Tổng thống Donald Trump thông báo các kế hoạch áp đặt chiến dịch mà ông gọi là “NGÀY TẤN CÔNG KINH TẾ” chống Iran. Động thái này nhấn mạnh sự thất vọng ngày càng tăng của ông trước việc quốc gia này từ chối đầu hàng, bất chấp nhiều tuần chịu các đòn tập kích quân sự cùng lệnh phong tỏa của Mỹ làm suy giảm lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

Ông Trump không nêu rõ các biện pháp cụ thể sẽ áp dụng, nhưng lời đe dọa nhắm vào các đối tác thương mại của Iran dù không chỉ tên đích danh quốc gia nào, lập tức khiến dư luận chú ý đến Trung Quốc, bên mua phần lớn lượng dầu của Iran.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Trump cảnh báo rằng “BẤT KỲ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ cung cấp bất kỳ hình thức cứu trợ nào cho Iran sẽ phải tự đối mặt với những hậu quả kinh tế CỰC KỲ LỚN.” Ông cũng nỗ lực kêu gọi các quốc gia khác, những bên cho đến nay vẫn từ chối hỗ trợ chiến dịch quân sự của ông chống lại Iran, khi tuyên bố Mỹ cần “tất cả các đồng minh” để giúp “cô lập và đánh bại mối đe dọa từ Iran.”

Quan điểm của ông Trump được đưa ra ngay sau cảnh báo từ bộ trưởng bộ Tài chính Scott Bessent rằng Mỹ đã sẵn sàng tung ra các biện pháp kinh tế mới. Điều này cho thấy Mỹ, trong bối cảnh đối mặt với tình trạng thiếu hụt đạn dược, chi phí gia tăng và lực lượng quân sự bị kéo căng quá mức, đang muốn chuyển hướng khỏi chiến dịch quân sự. Cho đến nay, chiến dịch này vẫn chưa thể buộc Iran đầu hàng dù đã loại bỏ phần lớn các lãnh đạo cấp cao và tàn phá lực lượng vũ trang của nước này.

Hiện chưa rõ Mỹ có thể áp đặt hình phạt kinh tế mới nào nếu có mà Iran chưa từng trải qua. Việc nhắm vào hoạt động bán dầu của Iran cũng có nguy cơ dẫn đến cuộc đối đầu mới với Trung Quốc, bên thu mua gần như toàn bộ lượng dầu xuất khẩu của Iran. Điều đó sẽ làm phức tạp thêm nỗ lực của ông Trump nhằm gia hạn thỏa thuận đình chiến thuế quan với chủ tịch Tập Cận Bình, người mà ông dự kiến sẽ đón tiếp tại Mỹ vào tháng tới.

“Đó là ranh giới đỏ lớn mà ông Trump đang vạch ra trong bài đăng này,” Brett Erickson, giám đốc Quản lý tại Obsidian Risk Advisors, viết trên X. “Thông điệp này hướng tới một quốc gia, và duy nhất một quốc gia: Trung Quốc. Trung Quốc, vượt trội hơn tất cả, chính là phao cứu sinh kinh tế của Iran.”

Chiến dịch của ông Trump đã nhận được đòn bẩy vào một ngày trước đó, khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cắt đứt quan hệ kinh tế với Iran, viện dẫn “những bước leo thang làm tổn hại đến hòa bình và an ninh khu vực cũng như quốc tế.”

UAE từng là đối tác thương mại hàng đầu của Iran trong những năm gần đây, khi Tehran phụ thuộc vào mối quan hệ này để tiếp cận hàng hóa nước ngoài và ngoại tệ mạnh. Đồng thời, Iran cũng đã chống chịu các đòn trừng phạt kinh tế trong nhiều thập kỷ, và sống sót qua chiến dịch “Sức ép tối đa” mà ông Trump áp đặt trong nhiệm kỳ đầu tiên sau khi ông từ bỏ thỏa thuận thời Obama vốn hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.

Mục tiêu của ông Trump là buộc Iran phải bước vào các cuộc đàm phán mới nhằm chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn, ép Tehran từ bỏ chương trình hạt nhân và từ bỏ sự khống chế tại eo biển Hormuz. Mục tiêu này tương tự như biên bản ghi nhớ mà hai bên đã ký vào tháng 6 nhưng sau đó sụp đổ trong một đợt tấn công ăn miếng trả miếng.

Phản ứng của Iran cho đến nay trước các mối đe dọa là đưa ra các yêu sách kinh tế của riêng mình, chẳng hạn như đòi kinh phí bồi thường cho những thiệt hại trong chiến tranh và phí truy thu tiềm năng đối với quyền đi qua eo biển. Giá dầu đã giữ vững đà tăng trong 4 ngày, với giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) giao tháng 10 giao dịch trên 84 USD/thùng, trong khi giá dầu Brent đóng cửa ở mức gần 92 USD/thùng.

Việc giải quyết xung đột đang trở nên ngày càng cấp bách đối với ông Trump khi giá xăng tăng cao, sự phản đối ngày càng tăng của công chúng đối với cuộc chiến và các lo ngại của đảng Cộng hòa về nguy cơ mất một hoặc cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Đầu tuần này, ông thậm chí còn đe dọa ném bom Oman, một đồng minh của Mỹ từng đóng vai trò trung gian hòa giải, nếu nước này cản đường Mỹ.

Các mối đe dọa của Iran đối với tàu thuyền thương mại đã làm đình trệ lưu thông qua eo biển Hormuz, và lệnh phong tỏa ngược do ông Trump ban hành đã hạn chế nghiêm trọng khả năng tự xuất khẩu dầu của Iran.

Lệnh phong tỏa của Mỹ, thiệt hại từ chiến dịch không kích của Mỹ–Israel và nạn tham nhũng tại Iran đã đẩy lạm phát lên tới gần 80% và khiến đồng nội tệ mất giá gần 30% trong năm nay. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng xung đột có thể kéo quốc gia 90 triệu dân này vào một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất lịch sử.

Ông Trump đã liệt kê các ví dụ về viện trợ cho Iran mà các đối tác kinh tế của nước này cần chấm dứt, bao gồm các tiệm đổi tiền, chuyển tiền mặt và các dòng hoán đổi tiền tệ, đăng ký tàu biển, các công ty bình phong và hoạt động buôn lậu dầu.

Trước đó, tổng thống Mỹ đã thể hiện sự mất kiên nhẫn qua quyết định cắt giảm các cuộc tập trận quân sự với Hàn Quốc, bên mà ông cho rằng chưa hỗ trợ đầy đủ cho chiến dịch của ông chống lại Iran.

— Với sự hỗ trợ từ Jennifer A Dlouhy, Magdalena Del Valle, và Ryan Chua