nhất trên Amazon đều đã hết hàng.

Khủng hoảng càng kéo dài, rủi ro càng lớn. Phân bón được sản xuất từ khí tự nhiên, trong khi các nhà máy hiện chỉ hoạt động khoảng 70% công suất. Thiếu phân bón sẽ kéo theo thiếu lương thực, từ đó đẩy lạm phát lên cao trong bối cảnh giá nhiên liệu đã là một vấn đề vô cùng nhức nhối.

Nói cách khác, Ấn Độ cần tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz luôn được thông suốt. Nhưng theo các quan chức, tàu chở dầu chỉ được phép đi qua theo từng trường hợp cụ thể, và đây không phải một sự ưu ái riêng. Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đều đã đạt được điều tương tự, cho thấy Iran không dành cho Ấn Độ mức độ tin cậy đặc biệt.

Và điều đó cũng không khó hiểu. Trong ba năm qua, Ấn Độ liên tục khẳng định mình là đối tác chiến lược của Israel, với các thỏa thuận chuyển giao công nghệ, hợp đồng quân sự, và gần đây nhất là chuyến thăm của ông Modi tới Tel Aviv. Từ góc nhìn của Tehran, Ấn Độ hoặc là một người bạn không đáng tin cậy, hoặc là một đối tác quá đỗi ngây thơ.

Điều đó không có nghĩa New Delhi đã xử lý khủng hoảng kém. Trong bối cảnh hiện tại, việc đưa được một phần công dân về nước và giúp một số tàu đi qua eo biển đã là một kết quả đáng ghi nhận. Các cuộc điện đàm của ông Modi vẫn nhận được phản hồi.

Nhưng quản lý tốt khủng hoảng không đồng nghĩa với một chính sách đối ngoại hiệu quả. Câu hỏi New Delhi cần đặt ra sau khi khủng hoảng kết thúc là: Vị thế toàn cầu được nâng cao để làm gì nếu không thể lấy ra dùng trong những thời điểm như thế này? Nguy cơ nằm ở chỗ Ấn Độ đã nhầm lẫn giữa sự hiện diện và tầm ảnh hưởng. Có mặt tại bàn đàm phán không có nghĩa là có thể quyết định được cuộc chơi.

Thực tế đã rất rõ ràng. Ấn Độ quá gần Israel để Iran có thể tin tưởng, nhưng lại không đủ gần để tránh bị bất ngờ khi chiến tranh nổ ra chỉ vài giờ sau một chuyến thăm chính thức. Các nước Vùng Vịnh, nơi có hàng triệu công dân Ấn Độ sinh sống, không thể trông cậy vào “tiếng nói” của New Delhi khi khủng hoảng xảy ra. Mỹ đã không cân nhắc đến lợi ích của Ấn Độ trước khi đẩy khu vực này rơi vào hỗn loạn. Và Ấn Độ đang đánh mất dần những tài sản quan trọng, từ cảng Chabahar ở Iran đến thị trường xuất khẩu gạo. Ấn Độ có bạn ở khắp mọi nơi, điều đó là đúng. Nhưng tệ một nỗi họ không có sức ảnh hưởng thực sự ở bất kì đâu.