Quyết định bất ngờ của UAE về việc rời OPEC đã khiến các đối tác suốt sáu thập kỷ qua rơi vào trạng thái choáng váng. Động thái này làm dấy lên lo ngại rằng OPEC sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì vai trò kiểm soát giá dầu toàn cầu trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động mạnh.

Theo nhiều nguồn tin, căng thẳng kéo dài giữa Abu Dhabi và Ả Rập Xê Út đã lên đến đỉnh điểm. Ả Rập Xê Út là quốc gia giữ vai trò lãnh đạo thực tế của OPEC, trước khi UAE chính thức thông báo rút khỏi tổ chức chỉ trong vài ngày. Là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong OPEC, việc UAE rời đi được xem là một cú sốc lớn đối với cấu trúc quyền lực của liên minh.

Trong ngắn hạn, sản lượng dầu từ UAE và một số quốc gia vùng Vịnh đang bị gián đoạn do tình trạng bất ổn tại eo biển Hormuz, khiến nguồn cung toàn cầu bị siết chặt. Nhưng khi nguồn cung phục hồi, việc UAE không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch OPEC có thể mở ra nguy cơ cạnh tranh sản lượng và áp lực giảm giá trong tương lai.

Một số quan chức trong OPEC+ cho rằng chưa có đủ dấu hiệu để kích hoạt làn sóng rời đi tiếp theo. Tuy nhiên, sự kiện này vẫn được xem là một phép thử đối với mức độ gắn kết nội bộ của liên minh. Điều này càng đáng chú ý trong bối cảnh quyền lực của OPEC đã dần suy giảm trong những năm gần đây do nguồn cung ngoài khối, đặc biệt là dầu đá phiến Mỹ, ngày càng tăng.

“Sức mạnh thị trường của OPEC sẽ suy giảm,” Greg Brew, nhà phân tích tại Eurasia Group, nhận định. “Sự ra đi của UAE khiến tổ chức mất “giá trị”, bởi đây là một trong những thành viên có công suất sản xuất quan trọng nhất.” Trong khi Ả Rập Xê Út ưu tiên kiểm soát giá dầu thông qua hạn chế nguồn cung, UAE lại muốn tối đa hóa khai thác trước khi quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu làm giảm nhu cầu dài hạn đối với nhiên liệu hóa thạch.

Căng thẳng còn gắn liền với cạnh tranh địa chính trị và kinh tế trong khu vực, khi cả hai quốc gia đều muốn khẳng định vị thế trung tâm tài chính và ảnh hưởng chiến lược tại Trung Đông của mình. Một nhân tố quan trọng trong lập trường của UAE là Sultan Al Jaber, người đứng đầu Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi, người được cho là không hài lòng với các hạn chế sản lượng từ OPEC+.

Sau khi đầu tư hàng tỉ USD vào mở rộng công suất, UAE đã nhiều lần vượt hạn ngạch sản xuất, dẫn đến những chỉ trích hiếm hoi từ phía Ả Rập Xê Út. Dù từng nhiều lần ám chỉ khả năng rời OPEC, Abu Dhabi trước đây chưa từng thực hiện động thái này.

Việc chuẩn bị rời liên minh được đẩy nhanh từ cuối năm ngoái, theo các quan chức năng lượng UAE. Một yếu tố mang tính bước ngoặt là cuộc xung đột liên quan đến Iran, vốn đã gây gián đoạn tuyến vận tải dầu qua eo biển Hormuz. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sự gián đoạn này từng khiến nguồn cung khu vực giảm tới 10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 10% nhu cầu toàn cầu.

Quá trình chuẩn bị rút lui được đẩy nhanh vào cuối năm ngoái, trong bối cảnh căng thẳng khu vực gia tăng liên quan đến Iran và các tuyến vận chuyển dầu chiến lược. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việc gián đoạn tại eo biển Hormuz từng khiến nguồn cung khu vực bị ảnh hưởng đáng kể, làm thay đổi tính toán của các quốc gia sản xuất lớn.

Một số quan chức UAE cho rằng việc rời OPEC sẽ giúp nước này linh hoạt hơn trong việc tăng sản lượng khi nhu cầu phục hồi sau xung đột, thay vì bị giới hạn bởi hạn ngạch chung của liên minh.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cảnh báo rằng động thái này có thể tạo ra hiệu ứng dài hạn đối với thị trường dầu mỏ. “Nếu công suất sản xuất rời khỏi ảnh hưởng của cartel, đó là một tín hiệu mang tính giảm giá trong trung hạn,” Clayton Seigle thuộc CSIS nhận định. Ông cũng cho rằng rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng các thành viên khác có thể đi theo bước UAE.

Hiện tại, trách nhiệm ổn định thị trường chủ yếu vẫn thuộc về nhóm OPEC+ do Ả Rập Xê Út và Nga dẫn dắt. Tuy nhiên, mức độ tuân thủ của các thành viên khác như Iraq, Kazakhstan hay Nga được đánh giá là không ổn định, làm gia tăng áp lực lên Riyadh trong vai trò điều tiết.

Trong những năm gần đây, Ả Rập Xê Út đã phải điều chỉnh chiến lược, từ ưu tiên giá dầu sang tăng sản lượng để bảo vệ thị phần. Tuy vậy, nước này vẫn là lực lượng chính giữ vai trò cân bằng thị trường toàn cầu.

Ở phía UAE, khả năng mở rộng sản lượng trong tương lai vẫn là một dấu hỏi. Nhiều ước tính cho rằng nước này đã gần chạm mức khai thác tối đa trước khi rời OPEC, khiến dư địa tăng trưởng không còn nhiều.

“Sản lượng của UAE đã ở mức cao trong thời gian dài,” nhà tư vấn dầu mỏ Gary Ross nhận định. “Trên thực tế, Ả Rập Xê Út mới là bên giữ vai trò cân bằng thị trường. Và đó vẫn là bản chất của OPEC.”

Dù vậy, các quan chức OPEC+ cho rằng sự rời đi của UAE chưa đủ để gây ra sự tan rã của liên minh. Nga, Kazakhstan và nhiều thành viên khác hiện chưa có dấu hiệu rời bỏ cấu trúc chung.

Phép thử thực sự đối với OPEC sẽ đến trong giai đoạn thị trường quay lại trạng thái dư cung. Theo Bob McNally, cựu quan chức Nhà Trắng, thời điểm đó có thể còn cách vài năm, nhưng sẽ là bài kiểm tra quan trọng nhất đối với khả năng tồn tại của liên minh trong tương lai.

– Với sự hỗ trợ từ Sam Dagher, Joumanna Bercetche, Evgenia Pismennaya, Anthony Di Paola, Salma El Wardany, Fiona MacDonald, Julian Lee, Alaric Nightingale, và Paul Wallace.