Không phải ở sân sau nhà tôi, cũng không phải trong quỹ hưu trí của tôi. Úc đang cho chúng ta thấy trước một cách đáng lo ngại việc quá trình xây dựng các trung tâm dữ liệu AI trị giá hàng nghìn tỉ USD có thể đảo chiều nhanh đến mức nào.

Các thông báo công khai về những dự án mới đã tăng vọt trong năm nay. Theo Commonwealth Bank of Australia, các nhà phát triển đang lên kế hoạch bổ sung khoảng 23 gigawatt công suất tính toán, tăng từ chỉ 6 gigawatt hồi tháng 2. Úc được xem là điểm đến hàng đầu vì có mức giá cạnh tranh, với giá thuê tại Sydney chỉ bằng một nửa Singapore, trong khi các thành phố lớn có nhiều không gian hơn, trái ngược với những trung tâm đô thị chật chội như Hong Kong và Tokyo.

Tuy nhiên, nhiều khả năng phần lớn các dự án này sẽ không thành hiện thực. Cộng đồng địa phương ngày càng lên tiếng mạnh mẽ, và việc một nhóm phản đối thành công sẽ tiếp thêm động lực cho các chiến dịch ở những nơi khác.

Các dự án đã bị đình chỉ với tốc độ đáng báo động. Cuối tháng 9, Goodman Group, nhà phát triển bất động sản lớn nhất Úc, hủy kế hoạch xây dựng một cơ sở công suất 90 megawatt tại một khu ngoại ô Sydney. Đầu tháng 10, dự án Bell Bay công suất 288 megawatt của Firmus Grid Ltd. tại Tasmania vấp phải các đơn kháng nghị chỉ vài tuần sau khi được hội đồng địa phương phê duyệt.

Sau đó, tin tức gây tổn hại lớn nhất xuất hiện vào tuần trước. Nextdc Ltd., công ty vận hành trung tâm dữ liệu, đã hạ dự báo lợi nhuận và tạm dừng kế hoạch phát triển một trong những cơ sở lớn tại Melbourne. Công ty cung cấp điện Jemena đã đình chỉ công việc cung cấp thêm điện cho cơ sở M3, nơi đang vận hành 60 megawatt, do người dân địa phương phản đối việc lắp đặt các cột điện cao 22 mét. Giờ đây, hy vọng lớn nhất của công ty là Jemena sẽ nối lại công việc vào tháng 2.

Theo Goldman Sachs Group Inc., đơn vị theo dõi 7,5 gigawatt dự án chủ yếu nằm tại Sydney và Melbourne, chỉ khoảng một phần ba số dự án đang được lên kế hoạch có thể được triển khai trước năm 2030. Chẳng hạn, cơ sở M4 của Nextdc, cũng ở Melbourne, chỉ có 13% khả năng thành công theo Goldman. Khu tổ hợp công suất 150 megawatt được chính quyền bang phê duyệt vào đầu năm đang đối mặt với sự phản đối dữ dội từ người dân.

Các dự án đã bị rút khỏi kế hoạch ở mọi giai đoạn, kể cả những dự án đã tiến xa hơn và hoàn tất yêu cầu kết nối trung tâm dữ liệu. Theo CBA, dựa trên dữ liệu của Australian Energy Market Operator, xác suất trung vị để một dự án tiếp tục từ trạng thái hiện tại đến khi hoàn thành chỉ là 28%. Ở một khía cạnh nào đó, các nhà phát triển này giống những công ty công nghệ sinh học, chấp nhận rủi ro bỏ ra những khoản tiền khổng lồ để phát triển một sản phẩm duy nhất, nhưng cuối cùng có thể chẳng thu được gì.

Từ một điểm nóng về trung tâm dữ liệu trở thành nơi xuất hiện những thất bại bất ngờ, sự thay đổi mạnh mẽ trong điều kiện kinh doanh tại Úc có lẽ giải thích vì sao thị trường vốn phản ứng dữ dội đến vậy. Firmus buộc phải rút đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng được nhiều người chờ đợi vào tháng 10, dù chỉ hai tháng trước đó vẫn là con cưng của giới đầu tư mạo hiểm. Tương tự, trái phiếu chuyển đổi trị giá 1,1 tỉ đô la Úc, tương đương 773 triệu USD, do Nextdc phát hành vào tháng 9 với lãi suất coupon ít ỏi 1,75%, hiện có lợi suất lên tới 12%. Cổ phiếu Nextdc đã giảm hơn 40% kể từ khi công cụ lai này được phát hành.

UniSuper, một trong những quỹ hưu trí lớn nhất Úc, quyết định không tham gia đợt IPO của Firmus và đang tránh các khoản đầu tư trực tiếp vào trung tâm dữ liệu. Nhìn lại, đây là một quyết định đúng đắn. Như trường hợp của Nextdc cho thấy, việc sử dụng các thước đo định giá phù hợp hơn với những doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, chẳng hạn so sánh giá trị doanh nghiệp với doanh thu hoặc lợi nhuận trước lãi vay, thuế, khấu hao và khấu trừ dần, khiến nhà đầu tư đối mặt với những cú sốc bất ngờ do sự kiện gây ra.

Đến lúc này, rõ ràng việc chỉ có giấy phép không nhất thiết mang lại cho các nhà phát triển sự chấp thuận của xã hội để hoạt động. Trong thời gian tới, chúng ta cần xem xét từng dự án riêng biệt, bao gồm địa điểm, thời điểm, nguồn vốn và động lực chính trị tại địa phương, trước khi tự tin nói rằng dự án đó sẽ trở thành một tài sản tạo ra dòng tiền. Liệu các nhà đầu tư đã sẵn sàng tự mình dấn thân vào những vấn đề phức tạp đó chưa?

Bình luận về đợt IPO của Firmus, John Pearce, Giám đốc Đầu tư của UniSuper, lưu ý rằng các ngân hàng và nhà cung cấp đều đã trở nên hơi tham lam, đồng thời cho rằng giá cổ phiếu "có lẽ sẽ gần 1 USD hơn là 11 USD". Quả thực, những kỳ lân này rất dễ chịu thiệt hại nặng trước sự phản đối của một cộng đồng gắn kết chặt chẽ. Mô hình kinh doanh của họ không chỉ đòi hỏi nhiều vốn mà còn rất mong manh.