“Cá tra dễ nuôi mà chất lượng lại ngon, giàu dinh dưỡng, dễ chế biến và giá trị xuất khẩu cao”. Đó là chia sẻ của Võ Phú Đức, Giám đốc Vĩnh Hoàn Collagen, một công ty trực thuộc tập đoàn Vĩnh Hoàn sau khi cho chúng tôi xem cá ăn trên ao nuôi Cồn Mỹ Hiệp nằm giữa sông Tiền thuộc tỉnh An Giang. Nhà máy và kho chế biến của công ty ở bên kia sông dọc quốc lộ 30 thuộc tỉnh Đồng Tháp và chúng tôi sang đây bằng ca nô do Đức đích thân lái trong không khí trong lành và những làn gió mát rượi trong ngày làm việc đầu tiên của năm 2026.

Đức cho biết mỗi ao nuôi cá tra rộng 8.000 m2 và công ty đã có sáng kiến lấy nước từ sông Tiền qua ống bơm đưa thức ăn xuống cho cá theo một số thời điểm nhất định trong ngày. Cảnh tượng những chú cá tra vẫy vùng chen chúc giữa ao tạo thành một vòng tròn viền trắng lung linh và lấp lánh trong nắng sớm khiến tôi liên tưởng đến ý nghĩa phong thủy sinh động về sức mạnh hội tụ các nguồn tài nguyên vật lực dồi dào trên vùng đất phía Nam này.

Vĩnh Hoàn là một doanh nghiệp tư nhân ra đời cách đây gần 30 năm và tôi hân hạnh được làm quen với nữ giám đốc Trương Thị Lệ Khanh khi hỗ trợ xử lý một vài vấn đề phát sinh trong giao dịch với đối tác của công ty tại Singapore. Nhân duyên đã khiến tôi gắn kết với Vĩnh Hoàn qua việc giúp đỡ Đức trong sinh hoạt và học tập sau khi tôi kết thúc nhiệm kỳ làm đại diện ngân hàng Vietcombank tại Singapore.

Cuối năm 2001, Đức về nước để tập trung cho công việc còn tôi thì ở lại Singapore tự thân lập nghiệp. Chúng tôi vẫn thỉnh thoảng liên lạc hỏi thăm nhau và tôi luôn tự hào về những gì liên quan đến Đức và Vĩnh Hoàn. Năm 2003, Vĩnh Hoàn vươn lên đứng đầu kim ngạch xuất khẩu cá da trơn tại Việt Nam.

Bốn năm sau đó, công ty chuyển sang mô hình cổ phần và chính thức niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (VHC). Giờ đây gặp lại nhau sau hai mươi lăm năm, tôi không ngần ngại bày tỏ niềm tự hào đó với các thành viên trong đoàn công tác của Viện phát triển nguồn lực xã hội Phương Nam với mong muốn kết nối và xây dựng những mối quan hệ hợp tác tiếp tục đóng góp và sự phát triển thịnh vượng của đồng bằng sông Cửu Long nói riêng và cả nước nói chung.

Đức kể cho chúng tôi nghe câu chuyện nguồn gốc cá tra từ Biển Hồ của Campuchia. Trong tự nhiên cá tra bơi về sông Tonlesap để sinh sản và số phận đẩy đưa chúng về Việt Nam qua dòng sông Mê Kông. Campuchia và nhiều nước khác trong khu vực đều có cá tra nhưng có lẽ chỉ có cá tra Việt Nam là ngon và được người tiêu dùng nhiều nước ưa chuộng nhất.

Đức khoe với chúng tôi là trong năm 2025, cá tra Vĩnh Hoàn đã chính thức xuất hiện trong thực đơn của chuỗi nhà hàng sushi nổi tiếng Kura Sushi ở Nhật Bản và các thị trường khác. Đức cho biết người Nhật chuộng cá biển hơn cá nước ngọt nhưng nay họ sẵn sàng ăn cá tra vì thịt cá trắng mịn, vị nhẹ nhàng, kết hợp tốt với wasabi và nước tương.

Thay đổi về nhận thức này đánh dấu một bước tiến lớn khi cá tra có thể vượt qua các rào cản về định kiến và tiêu chuẩn chất lượng, được công nhận là nguyên liệu hợp pháp, có hương vị phù hợp với món ăn suchi truyền thống. Và cổ phiếu VHC đã tăng mạnh đến kịch trần sau khi báo chí đăng tải thông tin này bởi điều này mở ra cơ hội tăng xuất khẩu cá tra Việt vào đất nước mặt trời mọc.

BỐN YẾU TỐ LÀM NÊN GIÁ TRỊ CỐT LÕI

Sau khi thăm ao nuôi và hệ thống kho chế biến, chúng tôi được Đức giới thiệu về quy trình sản xuất collagen và gelatin là những sản phẩn phụ từ da cá tra. Collagen là một loại protein có chức năng xây dựng cơ quan xương, da, cơ, gân và dây chằng, tồn tại ở dạng bó sợi kết thành mạng lưới để nâng đỡ các mô. Trong thủy sản, collagen có nhiều trong bong bóng, xương, da, vây, vẩy của các loài cá và trên da của một số loài như bạch tuộc, mực. Còn gelatin cũng là một loại protein chiết xuất từ các bộ phận chứa nhiều collagen. Trong ngành thủy sản, gelatin cũng được chiết xuất từ bong bóng cá, da cá, da mực, xương cá, vẩy cá.

Sớm nhận thấy tiềm năng của thị trường này, năm 2015, Vĩnh Hoàn bắt tay vào nghiên cứu và sau đó là sự ra đời của Vĩnh Hoàn Collagen. Vĩnh Hoàn lúc đó là doanh nghiệp duy nhất tại Việt Nam nghiên cứu và phát triển thành công sản phẩm công nghệ cao collagen và gelatin từ da cá tra. Đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam sản xuất thành công sản phẩm collagen và gelatin.

Qua giải thích của Đức, chúng tôi có cơ hội hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa collagen từ bò và collagen từ cá mà tôi xin được tóm tắt qua bảng tổng hợp dưới đây. Được thị trường biết đến qua thương hiệu Vinh Wellness, Collagen Vĩnh Hoàn có thể mạnh là sản xuất từ một nguồn duy nhất với thông tin hoàn toàn minh bạch, người tiêu dùng có thể an tâm về tính an toàn, tinh khiết, trách nhiệm với môi trường và khả năng truy xuất nguồn gốc. Nguồn duy nhất cũng đồng nghĩa với việc kiểm soát chất lượng hoàn toàn đối với cả nguyên liệu thô và sản phẩm cuối cùng.

Vĩnh Hoàn đã kiểm soát mọi khía cạnh trong vòng đời của cá, từ nhân giống và cho ăn đến thu hoạch và chế biến. Collagen và gelatin có nguồn gốc từ một nguồn duy nhất mang lại lợi thế kép về tính đồng nhất và khả năng truy xuất nguồn gốc. Người mua biết rằng sản phẩm cuối cùng được kiểm chứng là an toàn, tinh khiết và được sản xuất một cách có đạo đức và bền vững với môi trường ngay từ đầu.

Trong thông tin từ Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), xuất khẩu cá tra của ta trong năm 2025 đạt mức cao kỷ lục mới, với doanh số 2,2 tỉ đô la Mỹ. Tuy nhiên, ngành cá tra hiện phải đương đầu với thách thức lớn như các vụ kiện chống bán phá giá và phòng vệ thương mại tại Hoa Kỳ hay tác động tiêu cực từ truyền thông khi mạng xã hội Trung Quốc lan truyền thông tin đặt nghi vấn về chất lượng, nguồn gốc và mức độ an toàn. Dù vậy, ngành cá tra Việt Nam vẫn có cơ hội trong năm 2026 khi được xếp vào nhóm cá thịt trắng, trong khi nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu có nguy cơ bị đứt gãy vì sụt giảm sản lượng. Theo các nhà phân tích, ngành cá tra Việt Nam sẽ theo xu hướng chuyển dịch theo chiều sâu, tập trung vào giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường đồng thời nâng cao tiêu chuẩn như tính bền vững và phát triển thân thiện với môi trường.

Kết quả kinh doanh của Vĩnh Hoàn trong năm 2025 cũng đã phản ảnh xu hướng nói trên. Mặc dù doanh số xuất khẩu chủ lực là cá tra của Vĩnh Hoàn tụt giảm nhưng các sản phẩm phụ từ cá lại tăng vượt bậc. Collagen và gelatin Vĩnh Hoàn ghi nhận tăng trưởng ấn tượng trong năm 2025 với tỷ lệ 78% trong tháng 11, đạt 71 tỷ đồng.

Điều này cho thấy hiệu quả của chiến lược giá trị gia tăng, mặc dù doanh thu tổng thể có sự sụt giảm do các yếu tố thị trường. Sản phẩm từ da cá tra này đang tối ưu chuỗi sản xuất, giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống và hướng đến các thị trường có giá trị cao hơn, củng cố vị thế cạnh tranh của cá tra Việt Nam. Nền tảng thành công của cá tra Vĩnh Hoàn dựa trên mô hình kinh tế tuần hoàn, cho phép tối ưu hóa chuỗi giá trị, giảm thiểu chất thải và gia tăng giá trị cho các sản phẩm phụ và để tạo ra những bước đột phá mới trong hệ sinh thái và chuỗi giá trị doanh nhiệp.

XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN NGÀNH CÁ TRA

Chia tay với Đức sau khi xây dựng những mối liên kết mới và quan hệ hiểu biết lẫn nhau trên phương diện cá nhân và tổ chức giữa Vĩnh Hoàn và Viện phát triển nguồn lực xã hội Phương Nam mà tôi là một thành viên, tôi tin rằng câu chuyện tận dụng và phát triển nguồn lực của Vĩnh Hoàn sẽ càng củng cố niềm tin của nhà đầu tư và xây dựng những mô hình hợp tác không chỉ vì lợi ích doanh nghiệp mà còn tạo ra những tác động tích cực về kinh tế xã hội. Không đầy một tuần sau chuyến tham quan Vĩnh Hoàn, tôi tham dự lễ ký kết hợp tác giữa Viện Phương Nam với trường Đại học Đồng Tháp và Vĩnh Hoàn là câu chuyện mà tôi chia sẻ với các đại biểu tham dự.

Nhân duyên đã cho phép tôi gặp gỡ những con người sống có lý tưởng và thành công như Võ Phú Đức và nay tôi sẽ có thêm nhiều cơ hội đồng hành với anh với những nguồn lực quý giá từ Viện Phương Nam và “chúng ta” ở đây sẽ không chỉ là Vĩnh Hoàn mà còn có cả và các doanh nghiệp khác ở Đồng Tháp và các tỉnh phía Nam, không chỉ giới hạn trong sản xuất hay xuất khẩu mà còn cả về dịch vụ, du lịch, văn hóa, xã hội và phát triển cộng đồng.

* Lê Hữu Huy, Giám đốc Công ty Tư vấn Vietnam Global Network, Singapore