Trong bối cảnh hàng chục nghìn người khoác áo dài xuống phố mỗi mùa lễ hội, câu hỏi ít khi được đặt ra là: Những tà áo ấy thực sự được làm từ gì và chúng sẽ đi về đâu sau khi rời khỏi tủ đồ.

Nghiên cứu của nền tảng dữ liệu vật liệu tuần hoàn LoopNet Asia từ 321 lần quét hồng ngoại phi tiếp xúc tại thị trường TP.HCM trong tháng 2.2026 cho thấy 56,9% áo dài hiện đại được làm từ sợi tổng hợp có nguồn gốc từ dầu mỏ. Polyester, vốn là loại vật liệu cũng được sử dụng để sản xuất chai nhựa, cũng nằm trong thành phần áo dài phổ biến nhất, chiếm 37,6%. Trong khi đó, chỉ 12,4% áo dài trong mẫu khảo sát được may từ lụa tơ tằm.

Ngoài lớp vải chính, vật liệu tổng hợp còn xuất hiện trong nhiều chi tiết ít được chú ý. Nghiên cứu cho thấy khoảng 10% phụ kiện trên một chiếc áo dài cách tân là nhựa, bao gồm kim sa, cúc nhựa, hạt đính hoặc các họa tiết dán. Đồng thời, áo dài cách tân thường sử dụng 2-3 loại sợi pha trong cùng một thiết kế, khiến quá trình tái chế gần như không khả thi với công nghệ hiện tại.

Những con số này không đồng nghĩa với việc phán xét lựa chọn thẩm mỹ hay kinh tế của người mặc. Nghiên cứu chỉ ra rằng sự thu hẹp của làng nghề sản xuất tơ tằm trong nước cùng nhu cầu về áo dài giá dễ tiếp cận đã khiến polyester trở thành lựa chọn phổ biến hơn. 

Thị trường áo dài đang phát triển nhanh. Dữ liệu của Metric.vn cho thấy chỉ trong giai đoạn 20.12.2024-19.1.2025, người Việt đã chi khoảng 189,6 tỉ đồng để mua 756.600 sản phẩm áo dài trên các sàn thương mại điện tử Shopee và TikTok Shop, với hơn 2.000 gian hàng tham gia. Doanh thu giai đoạn cao điểm này tăng hơn bốn lần so với cùng kỳ năm trước. Phân khúc 200.000-350.000 đồng chiếm 56% doanh thu, cho thấy nhu cầu lớn đối với áo dài phổ thông, dễ tiếp cận. 

Theo các ước tính của ngành dệt may, quy mô thị trường áo dài Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 1.800 tỉ đồng. Sự tăng trưởng này cũng đặt ra câu hỏi về vòng đời của trang phục truyền thống. Theo đó, thách thức lớn nhất không nằm ở việc chọn vật liệu nào mà nằm ở việc chiếc áo sẽ được xử lý ra sao sau khi không còn được mặc nữa.

Đi tìm giải pháp

Một số giải pháp được đề xuất bao gồm mặc lại áo cũ thay vì mua mới mỗi mùa lễ hội, sửa chữa thay vì bỏ, trao đổi hoặc ký gửi áo dài đã qua sử dụng trên các nền tảng hoặc cửa hàng chuyên tiếp nhận. Những cách làm này giúp kéo dài vòng đời sản phẩm và giữ áo dài trong chuỗi giá trị lâu hơn.

Xa hơn, nghiên cứu đặt ra ba hướng tiếp cận để áo dài có thể tham gia vào chuỗi tuần hoàn vật liệu. Thứ nhất là thiết kế mono-material - ưu tiên sử dụng một loại sợi xuyên suốt để dễ tái chế. Thứ hai là thiết kế cấu trúc có thể tháo rời, cho phép tách phụ kiện trước khi xử lý vật liệu. Thứ ba là minh bạch vật liệu, chẳng hạn thông qua tem QR cho biết thành phần sợi của từng sản phẩm.

Những hướng đi này không phải chưa từng xuất hiện trong lịch sử trang phục truyền thống trên thế giới. Kimono Nhật Bản từng được may từ các mảnh vải có thể tháo rời để may lại cho người khác. Sari Ấn Độ được định giá và tái sử dụng nhờ minh bạch về chất liệu. “Di sản không chỉ nằm ở hình dáng mà còn ở cách chúng ta nghĩ về vòng đời của nó. Kimono được tháo ra để truyền lại. Sari được gấp để kể câu chuyện tiếp theo. Áo dài xứng đáng có cùng tư duy đó,” bà Nguyễn Dạ Quyên, nhà sáng lập của LoopNet Asia nhận định.