Hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân tại Việt Nam đang đứng trước nguy cơ suy giảm lợi thế truyền thống khi quá trình số hóa tài chính diễn ra ngày càng nhanh, cùng với sự phát triển mạnh của fintech và ngân hàng số. Đây là một trong những nội dung được nhiều đại biểu nhấn mạnh tại hội thảo quốc tế về củng cố và nâng cao vai trò của hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân trong nền kinh tế và khu vực kinh tế tập thể, tổ chức ngày 12.3 tại Hà Nội.

Phát biểu tại hội thảo, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể thuộc Bộ Tài chính Việt Nam, cho biết Quỹ tín dụng nhân dân là mô hình hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực tín dụng, được hình thành trên nguyên tắc tương trợ, tự chủ và trách nhiệm cộng đồng. Khác với các tổ chức tín dụng thương mại, các quỹ này lấy thành viên làm trung tâm, gắn bó chặt với cộng đồng địa phương và phục vụ trực tiếp nhu cầu sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống của người dân.

Theo chiến lược phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2021 đến 2030, Quỹ tín dụng nhân dân được xác định là một thành tố quan trọng trong hệ thống tài chính phục vụ khu vực hợp tác xã. Các quỹ này đóng vai trò cung cấp nguồn vốn cho hoạt động sản xuất hàng hóa, đặc biệt tại khu vực nông nghiệp và nông thôn.

Hiện cả nước có hơn 1.170 Quỹ tín dụng nhân dân đang hoạt động với tổng nguồn vốn trên 191.000 tỉ đồng và tổng dư nợ hơn 138.000 tỉ đồng. Mạng lưới này được xem là một trong những kênh tín dụng quan trọng đối với kinh tế địa phương, nhất là đối với các hợp tác xã và hộ sản xuất nhỏ.

Theo ông Hoàng Việt Dũng, Phó Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tính đến cuối năm 2025 hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân có 1.175 quỹ hoạt động tại 31 tỉnh, thành phố với gần 2 triệu thành viên. Tổng tài sản toàn hệ thống đạt khoảng 203.000 tỉ đồng, trong khi tiền gửi của khách hàng đạt 178.300 tỉ đồng và dư nợ cho vay đạt khoảng 147.200 tỉ đồng. Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống hiện được kiểm soát ở mức thấp, khoảng 0,89%.

Dù vậy, quá trình thanh tra, giám sát cho thấy hệ thống này vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Một số quỹ có biểu hiện phát triển chưa đúng với tôn chỉ của mô hình hợp tác xã, thiên về mục tiêu lợi nhuận thay vì phục vụ thành viên. Công tác quản trị, điều hành và kiểm soát nội bộ tại một số đơn vị còn yếu, trong khi rủi ro đạo đức của cán bộ quản lý vẫn được xem là nguy cơ tiềm ẩn đối với sự an toàn của hệ thống.

Bên cạnh các vấn đề nội tại, sự thay đổi nhanh chóng của môi trường công nghệ tài chính cũng đặt ra thách thức lớn đối với mô hình Quỹ tín dụng nhân dân. Xu hướng số hóa đã làm thay đổi đáng kể hành vi của khách hàng, đặc biệt là thế hệ trẻ, những người ngày càng ưu tiên các dịch vụ tài chính nhanh, thuận tiện và có thể truy cập dễ dàng trên thiết bị di động.

Sự phát triển mạnh của các nền tảng fintech, dịch vụ ngân hàng trên điện thoại và các ứng dụng thanh toán số giúp các tổ chức tài chính tiếp cận khách hàng linh hoạt hơn, không bị giới hạn bởi địa bàn hoạt động. Điều này khiến lợi thế truyền thống của Quỹ tín dụng nhân dân, vốn dựa nhiều vào mạng lưới địa phương và quan hệ cộng đồng, có nguy cơ bị thu hẹp.

Theo các chuyên gia, nếu không kịp thời thích ứng, hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân có thể dần mất thị phần, suy giảm hiệu quả hoạt động và đối mặt với nguy cơ yếu kém trong dài hạn. Một số quỹ hiện vẫn chưa chủ động xây dựng chiến lược để tái định vị vai trò của mình, cũng như mở rộng cộng đồng thành viên, yếu tố được xem là nền tảng cốt lõi của mô hình hợp tác xã.

Trước những thách thức này, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm củng cố và phát triển hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân. Trước hết là hoàn thiện khung pháp lý để bảo đảm các quỹ hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích và tiếp tục đóng vai trò hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội ở địa phương.

Song song đó, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát nhằm phát hiện sớm rủi ro, xử lý kịp thời các vi phạm và ngăn chặn những yếu kém có thể dẫn tới mất an toàn hệ thống. Việc nâng cao năng lực quản trị, năng lực tài chính và trách nhiệm của đội ngũ điều hành cũng được xem là yếu tố then chốt.

Ngoài ra, các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân, qua đó giúp mô hình hợp tác xã trong lĩnh vực tài chính tiếp tục phát huy vai trò trong phát triển kinh tế nông thôn và khu vực kinh tế tập thể.