Mỹ và Iran vừa tuyên bố đạt được thỏa thuận mở cửa trở lại eo biển Hormuz, tạo tiền đề cho các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran, đồng thời chấm dứt cuộc chiến đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người và gây lũng đoạn nền kinh tế toàn cầu.

“Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất,” tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội vào hôm Chủ nhật. "Theo đây, tôi hoàn toàn chấp thuận việc mở cửa miễn phí eo biển Hormuz, đồng thời ra lệnh dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa của Hải quân Hoa Kỳ."

Thông tin này được thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif công bố đầu tiên, sau đó được ông Trump và truyền thông nhà nước Iran xác nhận nhưng mô tả thỏa thuận này là một sự đầu hàng từ phía Mỹ.

Giá dầu sụt giảm ngay sau khi thông tin trên được công bố. Giá dầu Brent lùi sâu hơn 3% về sát ngưỡng 84 USD/thùng, sau khi đã khép lại tuần giao dịch trước đó ở mức thấp nhất trong hơn ba tháng. Trong khi đó, giá dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) giao dịch quanh mốc 81 USD/thùng. USD suy yếu so với các đồng tiền chủ chốt trong nhóm G10 trong phiên giao dịch sớm tại châu Á, dẫn đầu đà tăng là đồng đô la Úc, đồng tiền nhạy cảm với rủi ro. Euro tăng 0,3% so với đồng bạc xanh, trong khi đô la Úc tăng khoảng 0,5%.

Mặc dù hai bên chưa công bố văn bản thỏa thuận chính thức, song các điều khoản khung cốt lõi đã được lưu hành trong nhiều ngày qua. Thứ trưởng bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi phát biểu trên đài truyền hình nhà nước rằng nội dung bản ghi nhớ sẽ được công bố rộng rãi sau lễ ký kết chính thức, dự kiến diễn ra vào ngày 19.6 tới.

Theo thỏa thuận, Mỹ và Iran sẽ chấm dứt các lệnh phong tỏa đối kháng tại Hormuz, một trong những tuyến hàng hải bận rộn nhất thế giới. Hai quốc gia cũng đồng ý chấm dứt các hành động tấn công lẫn nhau và khởi động các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran. Đổi lại, Tehran sẽ được nới lỏng các lệnh trừng phạt vốn đang nhắm vào hoạt động xuất khẩu dầu thô ra thị trường quốc tế.

Mặc dù cả hai bên đều tuyên bố chiến thắng, song vẫn tồn tại mối nghi ngại lẫn nhau và còn bỏ ngỏ khả năng đạt được thỏa thuận sâu rộng hơn. Một điểm chưa rõ ràng là thái độ của Israel, khi chính quyền của thủ tướng Benjamin Netanyahu đe dọa làm hỏng việc ký kết vào phút chót bằng các cuộc tấn công mới vào Lebanon.

Ông Trump cũng có thể phải đối mặt với những phản ứng gay gắt từ phe diều hâu trong nước, những người lo ngại rằng ông chỉ đang trì hoãn các vấn đề cốt lõi như năng lực hạt nhân và chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, những lý do khiến ông phát động cuộc chiến ngay từ đầu.

Bên cạnh đó, chưa rõ các lợi ích tài chính mà Iran sẽ nhận được. Một quan chức cấp cao của Mỹ khi trao đổi với các phóng viên hôm thứ Sáu cho biết, hai bên đang tiến gần đến một thỏa thuận, theo đó Iran sẽ nhận được các lợi ích kinh tế mỗi khi đáp ứng được các yêu sách từ phía Mỹ.

Tuy nhiên, phía Iran cũng đã yêu cầu được tiếp cận hàng tỉ USD trong các tài khoản ngân hàng bị phong tỏa ở nước ngoài, cũng như các biện pháp nới lỏng trừng phạt mang tính dài hạn.

Tuyên bố trên là kết quả của nhiều tuần đàm phán gián tiếp kéo dài giữa Washington và Tehran kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực vào đầu tháng 4, bất chấp các cuộc đụng độ rải rác liên tục đe dọa phá hỏng những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh.

Ông Trump đã khẳng định trong nhiều tuần rằng hai bên đang ở rất gần một thỏa thuận. Vào hôm thứ Bảy, ông cho biết thỏa thuận sẽ được ký kết vào Chủ nhật, đúng dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông.

Thỏa thuận đạt được giữa hai bên giúp xua tan nỗi lo về việc tái diễn cuộc xung đột khiến thị trường năng lượng toàn cầu trở nên bất ổn và làm gia tăng rủi ro về một làn sóng lạm phát mới. Đồng thời, kết quả này cũng giúp giảm bớt áp lực chính trị mà ông Trump phải đối mặt trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cuộc chiến này đang bị người dân Mỹ phản đối gay gắt.

Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz ngay sau khi các đợt oanh tạc của Mỹ và Israel, gây gián đoạn tuyến hàng hải huyết mạch vốn vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí hóa lỏng (LNG) của thế giới. Hiện tại, điểm trung chuyển cho tàu bè ra vào vịnh Ba Tư vẫn bị cản trở nghiêm trọng, với lưu lượng qua lại chỉ bằng một phần nhỏ so với mức trước khi xung đột xảy ra.