Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex - mã chứng khoán PLX) vừa thông qua chủ trương bán toàn bộ số cổ phiếu quỹ đang nắm giữ, tương đương hơn 23,28 triệu cổ phiếu, trong bối cảnh doanh nghiệp cần khắc phục điều kiện về cơ cấu cổ đông để duy trì tư cách công ty đại chúng.

Theo nghị quyết của hội đồng quản trị, lượng cổ phiếu quỹ này sẽ được bán ra thị trường nhằm đáp ứng các yêu cầu theo Luật Chứng khoán hiện hành, đồng thời tăng cường năng lực tài chính và cân đối nguồn vốn dài hạn cho tập đoàn. Chủ tịch hội đồng quản trị được giao trực tiếp tổ chức triển khai phương án.

Động thái của Petrolimex diễn ra sau khi doanh nghiệp công bố không còn đáp ứng đầy đủ điều kiện của công ty đại chúng do tỉ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ chưa đạt mức tối thiểu theo quy định.

Theo danh sách cổ đông chốt quyền tham dự đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, Petrolimex hiện có hơn 43.200 cổ đông. Tuy nhiên, nhóm cổ đông không phải cổ đông lớn chỉ nắm giữ khoảng 9,42% số cổ phần có quyền biểu quyết, thấp hơn ngưỡng tối thiểu 10% mà Luật Chứng khoán yêu cầu.

Hiện cơ cấu sở hữu tại Petrolimex tập trung chủ yếu vào hai cổ đông lớn gồm Nhà nước và cổ đông chiến lược nước ngoài ENEOS. Trong đó, phần vốn nhà nước chiếm khoảng 75,87% vốn điều lệ, còn ENEOS nắm hơn 13%.

Việc cơ cấu cổ đông quá cô đặc khiến lượng cổ phiếu tự do lưu hành trên thị trường ở mức thấp, dẫn tới nguy cơ doanh nghiệp không còn đủ điều kiện duy trì tư cách công ty đại chúng nếu không sớm có giải pháp điều chỉnh.

Theo tính toán của doanh nghiệp, nếu bán toàn bộ lượng cổ phiếu quỹ hiện có, tỉ lệ sở hữu của nhóm cổ đông nhỏ sẽ tăng lên khoảng 11,2%, qua đó đáp ứng yêu cầu pháp lý về cơ cấu cổ đông đại chúng.

Không chỉ giải quyết bài toán pháp lý, thương vụ này còn được xem là cơ hội giúp Petrolimex cải thiện nguồn lực tài chính trong bối cảnh hoạt động kinh doanh đang chịu nhiều áp lực.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý Iz2026, lượng cổ phiếu quỹ của Petrolimex hiện có giá trị ghi sổ khoảng 232,8 tỉ đồng. Trong khi đó, với mức giá đóng cửa cổ phiếu PLX khoảng 39.150 đồng/cổ phiếu trong phiên giao dịch gần nhất, số cổ phiếu quỹ này có giá trị thị trường hơn 900 tỉ đồng.

Điều này đồng nghĩa nếu bán thành công toàn bộ lượng cổ phiếu quỹ theo giá thị trường hiện nay, Petrolimex có thể ghi nhận khoản thặng dư vốn đáng kể.

Giới phân tích cho rằng việc bán cổ phiếu quỹ là phương án ít gây xáo trộn nhất đối với cơ cấu sở hữu hiện tại của Petrolimex. So với phương án giảm tỉ lệ nắm giữ của cổ đông lớn, việc đưa cổ phiếu quỹ trở lại lưu hành giúp tăng lượng cổ phiếu tự do trên thị trường mà không làm thay đổi vai trò chi phối của Nhà nước tại doanh nghiệp.

Sau thông tin bán cổ phiếu quỹ được công bố, cổ phiếu PLX đã tăng mạnh trong phiên giao dịch ngày 4.6. Nhiều nhà đầu tư kỳ vọng lượng cổ phiếu lưu hành tăng thêm sẽ giúp cải thiện thanh khoản của mã này trên thị trường chứng khoán.

Petrolimex hiện là doanh nghiệp dẫn đầu thị trường bán lẻ xăng dầu Việt Nam với thị phần khoảng 50%. Ngoài hoạt động kinh doanh xăng dầu truyền thống, tập đoàn cũng đang mở rộng đầu tư vào logistics, kho cảng, nhiên liệu sinh học và chuyển đổi năng lượng.

Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh thời gian gần đây chịu ảnh hưởng mạnh bởi biến động giá dầu thế giới và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.

Trong quý I.2026, Petrolimex ghi nhận doanh thu thuần gần 98.700 tỉ đồng, tăng khoảng 45% so với cùng kỳ năm trước và là mức doanh thu theo quý cao nhất trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, doanh nghiệp lại báo lỗ hợp nhất khoảng 662 tỉ đồng do áp lực chi phí tăng mạnh và phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho.

Theo báo cáo tài chính, lượng hàng tồn kho của Petrolimex cuối quý I tăng mạnh so với đầu năm trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động liên tục. Việc phải tăng dự phòng tồn kho khiến lợi nhuận bị ảnh hưởng đáng kể dù doanh thu vẫn tăng cao.

Tại đại hội đồng cổ đông thường niên vừa qua, lãnh đạo Petrolimex cho biết năm 2026 tiếp tục là giai đoạn nhiều biến động với thị trường năng lượng toàn cầu. Doanh nghiệp đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất khoảng 330.300 tỉ đồng nhưng lợi nhuận trước thuế dự kiến giảm nhẹ so với năm trước.

Không riêng Petrolimex, nhiều doanh nghiệp niêm yết có nguồn gốc từ cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước hiện cũng gặp áp lực tương tự về cơ cấu cổ đông đại chúng.

Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện về tỉ lệ sở hữu công chúng phải có lộ trình khắc phục trước thời hạn luật định. Nếu không đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp có thể đối mặt nguy cơ bị hủy tư cách công ty đại chúng, kéo theo nhiều hệ lụy liên quan niêm yết và giao dịch cổ phiếu trên thị trường chứng khoán.

Việc Petrolimex lựa chọn bán cổ phiếu quỹ thay vì giảm sở hữu của cổ đông lớn cho thấy xu hướng ưu tiên giữ ổn định cơ cấu vốn nhà nước tại các doanh nghiệp đầu ngành, đồng thời tận dụng công cụ tài chính để đáp ứng yêu cầu pháp lý và tăng nguồn lực cho hoạt động kinh doanh dài hạn.