Sự việc trên phản ánh bài toán chung của nhiều quốc gia châu Á: Mở cửa cho công nghệ mới đến đâu nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát hạ tầng viễn thông và dữ liệu.

Đối với Nepal, quyết định này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kết nối của hàng ngàn ngôi làng trên dãy Himalaya. Địa hình hiểm trở khiến việc kéo cáp quang hoặc xây dựng trạm phát sóng rất tốn kém. Starlink cho rằng mạng vệ tinh quỹ đạo thấp có thể giải quyết khoảng trống đó trong thời gian ngắn.

Vướng mắc lớn nhất lại xuất phát từ quy định đầu tư. Starlink đề nghị được sở hữu 100% doanh nghiệp tại Nepal để triển khai dịch vụ. Luật hiện hành yêu cầu nhà đầu tư trong nước nắm 20% cổ phần đối với doanh nghiệp viễn thông. Hai bên chưa tìm được tiếng nói chung.

Việt Nam từng đối mặt với bài toán tương tự. Chính phủ lựa chọn mở cửa có điều kiện, cho phép Starlink tham gia thị trường theo cơ chế thí điểm và đặt ra các yêu cầu về quản lý dữ liệu, giám sát hoạt động trong nước. Malaysia, Sri Lanka và Đài Loan cũng điều chỉnh chính sách để tiếp nhận Internet vệ tinh, mỗi nước theo một cách khác nhau.

Kinh nghiệm của Việt Nam cho thấy việc cấp phép chỉ là bước khởi đầu. Internet vệ tinh mở ra cơ hội phủ sóng tại vùng sâu, vùng xa, hải đảo và trên biển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với quản lý dữ liệu, an ninh mạng và cạnh tranh với các doanh nghiệp viễn thông hiện hữu.

Ngược lại, Thái Lan chưa chấp nhận yêu cầu sở hữu toàn bộ doanh nghiệp của Starlink và đang tìm kiếm giải pháp từ Shanghai Spacesail Technologies của Trung Quốc. Ấn Độ và Pakistan cũng chưa hoàn tất quá trình cấp phép vì các cuộc đàm phán liên quan đến an ninh vẫn kéo dài. Singapore chỉ cho phép Starlink phục vụ khách hàng doanh nghiệp.

Nepal còn phải cân nhắc thêm yếu tố địa chính trị. Hai nhà mạng lớn nhất của nước này hiện sử dụng phần lớn thiết bị do Huawei và ZTE cung cấp. Mỹ nhiều lần thúc đẩy Kathmandu mở cửa cho Starlink và coi đây là một phần trong chiến lược mở rộng các mạng viễn thông do phương Tây dẫn dắt. Trong vài tháng qua, nhiều quan chức cấp cao của Washington đã tới Nepal và đưa vấn đề Starlink vào chương trình làm việc với chính phủ mới.

Trong lúc các cuộc đàm phán vẫn chưa kết thúc, Starlink đã xuất hiện trên thực tế. Nhiều đoàn leo núi quốc tế mang thiết bị lên Everest để duy trì kết nối Internet. Cơ quan quản lý Nepal liên tục cảnh báo việc sử dụng dịch vụ chưa được cấp phép nhưng hầu như chưa xử phạt trường hợp nào. Điều này gây áp lực lên các doanh nghiệp Internet vệ tinh đã được cấp phép trong nước.

Một số chuyên gia cho rằng quy định hiện hành của Nepal được xây dựng cho mạng viễn thông mặt đất nên chưa theo kịp sự phát triển của Internet vệ tinh. Theo họ, khi ngày càng nhiều điện thoại thông minh tích hợp kết nối vệ tinh, các quốc gia sẽ phải sửa đổi luật để phù hợp với công nghệ mới.

Với Việt Nam, câu chuyện của Nepal mang nhiều điểm tương đồng. Internet vệ tinh có thể mở rộng khả năng kết nối tại những khu vực hạ tầng truyền thống còn hạn chế. Song song với đó là yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu, an ninh, cạnh tranh và quản lý doanh nghiệp xuyên biên giới. Đây sẽ là một trong những chủ đề quan trọng của ngành viễn thông trong những năm tới.