Phát thải carbon toàn cầu đang giảm trong năm nay, nhưng nguyên nhân chính của mức giảm này là cú sốc dầu mỏ gần đây, thay vì quá trình các quốc gia từng bước chuyển sang năng lượng sạch.

Theo ước tính trong báo cáo Global Carbon Budget năm nay, lượng khí thải carbon dioxide từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch sẽ giảm 0,4% trong năm 2026, xuống còn 38,2 tỉ tấn. Mạng lưới 140 nhà nghiên cứu biên soạn báo cáo thường niên này cho biết động lực chính là cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran và tác động của sự kiện này lên thị trường dầu mỏ.

Phát thải liên quan đến dầu mỏ giảm 1,9%, xuống còn 12,6 tỉ tấn. Các nhà phân tích xem đây là mức giảm trong ngắn hạn, nhiều khả năng sẽ thay đổi khi thị trường dầu mỏ phục hồi trong những tháng và năm tới.

Pierre Friedlingstein, tác giả chính của báo cáo, cho biết dù mức giảm là tín hiệu đáng khích lệ, "một phần mức giảm bắt nguồn từ các cú sốc địa chính trị không phải là giải pháp khí hậu bền vững."

Khi năng lượng tái tạo và xe điện ngày càng phát triển, những yếu tố này cũng góp phần kiềm chế phát thải. Corinne Le Quéré, giáo sư khoa học khí hậu tại University of East Anglia và thành viên nhóm lãnh đạo Global Carbon Budget, cho biết việc triển khai công nghệ sạch dự kiến sẽ ngăn ít nhất hai phần ba lượng phát thải mà các nguồn nhiên liệu hóa thạch mới có thể tạo ra đến năm 2028.

Bà nói: "Điều đó phần nào gây bất ngờ, một bất ngờ tích cực. Tuy nhiên, tác động của giá dầu (đối với mức giảm trong năm 2026) vẫn rất đáng kể."

Phát thải đã tăng 1,2% trong năm ngoái so với năm 2024, lên 38,4 tỉ tấn, và ước tính cho năm nay vẫn cao hơn mức trung bình 36,5 tỉ tấn của giai đoạn 2016-2025. Khi giá dầu ổn định, tác động của chiến tranh có thể biến mất và phát thải có thể tăng trở lại. Điều này sẽ không xảy ra nếu, hoặc cho đến khi, công nghệ sạch được triển khai đủ rộng để duy trì nhu cầu dầu ở mức thấp trong dài hạn.

Theo phân tích, thế giới vẫn chưa đạt đỉnh đốt nhiên liệu hóa thạch, nhưng tổng phát thải carbon đang chậm lại, chỉ tăng 0,3% mỗi năm trong thập niên qua, so với mức tăng 1,7% mỗi năm trong thập niên trước đó. Trong năm 2026, phát thải từ khí đốt giảm 0,3%, trong khi CO2 liên quan đến than đá tăng 0,6%.

Trung Quốc chịu trách nhiệm cho 32% lượng phát thải hằng năm của thế giới, nhưng nước này cũng chiếm một nửa lượng phát thải được tránh, tức lượng CO2 dự kiến sẽ phát sinh nếu không có quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Phát thải của Trung Quốc trong năm nay có thể giảm 0,9%, sau hai năm tăng trưởng thấp, qua đó làm gia tăng tranh luận về thời điểm phát thải của nước này có thể đạt đỉnh.

Vị thế thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện đã được ghi nhận rộng rãi. Le Quéré cho biết xe tải điện chiếm một nửa lượng phát thải từ giao thông vận tải được tránh tại Trung Quốc.

Bà nói: "Xe tải có kích thước lớn. Chúng phát thải nhiều. Và chúng cũng được sử dụng thường xuyên. Vì vậy, thay thế một chiếc xe tải tạo ra khác biệt lớn về lượng phát thải."

Phát thải của Mỹ được dự báo giảm 1,3%, liên quan đến mức giảm sử dụng than đá. Mỹ đã đốt nhiều than hơn trong năm ngoái do một mùa đông lạnh giá, trong bối cảnh giá khí đốt tự nhiên tăng vọt, nhưng sau đó lượng sử dụng than đã tiếp tục xu hướng giảm. Năng lượng tái tạo tại Mỹ vẫn tăng trưởng bất chấp các chính sách khuyến khích phát triển nhiên liệu hóa thạch. Điện mặt trời và điện gió có thể được triển khai nhanh chóng, trong khi chi phí tiếp tục giảm.

Le Quéré nói: "Đó là dấu hiệu cho thấy các lực lượng thị trường thực sự đang phát huy tác dụng. Vì vậy, với một chút hỗ trợ chính sách, Mỹ có thể tiến xa hơn rất nhiều."

Nhiều nhà phân tích năng lượng tại Mỹ dự báo nhu cầu điện sẽ tăng do các trung tâm dữ liệu AI đang được lên kế hoạch. Glen Peters, nhà nghiên cứu cấp cao tại Center for International Climate Research ở Oslo và là một trong những người đứng đầu Global Carbon Budget, cho biết những phát thải này hiện chưa trở thành yếu tố đáng kể trong tổng phát thải của Mỹ.

Ông nói: "Hiện tại, tôi cho rằng AI vẫn tạo ra tác động nhỏ hơn những biến động hằng năm trong mức sử dụng khí đốt hoặc điện."

Khi nhiên liệu hóa thạch còn là nguồn năng lượng không có đối thủ trên thế giới, phát thải carbon và tăng trưởng kinh tế diễn biến song song. Hiện nay, mỗi năm ngày càng có nhiều quốc gia nhận thấy hiệu quả sử dụng năng lượng và năng lượng sạch cho phép họ tách rời hai yếu tố này.

Có 59 quốc gia đã giảm phát thải trong khi vẫn tăng trưởng kinh tế.

"Xu hướng này thực sự đang mở rộng trên toàn thế giới. Dù vẫn chưa đủ, thật sự tích cực khi chứng kiến điều đó," Le Quéré nói.