Không lâu sau khi dịch COVID-19 lan đến Singapore, buộc quốc gia siêu giao thương phải đóng cửa biên giới lần đầu tiên trong lịch sử, có tin đồn lan truyền trong giới nhiều tiền lắm của, và cả những người khác không mấy giàu có. Một nhà quản lý đầu tư tên tuổi ít rõ ràng đem đến mức lợi nhuận gây sửng sốt 15% mỗi quý cho người đầu tư vào công ty buôn bán kim loại nickel (kền)của anh ta.

Một đồn mười, ngày càng nhiều người Singapore trao tiền cho một quỹ quản lý của một cựu kế toán 34 tuổi tên Ng Yu Zhi. Chẳng mấy chốc, quỹ của Ng, Envy Group, huy động được gần 1,1 tỉ đô la Singapore từ hàng trăm khách hàng. Anh ta dĩ nhiên có vẻ cũng làm ăn khá, trả lãi cho nhà đầu tư đều đặn hàng quý và thường xuyên xuất hiện với vẻ ngoài thành đạt, sở hữu một dinh thự tại một trong những khu đắt đỏ nhất châu Á, một du thuyền dài 38 mét, và một đội siêu xe.

Nhưng việc đặt niềm tin vào Ng sau này lại dẫn đến kết cục thê thảm. Tháng Hai năm ngoái, cảnh sát Singapore bắt giữ Ng và cáo buộc anh ta là chủ mưu của vụ lừa đảo có lẽ là lớn nhất từ trước đến nay, tính về giá trị ở đất nước nhỏ bé này.  Theo cảnh sát và kế toán điều tra được chỉ định để điều tra sổ sách của Ng, những giao dịch mà Ng nói với nhà đầu tư trên thực tế chưa từng xảy ra. Thay vào đó, theo họ, anh ta tham gia vào vụ lừa đảo tính toán tỉ mỉ, bỏ túi 457 triệu đô la Singapore tiền đầu tư và tiêu xài cho cuộc sống xa hoa thậm chí theo tiêu chuẩn như trong phim Crazy Rich Asians. Đến giờ, Ng vẫn chưa nhận tội để được giảm án đối với 75 cáo buộc chống lại mình, và cũng từ chối đưa ra bình luận. Cảnh sát vẫn đang điều tra.

Khách hàng của Ng bao gồm những công dân thành đạt nhất Singapore: luật sư  cấp cao, cựu  giám đốc  ngân hàng và doanh nhân, những người lẽ ra phải khôn ngoan hơn thay vì rót tiền vào một vụ đầu tư, mà giờ nhìn lại, dường như là mô hình lừa đảo đa cấp Ponzi, hình thức lấy tiền của người sau trả cho người trước, mà cũng chẳng phải quá tinh vi.  Không chỉ riêng họ, nhiều tổ chức cũng không đưa ra đủ nghi vấn cần thiết. Theo hồ sơ nộp lên tòa, Ng thực hiện hơn một ngàn giao dịch chuyển tiền từ tài khoản doanh nghiệp Envy và quỹ đầu tư vào các tài khoản ngân hàng có thể do anh ta kiểm soát, biển thủ hàng trăm triệu đô la Singapore trước khi bị ngăn chặn.

Các vụ lừa đảo đầu tư xảy ra khắp nơi trên thế giới và có thể còn tồn tại lâu hơn vụ Envy này nhiều; Bernie Madoff từng tiến hành vụ lừa đảo kiểu đa cấp khổng lồ ngay trước mắt nhà đầu tư và cơ quan chức năng trong suốt nhiều thập kỷ. Dù vậy, những cáo buộc nhằm vào Ng đặt Singapore vào tình huống khó xử, khi quốc gia đang trong giai đoạn chuyển mình quan trọng. Với nền chính trị ổn định, biên giới tương đối rộng mở, và hệ thống luật pháp được coi trọng, quốc đảo đang trên đà vượt qua Hồng Kông để trở thành trung tâm tài chính chính của châu Á, một bước phát triển có thể thúc đẩy hơn nữa nền kinh tế vốn đã sôi động. Tuy nhiên, bất chấp uy tín trước nay, Singapore trong những năm gần đây xảy ra nhiều vụ bê bối lớn, bao gồm sự sụp đổ của Noble Group, công ty giao dịch hàng hoá bị tố cáo làm giả sổ sách và vụ gian lận ở Hyflux, một công ty nước sạch phải tái cơ cấu nợ vào năm 2018 khiến các nhà đầu tư cá nhân phẫn nộ.

Đối với một số người Singapore, việc Ng dễ dàng lừa đảo đến thế cho thấy nhà chức trách cần giám sát kỹ lưỡng hơn dòng tiền lớn đang đổ vào nước này. “Tôi thực sự cho rằng Singapore cần đẩy mạnh xử lý và giám sát tội phạm cổ cồn trắng,” giáo sư kế toán Mak Yuen Teen của trường Kinh doanh, đại học Quốc gia Singapore (NUS) cho biết. Trong vụ Envy, “có nhiều dấu hiệu cảnh báo gian lận từ sớm. Bởi vậy, chúng ta phải đặt câu hỏi ‘trách nhiệm ngăn chặn thuộc về ai?”’

Mới cách đây vài năm, Ng gần như chẳng có gì để nổi bật trong giới tài chính cấp cao.  Ăn nói nhỏ nhẹ và lúc nào cũng lịch sự, khuôn mặt tròn đầy, Ng học ngành kế toán tại một trường đại học công của Singapore trước khi gia nhập công ty kiểm toán KPMG. Một trong những khách hàng lớn mà Ng làm việc khi đó là BHP Group, công ty khai mỏ lớn nhất thế giới, và Ng phát hiện ra rằng mình mê mẩn việc kinh doanh kim loại - thị trường khổng lồ, thanh khoản cao, đáp ứng nhu cầu thực của sản xuất công nghiệp và biến động 24/7. Từ nghề tay trái, năm 2015 anh rời KPMG, biến đam mê thành sự nghiệp chính. 

Mở một công ty buôn bán kim loại thời điểm đó vô tình gặp thời.  Giá hàng hoá toàn cầu đã giảm khoảng một nửa so với mức đỉnh vào năm 2008, mang lại tiềm năng lợi nhuận lớn cho những ai có dũng khí và vốn để mua vào. Và cũng chẳng có nơi nào tốt hơn Singapore để làm việc này. Là trung tâm sôi động của khu vực, Singapore lúc đó nổi lên như một ứng cử viên sáng giá kết nối tài chính toàn cầu, thu hút vốn đầu tư không chỉ từ các nước Đông Nam Á khác mà còn ngày càng nhiều từ Ấn Độ, Trung Quốc và xa hơn nữa. Dường như ai cũng muốn một phần trong thành công của Singapore. Vài năm sau, những tỉ phú lừng danh như Ray Dalio và Sergey Brin đều mở văn phòng ở Singapore để đầu tư khối tài sản cá nhân của họ. ông trùm ngành hút bụi Anh Quốc James Dyson cũng có một văn phòng ở đây và được cho là đã chi 74 triệu đô la Singapore để tậu một căn penthouse năm phòng ngủ ở khu trung tâm thành phố.

Ng thành lập Envy Group vào năm 2015, lấy tên cho công ty từ một câu mà KPMG sử dụng trong các buổi đào tạo nhân viên: mục tiêu của công ty là trở thành “niềm ghen tị” (envy) của các công ty kiểm toán khác.  Anh ta quyết định tập trung vào nickel, bước đi chiến lược khác thường đối với các công ty thương mại nhỏ. Kinh doanh nickel chủ yếu nằm trong tay những công ty lớn, nhiều quan hệ, khiến cho việc xây dựng một công ty giao dịch nickel từ tay trắng đi lên trở nên đầy thử thách. Tuy nhiên, Ng nhận thấy rằng nickel khi đó bị định giá quá thấp so với giá trị trong khi công dụng ngày càng nhiều: Nó có vai trò trọng yếu trong sản xuất pin sạc, đến nỗi Elon Musk, nhà đồng sáng lập hãng xe điện Tesla từng đề nghị các nhà cung cấp “làm ơn khai thác thêm”.

Công việc kinh doanh diễn ra tuyệt vời, theo như đánh giá của những người bên ngoài Envy. Giá nickel tăng phi mã trong phần lớn thời gian của nửa sau thập niên 2010 và Ng dần mở rộng được danh sách khách hàng, đôi lúc nhờ sự giúp đỡ của Veronica Shim, một nhà quản lý tài sản thành công và có ấn tượng tốt với Ng tới mức bà vừa đầu tư chung vừa mời khách hàng của mình rót vốn vào Envy.

Singapore là một nơi hào nhoáng.  Trên đại lộ Orchard, đầy rẫy khu mua sắm lớn, những chiếc Bentley có tài xế riêng xếp hàng dài bên ngoài các cửa hàng bán đồ xa xỉ như Harry Winston và Dolce & Gabbana. Tại sòng bạc Marina Bay Sands, khách sộp sẵn sàng đánh cược hàng triệu đô la trước khi lên nghỉ ở phòng chủ tịch rộng gần 600 mét vuông trên tầng 53.  Nhưng thậm chí ở một thành phố mà người giàu thích thể hiện như vậy, Ng vẫn nổi bật.  Envy hoạt động trong trụ sở đặt tại một khu văn phòng cao cấp, bên trong có quầy bar mà khách tới thăm có thể được mời một ly rượu whiskey 21 năm tuổi, với giá lên tới hơn 200 đô la Singapore mỗi ly.  Ng thường gặp khách hàng và đồng nghiệp tại những nhà hàng sushi cao cấp nhất, và mỗi lần hẹn lại đến bằng một chiếc xe sang, Ferrari, Lamborghini hoặc chiếc Pagani Huayra duy nhất ở Singapore – siêu xe mà Ng đã chi hơn bảy triệu đô la Singapore để mua.

Cuộc sống tại tư gia của Ng cũng không kém phần xa hoa.  Ng và người vợ gốc Hoa Coco Cai thuê một dinh thự gần Botanic Gardens – vườn bách thảo nổi tiếng của Singapore, và đang trong quá trình mua thêm hai dinh thự khác.  Đại dịch không làm suy suyển cuộc sống đẳng cấp của cặp vợ chồng này. Tháng 12.2020, Cai kể trên Prestige, một tạp chí xã hội châu Á, rằng một đội nhân viên của thương hiệu nữ trang Ý Bulgari đã tới nhà riêng để giới thiệu cho cô “bộ sưu tập tuyển chọn” gồm những món trang sức mới “dành riêng cho cô”. Cai đã mua bốn món.

Ng ít quảng cáo, nhưng tin tức về lợi nhuận cực lớn anh ta mang về cho nhà đầu tư vẫn lan đi, qua thảo luận tại các bữa tiệc sinh nhật và buổi đánh golf hoặc truyền tai giữa các ông chủ du thuyền ở vịnh Sentosa Cove, nơi giới siêu giàu Singapore neo đậu tàu. Dần dần, ngày càng nhiều thành viên của giới tinh hoa tài chính thành phố gửi gắm tiền đầu tư cho Ng. Pek Siok Lan, tổng tư vấn của công ty đầu tư quốc gia Temasek Holdings, bỏ vào sáu triệu đô la Singapore. Arun Murthy, cựu giám đốc giao dịch hàng hóa toàn cầu tại Standard Chartered, rót vào gần một triệu đô la Singapore. Finian Tan, một trong những nhà đầu tư mạo hiểm nổi tiếng nhất Singapore, là người ủng hộ chính. Ông và cộng sự đầu tư tổng cộng 26 triệu đô la Singapore.

Ít người, thậm chí không ai hoảng sợ trước quyết định hồi tháng Ba 2020 của cục Quản lý Tiền tệ Singapore (MAS), cơ quan giám sát thị trường chính của quốc gia, lúc đó đưa Envy vào “danh sách cảnh báo nhà đầu tư”, liệt kê những công ty có thể “bị hiểu nhầm là đã được MAS cấp giấy phép và quản lý,” tạo cảm giác an toàn cho người đầu tư.  Một nhà đầu tư của Envy, người yêu cầu giấu danh tính khi bàn về thiệt hại của mình, cho biết món tiền bị mất không phải là mối quan tâm chính: Mỗi năm có hàng tá quỹ đầu tư bị cho vào danh sách. Nhưng MAS vẫn không cản được hàng trăm nhà đầu tư ít dư dả hơn, bao gồm chủ nhà hàng, bác sĩ, chủ doanh nghiệp nhỏ và người nghỉ hưu, bỏ vào Envy gần 1,5 tỉ đô la Singapore tính đến đầu năm 2021. Ở một thành phố có quá nhiều người dường như đang tìm cách làm giàu, sao cưỡng được?

Ngày 16.2 năm trước, mặt trời vừa ló dạng thì đội cảnh sát từ cục Thương Mại, đơn vị chống lừa đảo của Cảnh sát Singapore, ập  vào tư dinh của Ng. Anh ta vừa mới ngủ dậy, chuẩn bị đưa con gái đến trường. Các sĩ quan để Ng tắm rửa và thay quần áo trước khi giải đến văn phòng công ty Envy để thu thập tài liệu và sau đó tới đồn cảnh sát.

Hóa ra khi đó Ng đã ở trong tầm ngắm của cơ quan điều tra ít nhất được vài tháng. MAS nhận được nguồn tin về hoạt động của Envy từ giữa năm 2020 và đã chuyển hồ sơ cho cảnh sát từ cuối năm ngoái. Cảnh sát giữ Ng hơn hai ngày, hỏi đủ điều về hoạt động của Envy. Sau khi được thả ra, theo những người thạo tin yêu cầu giấu tên, mô tả về những buổi trao đổi riêng như sau: Ng nói với nhân viên và nhà đầu tư rằng việc anh ta bị giam giữ là kết quả của sự hiểu nhầm - mà kết quả xấu nhất của việc này, chả hề hấn gì với Envy. Nhiều người tin anh ta, một trong những nguồn tin cho biết. So với hầu hết nhân viên của mình, Ng có vẻ thư thái hơn trước cuộc điều tra của cảnh sát, tạo ấn tượng với mọi người rằng anh ta không có làm sai gì để mà phải lo.

Vẻ ngoài bình tĩnh đó biến mất vào ngày 22.3, khi công tố viên đưa ra những cáo trạng đầu tiên chống lại Ng, tố cáo anh ta chuyển 300 triệu đô la Singapore tiền đầu tư sang các tài khoản cá nhân. (Những hồ sơ bổ sung sau đó đẩy tổng số tiền biển thủ lên đến gần nửa tỉ đô la Singapore.) Cảnh sát, và sau đó là một đội kế toán từ KPMG - công ty cũ của Ng, do tòa án chỉ định đã tiến hành điều tra rộng khắp, kết luận rằng đây là vụ lừa đảo trắng trợn, nhưng không phức tạp. Nói đơn giản, Envy gần như chưa từng mua một chút nickel nào mà công ty nói rằng mình đang giao dịch và phần tiền mà nhà đầu tư nghĩ rằng đó là lợi nhuận nhận được thực ra đến từ khách hàng mới - mô hình Ponzi điển hình. Quả thực, Poseidon Nickel, công ty khai khoáng Úc mà Ng nói với nhà đầu tư rằng anh ta lấy nguồn kim loại từ đó, thông báo cho kiểm toán của KPMG rằng Poseidon không có “quan hệ kinh doanh” gì với Envy và cũng chưa từng tiến hành bất kỳ giao dịch nào.

Đơn giản là Envy chưa từng mua chút nickel nào mà công ty cho là có giao dịch

Khi đội kế toán, do Bob Yap, một trong những chuyên gia tái cơ cấu nổi tiếng nhất ở Singapore dẫn đầu, xem xét các hợp đồng của Envy với Poseidon, họ phát hiện ra “vô số điểm bất thường” trong tài liệu. Điển hình là, tên của một “giám đốc” trên hai hợp đồng ký đại diện cho công ty Úc nói trên “có vẻ không trùng với những chữ cái đầu hay tên họ của bất kỳ giám đốc nào của Poseidon trong thời gian tương ứng”.

Trong khi đó, theo các kiểm toán viên, tiền đầu tư được chia thành từng khoản 200 ngàn đô la Singapore để chuyển đến các tài khoản có thể do Ng kiểm soát, đôi khi mỗi ngày có cả hàng chục  lần chuyển khoản. Hai ngân hàng lớn nhất Singapore, Oversea Chinese Banking và United Overseas Bank, lo ngại trước hoạt động của Ng đến mức khóa tài khoản của anh ta từ trước lúc vị khách hàng này bị bắt giữ. Những ngân hàng khác, bao gồm DBS Group và HSBC báo cáo những giao dịch đáng ngờ với cơ quan chức năng nhưng vẫn tiếp tục làm việc với Ng. DBS và HSBC từ chối bình luận về các tài khoản của Ng.  Phát ngôn của cả hai ngân hàng nói rằng họ có hệ thống toàn diện để đánh dấu giao dịch khả nghi và hợp tác tuyệt đối với cơ quan hành pháp. Một người phát ngôn của MAS cho biết trong một tuyên bố rằng cơ quan này kỳ vọng các ngân hàng “tiến hành những biện pháp tích cực để giám sát giao dịch đáng ngờ” và cục sẽ tiến hành xử lý các công ty không đáp ứng đủ yêu cầu luật định.

Khi đào sâu hơn, điều tra viên kết luận rằng mọi thứ về các thương vụ nickel đều bị làm giả một cách vụng về. Khi nói chuyện với nhà đầu tư, Envy nói rằng công ty đang bán các kiện hàng cho một tổ chức giao dịch tên là BNP Paribas Commodity Futures, một đơn vị đặt tại London của ngân hàng Pháp. Nhưng báo cáo doanh nghiệp ở Anh cho thấy công ty này đã ngừng hoạt động vào tháng Hai 2019. Tuy nhiên, báo cáo của Envy vẫn thể hiện thời điểm giao dịch với đơn vị sau thời điểm đó. 

Cuộc điều tra còn phát hiện ra rằng Envy quả thực có thực hiện một hợp đồng mua nickel. Vào tháng Bảy và tháng Tám năm 2020, công ty chi ra 42 triệu đô la Singapore để mua hơn 2.000 tấn hàng từ Raffenmet, một nhà buôn lớn. Ng đã đến một nhà kho ở địa phương để kiểm tra lô hàng, đồng nghiệp còn quay video hình ảnh anh ta đang giám sát các lô hàng. Envy gửi video này đến nhà đầu tư, ngay sau đó bán số nickel này cho Raffemet.

Ng đang đợi ra tòa trong trạng thái căng thẳng hơn nhiều so với lúc bị bắt giữ. Được tại ngoại với số tiền bốn triệu đô la Singapore, khoản bảo lãnh lớn nhất lịch sử đảo quốc này - anh ta chuyển chỗ ở từ dinh thự sang căn hộ dịch vụ. Sau mỗi lần hầu tòa gần đây, anh ta rời đi không phải trên xe thể thao đắt tiền mà một chiếc sedan hiệu Audi. Anh ta sẽ sớm phải đối mặt một quyết định khó khăn. Nếu chọn phủ nhận mọi lời cáo buộc, anh ta có thể được tự do vài năm, nhưng không được rời khỏi Singapore, khi trải qua vài cấp xét xử. Nếu chọn thú tội, anh ta có thể nhận bản án kéo dài, nhưng vẫn ngắn mức án tối đa 20 năm nếu bị kết tội tại phiên tòa.

Tổn thất lớn hơn từ sụp đổ của Envy vẫn đang được tính toán. Vài nhà đầu tư yêu cầu giấu tên để tránh bị công chúng biết là có dính líu với Envy, nói rằng họ không kỳ vọng nhận được khoản tiền đã mất. Không rõ các phiên thanh lý tài sản của Ng bao gồm xe hơi, tác phẩm nghệ thuật và đồ trang sức sẽ thu lại được bao nhiêu. Số phận tương tự với các đơn kiện đòi bồi thường hơn 500 triệu đô la Singapore.

Bất kể thiệt hại tài chính cuối cùng là gì, vụ bê bối Envy sẽ thúc đẩy các nỗ lực chống lừa đảo ở Singapore khi nước này trở thành trung tâm toàn cầu quan trọng hơn. Ravi Menon, giám đốc điều hành của MAS, thừa nhận rằng không lâu trước khi Ng bị bắt giữ, việc phát hiện những điểm bất thường trong tài chính là “một điểm yếu  cần  được  giải quyết.” Sở giao dịch chứng khoán Singapore gần đây đã mở rộng cơ chế kiểm soát, quy định bắt buộc các công ty đại chúng phải thiết lập các chính sách tố giác và Sở có quyền yêu cầu giám đốc hoặc người điều hành từ chức. Các đề xuất khác bao gồm cho các cơ quan chức năng thêm nhiều công cụ để đảm bảo các công ty kiểm toán tuân thủ quy định chống rửa tiền.

Nhưng ngay cả khi hệ thống luật pháp được tinh chỉnh chặt chẽ hơn cũng có thể bất lực trước một kẻ lừa đảo đủ táo tợn, đặc biệt là người giỏi nắm bắt tâm lý. Để chiếm được lòng tin của nhiều người thuộc giới tinh hoa đến vậy, Ng dường như đã biến sự mê hoặc vượt thời gian của những kế hoạch làm-giàu-nhanh thành một ham muốn cụ thể hơn: hòa nhập vào tầng lớp giàu có hưởng thụ xa hoa ở một thành phố đang phát triển với tốc độ bậc nhất. Trên tất cả, nhà đầu tư của Ng “tin tưởng cá nhân này,” theo Chenthil Itumarasingam, một thành viên của hãng luật Withers KhattarWong, người tư vấn cảnh báo tội phạm cổ cồn trắng nhưng không tham gia vào vụ Envy. “Anh ta đã diễn rất tốt lối sống mà ai cũng khát khao.”