Bộ Công Thương cảnh báo thời tiết cực đoan có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới nguồn cung điện, đặc biệt tại khu vực miền Bắc, nơi phụ tải đang tăng nhanh hơn đáng kể so với dự báo đầu năm.

Theo báo cáo của Bộ Công Thương tại cuộc họp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương ngày 26.5, hiện tượng El Nino cường độ mạnh có khả năng khiến nắng nóng kéo dài, lượng nước về hồ thủy điện suy giảm và tình trạng hạn hán lan rộng tại nhiều khu vực. Đây là yếu tố gây sức ép trực tiếp lên hệ thống điện quốc gia trong mùa cao điểm tiêu thụ mùa hè.

Dữ liệu từ Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) cho thấy phụ tải điện toàn quốc liên tục lập các mức kỷ lục mới kể từ đầu tháng 4 đến nay. Đặc biệt trong các đợt nắng nóng giữa tháng 5 và tuần cuối tháng 5, nhu cầu điện tăng mạnh trên diện rộng.

Tính đến ngày 25.5, công suất cực đại của toàn hệ thống đã đạt 57.120 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Sản lượng tiêu thụ điện toàn quốc đạt 1,171 tỉ kWh, tăng gần 12%. Tại miền Bắc, khu vực được đánh giá chịu áp lực lớn nhất, công suất cực đại đạt gần 29.700 MW, tăng hơn 26%, trong khi sản lượng tiêu thụ điện tăng trên 20%.

Theo giới chuyên gia năng lượng, tốc độ tăng phụ tải hiện nay đang vượt đáng kể so với kịch bản cơ sở mà ngành điện xây dựng trước đó. Một điểm đáng chú ý là đỉnh phụ tải không còn tập trung chủ yếu vào ban ngày như các năm trước, mà dịch chuyển mạnh sang khung giờ buổi tối từ 20h đến 23h, thời điểm nhu cầu sử dụng điều hòa, thiết bị làm mát và điện sinh hoạt tăng cao đồng thời.

Sự thay đổi cấu trúc tiêu thụ này khiến áp lực vận hành hệ thống trở nên phức tạp hơn. Nếu nhu cầu điện tiếp tục tăng trên 10% trong mùa hè, áp lực sẽ dồn lên cả ba khâu gồm nguồn phát, lưới truyền tải và điều độ hệ thống.

Trước nguy cơ thiếu hụt cục bộ trong các khung giờ cao điểm, Bộ Công Thương đã yêu cầu NSMO và các đơn vị điện lực triển khai hàng loạt giải pháp nhằm duy trì an toàn cung ứng điện. Trọng tâm hiện nay là tăng khả năng truyền tải điện cho miền Bắc, khu vực đang chịu áp lực lớn nhất về nhu cầu phụ tải.

Ngành điện đang tập trung hoàn thành và nâng công suất nhiều công trình trọng điểm, bao gồm các máy biến áp và trạm truyền tải quan trọng tại Hòa Bình, Phố Nối và Hà Đông. Các dự án này được kỳ vọng giúp tăng năng lực điều tiết điện giữa các vùng và giảm nguy cơ quá tải lưới điện trong giờ cao điểm.

Đối với nguồn thủy điện, chiến lược vận hành được điều chỉnh theo hướng ưu tiên tích nước và tập trung phát điện vào buổi tối. NSMO cũng yêu cầu toàn bộ các nhà máy thủy điện nhỏ tại miền Bắc điều chỉnh biểu đồ phát điện nhằm hỗ trợ hệ thống trong khung giờ phụ tải cao. Hiện toàn bộ 301 nhà máy thủy điện nhỏ với tổng công suất khoảng 3.000 MW đã tham gia cơ chế điều tiết này.

Trong bối cảnh lượng nước về hồ suy giảm do thời tiết cực đoan, việc tối ưu hóa vận hành thủy điện được xem là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm khả năng cung ứng điện liên tục trong các tháng cao điểm mùa hè.

Song song với thủy điện, các tổ máy nhiệt điện than cũng được huy động ở mức tối đa để tăng dự phòng cho hệ thống. Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị phát điện khẩn trương xử lý sự cố, nâng hệ số khả dụng của các tổ máy nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng mạnh vào buổi tối.

Các nguồn điện khí và điện dầu giá thành cao cũng đã được đưa vào kế hoạch vận hành linh hoạt. Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS) được giao nhiệm vụ tối ưu nguồn cung khí, phối hợp chuyển đổi giữa khí nội địa, LNG nhập khẩu và dầu DO để duy trì khả năng phát điện trong trường hợp thiếu hụt nguồn.

Một số nhà máy điện dầu như Ô Môn I, Thủ Đức và Cần Thơ cũng được huy động bổ sung, dù chi phí phát điện cao hơn đáng kể so với các nguồn truyền thống. Giới phân tích cho rằng việc phải tăng huy động điện dầu phản ánh mức độ căng thẳng của hệ thống điện hiện nay, đồng thời có thể tạo áp lực lên chi phí sản xuất điện trong thời gian tới.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ điện tăng mạnh, NSMO đã đề xuất áp dụng khung giờ điện cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường mới ngay từ tháng 6.2026. Mục tiêu là điều tiết hành vi tiêu dùng điện, đặc biệt trong khung giờ từ 17h30 đến 22h30, thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn nhất.

Theo các chuyên gia năng lượng, việc điều chỉnh cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng có thể giúp phân bổ lại phụ tải, giảm áp lực lên hệ thống vào giờ cao điểm. Tuy nhiên, hiệu quả của giải pháp này phụ thuộc lớn vào mức độ tham gia của doanh nghiệp và người dân.

Bộ Công Thương cho rằng các giải pháp kỹ thuật hiện nay chỉ có thể hỗ trợ một phần trong bối cảnh phụ tải tăng quá nhanh. Vì vậy, ngành điện đang thúc đẩy mạnh các chương trình sử dụng điện tiết kiệm và điều chỉnh phụ tải tự nguyện.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân kêu gọi các doanh nghiệp sản xuất, cơ quan nhà nước và các cơ sở sử dụng điện lớn chủ động điều chỉnh thời gian vận hành, hạn chế tiêu thụ điện trong giờ cao điểm buổi tối.

Theo chỉ đạo của bộ, các địa phương cần phối hợp với doanh nghiệp xây dựng kế hoạch sử dụng điện linh hoạt hơn trong mùa hè, bao gồm việc dịch chuyển thời gian sản xuất sang các khung giờ thấp điểm nhằm giảm áp lực lên hệ thống quốc gia.

Giới chuyên gia nhận định bài toán điện mùa hè năm nay cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hạ tầng năng lượng của Việt Nam. Tốc độ tăng trưởng phụ tải cao, thời tiết cực đoan và nhu cầu điện phục vụ sản xuất công nghiệp tiếp tục mở rộng đang khiến dư địa dự phòng của hệ thống ngày càng thu hẹp.

Trong dài hạn, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam sẽ phải đẩy nhanh đầu tư nguồn điện mới, mở rộng lưới truyền tải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng để tránh nguy cơ thiếu điện tái diễn trong các năm tới, đặc biệt khi biến đổi khí hậu ngày càng tác động rõ rệt tới khả năng vận hành của hệ thống năng lượng quốc gia.